ο Γιασέρ Αραφάτ παραμένει ρυθμιστής των ενδοπαλαιστινιακών εξελίξεων

Οκτώ χρόνια έχουν περάσει από τον μυστηριώδη θάνατο του Παλαιστίνιου ηγέτη Γιάσερ Αραφάτ. Ένας θάνατος που περιβάλλεται από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες γύρω από τις συνθήκες που τον προκάλεσαν, και ακόμα περισσότερες φήμες που εμπλέκουν τις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες αλλά και παλαιστινίους πληρωμένους δολοφόνους.

Όσον αφορά την παλαιστινιακή κοινή γνώμη, κανένα μυστήριο δεν υπάρχει. 

Αντιθέτως, είναι πεπεισμένη εδώ και χρόνια ότι ο Γιάσερ Αραφάτ, πριν ακόμα μεταβεί σε νοσοκομείο στη Γαλλία, είχε ήδη δηλητηριασθεί από τους ισραηλινούς κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστωθούν οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του. Η Παλαιστινιακή Αρχή είχε ζητήσει τη συνδρομή των γαλλικών αρχών για να διαλευκανθεί η υπόθεση, πλην όμως –άγνωστο πάλι γιατί- οι διαδικασίες κυλούσαν με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.

το Μαυσωλείο του Γιασέρ Αραφάτ στη Ραμάλλα

Η εκταφή των οστών του παλαιστινίου ηγέτη πραγματοποιήθηκε χθες, στο Μαυσωλείο του στη Ραμάλα, νωρίς το πρωί και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ρώσοι, Ελβετοί και Γάλλοι πραγματογνώμονες μετέβησαν επί τόπου ειδικά γι'αυτόν τον σκοπό και όπως ανακοίνωσαν οι παλαιστινιακές αρχές, τα συμπεράσματα της εργαστηριακής εξέτασης είναι άγνωστο πότε θα γίνουν γνωστά, υπονοώντας ότι θα περάσει ακόμα περισσότερος καιρός μέχρι να βρεθούν οι ένοχοι για έναν φόνο που ακόμα δεν είναι γνωστό εάν πράγματι έγινε.

Παρά το ότι αυτή η υπόθεση είχε πια ξεχαστεί τόσο από την παλαιστινιακή όσο και από την ισραηλινή επικαιρότητα, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ανακινήθηκε τώρα. Ο Πρόεδρος Αμπού Μάζεν, ευρισκόμενος σε εξαιρετικά δύσκολη θέση αφ'ενός λόγω της ολοένα αυξανόμενης επιρροής της Χαμάς μετά την τελευταία στρατιωτική της αναμέτρηση με το Ισραήλ, αφ'ετέρου εξ αιτίας της χρόνιας στασιμότητας των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με το Ισραήλ και της ολοένα συνεχιζόμενης οικονομικής δυσπραγίας της διοικητικής μηχανής στην παλαιστινιακή Δυτική Όχθη, επιθυμεί διακαώς να υπενθυμίσει το ιστορικό και πολιτικό νήμα που συνδέει την σημερινή Παλαιστινιακή Αρχή με τον πεθαμένο θρυλικό ηγέτη.

Παραμονές της ψηφοφορίας της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ της ερχόμενης 29ης Νοεμβρίου - στην οποία η σημερινή παλαιστινιακή πολιτική ηγεσία ποντάρει πάρα πολλά - έρχεται η ανακίνηση της υπόθεσης του θανάτου του Γιάσερ Αραφάτ να φορτίσει ακόμα περισσότερο το τεταμένο διπλωματικό κλίμα ανάμεσα στη Ραμάλα και στο Ισραήλ.

Παρά το ότι είναι άγνωστο ποια θα είναι τα συμπεράσματα που θα βγουν από τις εργαστηριακές εξετάσεις, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ακόμα και αυτή καθαυτή η αναμονή τους θα αποτελέσει ένα ακόμα επικοινωνιακό όπλο στα χέρια της φθαρμένης πια Παλαιστινιακής Αρχής. Θα αποτελεί ένα γεγονός που συχνά-πυκνά θα έχει τη δυνατότητα να το χρησιμοποιεί, είτε για να στηρίξει τις θέσεις της κατά τη διάρκεια των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με το Ισραήλ, είτε ακόμα και για να ενισχύσει την υπόστασή της έναντι της Χαμάς, η οποία δεν χάνει ευκαιρία να στηλιτεύει την ενδοτικότητα του Προέδρου Αμπού Μάζεν και των αξιωματούχων του.

Ανεξάρτητα από την έκβαση της υπόθεσης του μυστηριώδους θανάτου του Γιάσερ Αραφάτ, το σίγουρο είναι ότι τα τελευταία χρόνια η Παλαιστινιακή Αρχή δεν βάλλεται μόνο οικονομικά και διπλωματικά. Βάλλεται κυρίως ηθικά, με πάμπολλες φήμες για την οικονομική φερεγγυότητα των υπουργών της, τους παρασκηνιακούς μηχανισμούς πλουτισμού διαφόρων ημετέρων, την ενδοτικότητά της έναντι της Δύσης και την μακροχρόνια στασιμότητα στις ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ισραήλ.

Από την άλλη πλευρά, η μέχρι πρότινος σταθερά απομονωτική στάση που τήρησε η Χαμάς και η προσκόλλησή της στις ακραίες θέσεις του Τεχεράνης και της Χεζμπολλάχ , εμμέσως όλες αυτές οι επιλογές της Γάζας εξυπηρέτησαν την Παλαιστινιακή Αρχή, προσδίδοντάς της την μόνη πραγματιστική αντιπροσώπευση του παλαιστινιακού λαού έναντι της διεθνούς κοινότητας.

Μέχρι πότε όμως η Παλαιστινιακή Αρχή θα αιτιολογεί την διοικητική της ύπαρξη απλώς και μόνο επειδή δείχνει διαλλακτικότερη έναντι του αντίπαλου δέους της; Άραγε, πόσα ακόμη χρόνια εργαστηριακών εξετάσεων θα είναι ικανά για να συντηρήσουν την πολιτική αξιοπρέπεια του Προέδρου Αμπού Μάζεν;

Λίγες ώρες πριν πραγματοποιηθεί η εκταφή των οστών του Γιάσερ Αραφάτ, ο υπ'αριθμόν 2 αξιωματούχος της πολιτικής πτέρυγας της Χαμάς,Μούσα Αμπού Μαρζούκ, εξέπληξε τους πολιτικούς αναλυτές δηλώνοντας ότι "το Ιράν δεν χαίρει πλέον μιας καλής θέσης στον αραβικό κόσμο", υπονοώντας ότι στο αμέσως προσεχές διάστημα θα πρέπει να αναμένεται από την Γάζα μία δραματική στροφή στις περιφερειακές της επιλογές.

Δεν αποκλείεται αυτήν την λακωνική δήλωση να την θυμόμαστε στο μέλλον ως  το πρώτο δειλό πολιτικό άνοιγμα της Χαμάς προς τον μετριοπαθή περιφερειακό σουνιτικό πόλο. Δεν αποκλείεται ακόμα να πρόκειται για την προοικονομία της επικράτησης στο απώτερο μέλλον μιας "άλλης", μετριοπαθέστερης και διπλωματικότερης Χαμάς, που θα κληθεί να αποτελέσει τη διάδοχη κατάσταση στη Ραμάλα. 

Σε κάθε περίπτωση, είναι σίγουρα πάρα πολύ νωρίς για τόσο παρακινδυνευμένα συμπεράσματα. Άλλωστε, η προχθεσινή δήλωση Αμπού Μαρζούκ πέρασε σχεδόν απαρατήρητη στη διεθνή ειδησεογραφία, και παντελώς ασχολίαστη, κατά τρόπο εντυπωσιακό..

Το μόνο σίγουρο : 

Ο Γιασέρ Αραφάτ -ακόμα και μετά θάνατον- δίνει ακόμα το παρών, έχοντας τη δύναμη ακόμα και τώρα να έχει τον δικό του ρόλο στο σημερινό παλαιστινιακό πολιτικό γίγνεσθαι.

η Παλαιστινιακή Αρχή και η δική της 29η Νοεμβρίου

Ενώ η Χαμάς δείχνει να απολαμβάνει τις δάφνες της μετά την 8ήμερη στρατιωτική της αναμέτρηση με το Ισραήλ, το αντίπαλο δέος της, η Παλαιστινιακή Αρχή και η ηγεσία του Προέδρου της Αμπού Μάζεν αποφάσισε να περάσει στην αντεπίθεση στον συνεχιζόμενο πόλεμο εντυπώσεων που εδώ και χρόνια διεξάγεται ανάμεσα στον διαιρεμένο πολιτικά παλαιστινιακό λαό. Η εβδομάδα που ήδη διανύουμε χρωματίζεται από μία κίνηση 'Ματ', στην οποία πολλά έχει επενδύσει η φθαρμένη ηγεσία της Ραμάλα. Ο σκοπός της διττός : αφ' ενός να αυξήσει τους σκοπέλους που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση Νετανιάχου λίγους μήνες πριν τις ισραηλινές εκλογές της 22ας Ιανουαρίου 2013 και αφ' ετέρου να σώσει το γόητρό της έναντι της Χαμάς, που ολοένα και περισσότερο ανεβαίνει στην εκτίμηση της παλαιστινιακής κοινής γνώμης.

Σε πολύ λίγες μέρες από σήμερα, την Πέμπτη 29 Νοεμβρίου, η Παλαιστινιακή Αρχή αποφάσισε να φέρει σε ψηφοφορία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το αίτημά της να αναβαθμισθεί η διπλωματική της θέση στους κόλπους του διεθνούς οργανισμού και να της αναγνωρισθεί η ιδιότητα του κράτους-παρατηρητή. 

Η ημερομηνία δεν επελέγη τυχαία. Συμπίπτει με την 29^η Νοεμβρίου 1947, όταν η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε εγκρίνει το σχέδιο για τον διαχωρισμό της Παλαιστίνης – ένα σχέδιο που μπορεί να μην εφαρμόσθηκε ποτέ στην πράξη, πλην όμως η ημερομηνία αυτή αποτελεί ιστορικό ορόσημο για το ισραηλινό κράτος.

Παρά το ότι η ιδιότητα που η Παλαιστινιακή Αρχή επιδιώκει να της αναγνωρισθεί δεν θα έχει κανένα άμεσο πρακτικό αποτέλεσμα στην καθημερινότητα στις πόλεις της Δυτικής Όχθης που ελέγχει, η διπλωματική αυτή πρωτοβουλία της Ραμάλα έχει σκοπό να υπενθυμίσει τόσο στη διεθνή κοινότητα όσο και στον παλαιστινιακό λαό ότι εκείνη είναι η μόνη διεθνώς αναγνωρισμένη διοικητική αρχή του μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους. Παρά το εν πολλοίς συμβολικό αποτέλεσμα που θα έχει μια τέτοια αναγνώριση, η ιδιότητα του παρατηρητή στον ΟΗΕ θα δώσει τη δυνατότητα στον Πρόεδρο Αμπού Μάζεν για περαιτέρω ελιγμούς και πρωτοβουλίες στα διεθνή fora, με σκοπό να μπορέσει μελλοντικά να αναγκάσει το Ισραήλ να επανέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τελική λύση την παλαιστινιακή ανεξαρτησία.

Οι έντονες πιέσεις που άσκησε η αμερικανίδα Υπουργός των Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον την περασμένη εβδομάδα στη Ραμάλα με σκοπό να μην προχωρήσει ο παλαιστίνιος Πρόεδρος σε καμία κίνηση στην Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την ερχόμενη Πέμπτη δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα. Η παλαιστινιακή ηγεσία, υπό το κράτος πανικού ύστερα από μία συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που σαφώς θα αύξανε το γόητρο της Χαμάς, δεν είχε κανένα περιθώριο να επιλέξει την συνηθισμένη μετριοπαθή οδό έναντι του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του ισραηλινού Τύπου, στις παραινέσεις επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας να μην προβεί προς το παρόν σε καμμία κίνηση στον ΟΗΕ, ο παλαιστίνιος Πρόεδρος φέρεται να είπε ότι "Εάν ο Νετανιάχου αποφασίσει να τιμωρήσει την Παλαιστινιακή Αρχή μετά την ψηφοφορία στον ΟΗΕ, τότε θα του δώσω τα κλειδιά του Διοικητηρίου της Ραμάλα και θα παραιτηθώ".

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το αίτημα της Παλαιστινιακής Αρχής θα υπερψηφισθεί από την Γενική Συνέλευση της 29^ης Νοεμβρίου. Κατ' αρχάς, από τα 193 συνολικά κράτη-μέλη του Οργανισμού,  ήδη 136 χώρες έχουν ήδη αναγνωρίσει την Παλαιστινιακή Αρχή ως 'κράτος' , με σύνορά του αυτά που ίσχυαν πριν τον αραβοϊσραηλινό Πόλεμο του 1967. Όπως γίνεται γνωστό από τα παλαιστινιακά ΜΜΕ, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των χωρών θα υπερψηφίσει την πρόταση ή -στην χειρότερη περίπτωση-  μια μερίδα από αυτές θα απέχει.

Οι χώρες-μέλη της ΕΕ δείχνουν να είναι διχασμένες ως προς την γραμμή που θα κρατήσουν. Ο συμπολιτευόμενος ισραηλινός Τύπος κάνει λόγο για 12 έως 15 ευρωπαϊκές χώρες που πρόκειται να ψηφίσουν υπέρ της παλαιστινιακής πρότασης, με βασικό πυρήνα τις μισές από αυτές. Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι οι χώρες-μέλη της ΕΕ που θα ψηφίσουν υπέρ της παλαιστινιακής πρότασης είναι η Μάλτα, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, το Λουξεμβούργο, η Σουηδία, το Βέλγιο και κατά πάσα πιθανότητα και η Γαλλία, ενώ η Βρετανία και η Ιταλία δείχνουν να προσανατολίζονται στην αποχή, χωρίς αυτό να είναι απολύτως βέβαιο. Ερωτηματικό επίσης υπάρχει στο εάν και κατά πόσον η Ισπανία θα ψηφίσει υπέρ των παλαιστινίων, ύστερα μάλιστα από την άνοδο των αυτονομιστικών κομμάτων της Καταλωνίας, ενώ από πλευράς Ελλάδας και Κύπρου, που προεδρεύει στην ΕΕ αυτή την περίοδο, τηρείται σιγή ιχθύος.

Η θετική ψήφος των αραβικών κρατών είναι δεδομένη, ενώ την ίδια στιγμή πιέσεις δέχονται οι μουσουλμανικές χώρες, με χαρακτηριστικότερες τις περιπτώσεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Καμερούν, που φέρεται να έχουν προειδοποιηθεί παρασκηνιακά ότι εάν δεν συνταχθούν με την παλαιστινιακή γραμμή, τότε θα χάσουν την ιδιότητα του κράτους-παρατηρητή στον Οργανισμό Ισλαμικής Συνδιασκέψεως.

Παράλληλα, η Νότιος Αφρική έχει επιδοθεί σε διπλωματικές επαφές υπέρ της Παλαιστινιακής Αρχής σε χώρες της Αφρικής, μεγάλο τμήμα των οποίων κατά το παρελθόν είχαν κρατήσει κατά καιρούς φιλοϊσραηλινή στάση.

Δεδομένου ότι σύμφωνα με ισραηλινές πηγές  στην αντίπερα όχθη θα σταθούν οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Τσεχία, η Γερμανία και ενδεχομένως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, γίνεται σαφές ότι η ψηφοφορία της ερχόμενης Πέμπτης θα αποτελέσει μία καθαρή διπλωματική νίκη της Παλαιστινιακής Αρχής – εκτός εάν την τελευταία στιγμή αποδώσουν τυχόν αμερικανικές πιέσεις και υιοθετηθεί συμβιβαστικό κείμενο, γεγονός το οποίο δεν αποκλείεται να σημάνει και την αρχή του τέλος της πολιτικής καριέρας του σημερινού παλαιστινίου Προέδρου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πάντως τα ανάμικτα μηνύματα που ακούγονται από την πολιτική ηγεσία της Χαμάς. Κατ' αρχάς, η Γάζα επίσημα χαιρετίζει την διπλωματική πρωτοβουλία της Παλαιστινιακής Αρχής. Ο κύριος διαπραγματευτής της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός από πλευράς Χαμάς, Χάλεντ Μάσαλ, με δήλωσή του στα αιγυπτιακά ΜΜΕ ευχήθηκε να υπερψηφισθεί η παλαιστινιακή πρόταση.

Δεν έλειψαν όμως και δηλώσεις δελφίνων στο εσωτερικό της Χαμάς, που χαρακτήρισαν την κίνηση του Αμπού Μάζεν – ούτε λίγο, ούτε πολύ- ως προδοτική, θεωρώντας ότι με αυτήν του την πρόταση στην ουσία "ξεπουλούν την Παλαιστίνη, η οποία εκτείνεται από τον ποταμό Ιορδάνη έως τη Μεσόγειο". Δηλώσεις που προοικονομούν περαιτέρω κορύφωση του πολέμου εντυπώσεων ανάμεσα στη Φατάχ και τη Χαμάς την επαύριον της ψηφοφορίας.    

Με δεδομένο ότι το πιθανότερο είναι πως η ψηφοφορία της ερχόμενης Πέμπτης θα φέρει διπλωματικά κέρδη στην Παλαιστινιακή Αρχή, η ισραηλινή διπλωματία προβληματίζεται για την τακτική που θα ακολουθηθεί την επομένη της 29^ης Νοεμβρίου. Σύμφωνα με τον φιλοκυβερνητικό ισραηλινό Τύπο, στο ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών δεν έχει αποφασισθεί ακόμα ποια γραμμή θα ακολουθηθεί. Από τη μια πλευρά, ο ισραηλινός ΥΠΕΞ Αβίγκντορ Λίμπερμαν στηρίζει σκληρή γραμμή έναντι της Παλαιστινιακής Αρχής, ανακοινώνοντας ότι οι συμφωνίες του Όσλο παύουν να ισχύουν, αποδεχόμενος ακόμα και το ενδεχόμενο της κατάρρευσης τους καθεστώτος Αμπού Μάζεν. Από την άλλη, η θέση του Πρωθυπουργού και μεγάλου αριθμού υπουργών είναι πολύ πιο συγκρατημένη, σύμφωνα με την οποία το Ισραήλ θα πρέπει να περιμένει ποιο θα είναι το επόμενο βήμα που θα επιλέξει η Ραμάλα, και μόνο τότε να αναληφθεί δράση – πιθανότατα μετά τις επικείμενες εκλογές του Ιανουαρίου. Δεν αποκλείεται να επικρατήσει και η ενδιάμεση τάση, που θεωρεί αποτελεσματικότερη την δέσμευση των κονδυλίων που προορίζονται για την Παλαιστινιακή Αρχή – με αποτέλεσμα την διατήρηση της παρούσας ασφυκτικής οικονομικής κατάστασης που αντιμετωπίζει εδώ και πολύ καιρό η παλαιστινιακή διοικητική μηχανή της Δυτικής Όχθης.

Σε γενικές γραμμές πάντως, η παρούσα κυβέρνηση του Ισραήλ δείχνει αρκετά μουδιασμένη, τόσο λόγω της πρόσφατης κατάπαυσης του πυρός όσο και της έναρξης της προεκλογικής περιόδου που δεν αφήνει περιθώρια πολλαπλών ελιγμών. 

Δεν λείπουν και οι εκτιμήσεις των ισραηλινών πολιτικών αναλυτών που συνιστούν ψυχραιμία, υπό τον φόβο ενίσχυσης της Χαμάς στη Δυτική Όχθη και την δημιουργία 'δεύτερου πολεμικού σκηνικού' ανάλογου με αυτό που βιώνει χρόνια τώρα ο νότος της χώρας. 

Το σενάριο μίας επικράτησης της Χαμάς στην Δυτική Όχθη σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απορρίπτεται. Σε αυτόν ακριβώς τον φόβο στηρίζεται η πλειοψηφία των πραγματιστών ισραηλινών αναλυτών που υποστηρίζουν ότι η διατήρηση μίας μετριοπαθούς Παλαιστινιακής Αρχής υπό την παρούσα διακυβέρνησή της σίγουρα είναι προς το συμφέρον του Ισραήλ, υπενθυμίζοντας χαρακτηριστικά ότι "δεν είναι ευφυές να εξευτελίζεις έναν ήδη αδύναμο αντίπαλο", όσο και αν μια τέτοια προοπτική θα απέφερε πιθανώς μια άνετη νίκη στις ισραηλινές εκλογές του προσεχούς Ιανουαρίου, ικανοποιώντας πρόσκαιρα το λαϊκό αίσθημα..

  

ο ενδοπαλαιστινιακός ακήρυχτος πόλεμος των εντυπώσεων

Παρά το ότι ο απολογισμός της τελευταίας στρατιωτικής αναμέτρησης Ισραήλ-Χαμάς όσον αφορά την εξουδετέρωση στρατηγικών στόχων κλίνει σαφώς υπέρ της οργανωμένης ισραηλινής πολεμικής μηχανής, αναμφισβήτητα τα κέρδη της Χαμάς τόσο έναντι του Ισραήλ όσο και έναντι των αντίπαλων ένοπλων ομάδων εντός της Γάζας είναι κατά πολύ περισσότερα.

Δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη ότι η ισραηλινή πολεμική αεροπορία θα έπληττε υπερπολλαπλάσιους στρατιωτικούς και διοικητικούς στόχους στη λεπτομερώς χαρτογραφημένη Γάζα. Αντιθέτως, έκπληξη αποτέλεσε ότι η Χαμάς κατάφερε και εκτόξευσε ρουκέτες ιρανικής τεχνολογίας όχι μόνο προς το Τελ Αβίβ, την πόλη-σύμβολο της ισραηλινής ευδαιμονίας, αλλά και προς την ίδια της Ιερουσαλήμ, η οποία τόσο λόγω της θρησκευτικής της σπουδαιότητας αλλά και του μαζικού παλαιστινιακού μουσουλμανικού πληθυσμού της, μέχρι τώρα ήταν σταθερά έξω από το πολεμικό σκηνικό του παρελθόντος. Έκπληξη επίσης αποτέλεσε και το πρελούδιο του οκταήμερου πολέμου Ισραήλ-Χαμάς : η ανατίναξη αστικού λεωφορείου στο κέντρο του Τελ Αβίβ, γεγονός που έφερε στο προσκήνιο μακρινές μνήμες της δεκαετίας του '90. 

Το συμπέρασμα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ύστερα από 8 μέρες και νύχτες πολεμικών επιχειρήσεων, συνοψίζεται ως εξής : Λίγους μήνες πριν θα ήταν αδιανόητο για τον μέσο ισραηλινό πολίτη να ακουστούν σειρήνες στο Τελ Αβίβ και στην Ιερουσαλήμ και να ανοίξουν ξανά τα καταφύγια, που για δεκαετίες τώρα παρέμεναν ερμητικά κλειστά. Και η Χαμάς διέψευσε τις προβλέψεις.

Και ενώ τα ποσοστά δημοφιλίας του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου γνωρίζουν κατακόρυφη πτώση ύστερα από την εφαρμογή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, παρά τον εντυπωσιακό μεγάλο αριθμό στόχων που επλήγησαν στη Γάζα, τις εντυπώσεις κερδίζει σταθερά η Χαμάς όχι μόνο στα άρθρα των πολιτικών αναλυτών του εξωτερικού αλλά και στις σελίδες των ισραηλινών εφημερίδων, αλλά κυρίως στην παλαιστινιακή κοινή γνώμη εντός και εκτός Γάζας. 

Μετά το όργιο παραπληροφόρησης του παλαιστινιακού πληθυσμού, ο οποίος λίγες μέρες πριν έβγαινε στους δρόμους για να πανηγυρίσει ότι οι ρουκέτες της Χαμάς είχαν δήθεν κάψει μέχρι την ίδια την Κνέσσετ, το ισραηλινό κοινοβούλιο στην καρδιά της Ιερουσαλήμ – γεγονός το οποίο ουδέποτε συνέβη-, πράγματι η Χαμάς και οι υποστηρικτές της έχουν λόγους να πανηγυρίζουν παρά τις μεγάλες υλικές και ανθρώπινες απώλειες.

Αμέσως μετά την ανανέωση της προεδρικής θητείας του Αμερικανού Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα και ενώ φημολογείτο έντονα ότι πλέον η Συρία και το Ιράν θα βρίσκονταν στο στόχαστρο των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, η Χαμάς αποφάσισε να υπενθυμίσει την παρουσία της στο περιφερειακό σκηνικό, προσφέροντας αφ'ενός στο Ιράν τον αντιπερισπασμό που επιθυμούσε, αφ' ετέρου επιδιώκοντας να κερδίσει έδαφος στο εσωτερικό της Λωρίδας της Γάζας έναντι άλλων παλαιστινιακών ένοπλων ομάδων, με κυριότερη την Ισλαμική Τζιχάντ που ολοένα αύξανε την επιρροή της λόγω της δυσαρέσκειας του τοπικού πληθυσμού, που βιώνει χρόνια τώρα την πολιτική στασιμότητα και την απομόνωση της Γάζας, για την οποία φέρει σημαντικές ευθύνες και η ηγεσία της Χαμάς. Η σύγκριση του επιπέδου ζωής που έχουν οι ομοεθνείς τους στη Δυτική Όχθη που διοικείται από την μετριοπαθή Φατάχ του Αμπού Μάζεν, συνέτεινε στο να θελήσει η Χαμάς να δώσει στον εαυτό της ένα δυνατό υπαρξιακό άλλοθι, που θα έπειθε τους κατοίκους της Γάζας ότι – παρά τις δυσκολίες και παρά το ότι η καθημερινότητα στη Ραμάλα είναι κατά πολύ καλύτερη- η Χαμάς μέρα με τη μέρα φέρεται να είναι η μόνη πατριωτική φωνή που απέμεινε για τον Παλαιστινιακό λαό.  

ο ηγέτης της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια
και ο Πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής Αμπού Μάζεν

Η Φατάχ από την πλευρά της παρακολούθησε αθόρυβα τις εξελίξεις στη Γάζα. Τα επίσημα παλαιστινιακά μέσα ενημέρωσης στη Ραμάλα και στις άλλες πόλεις που ελέγχει η Παλαιστινιακή Αρχή μετέδιδαν τα γεγονότα αποψιλωμένα από τις εθνικιστικές κορώνες της Χαμάς, αφήνοντας τον 'δρόμο' να μιλήσει μόνος του. Σημειώθηκαν διαδηλώσεις στη Δυτική Όχθη, οι οποίες έτυχαν σχεδόν μηδαμινής δημοσιογραφικής κάλυψης από πλευράς επίσημης παλαιστινιακής πλευράς.

Οι εντυπώσεις που κέρδισε η Χαμάς με την κατάπαυση του πυρός προβληματίζουν έντονα την επίσημη Παλαιστινιακή Αρχή, έως του σημείου να είναι δύσκολο πια να κρυφτεί η δυσαρέσκεια της 'ενδοτικής' Φατάχ έναντι της σκληροπυρηνικής Χαμάς "που κατάφερε να αναγκάσει την κυβέρνηση Νετανιάχου να μην δώσει το πράσινο φως στον ισραηλινό στρατό να ανακαταλάβει τη Γάζα" – κι ας είχε φωνάξει 30.000 εφέδρους έτοιμους να μπουν και να επαναλάβουν ό,τι είχε συμβεί τέσσερα χρόνια πριν.

Στο φύλλο της 22/11, η έγκυρη ισραηλινή εφημερίδα Χα'Άρετς, δημοσιεύει ρεπορτάζ που βασίσθηκε σε αναφορά που φέρεται πως απέστειλε ισραηλινός διπλωμάτης που υπηρετεί σε σημαντική διεθνή πρωτεύουσα, βάσει της οποίας παλαιστίνιος ομόλογός του και εκπρόσωπος της Παλαιστινιακής Αρχής στην ίδια πόλη εκφράζει την αγανάκτησή του έναντι της Χαμάς και των τακτικών της. Τακτικές που στην ουσία εκθέτουν τη Φατάχ και την αποδυναμώνουν τόσο διπλωματικά διεθνώς όσο και στα μάτια της παλαιστινιακής κοινής γνώμης στις πόλεις της Δυτικής Όχθης. Ο παλαιστίνιος διπλωμάτης ούτε λίγο ούτε πολύ φέρεται να είπε ότι εάν ο ισραηλινός στρατός πραγματοποιήσει χερσαία εισβολή στη Γάζα, δεν πρέπει να κάνει 'μισές δουλειές'. "Ο Ισμαήλ Χανίγιε και ο Μαχμούντ Αλ-Ζαχάρ να μείνουν μόνο με τα σώβρακά τους", φέρεται να είπε επί λέξει ο παλαιστίνιος διπλωμάτης αναφερόμενος στους ηγέτες της Χαμάς. "Αλλιώς δεν έχει κανένα νόημα να γίνει χερσαία επιχείρηση."

Εάν αναλογιστεί κανείς ότι μια τέτοια φράση ειπώθηκε την περασμένη Δευτέρα, όταν τα ισραηλινά μαχητικά σφυροκοπούσαν παλαιστινιακούς στόχους και παράλληλα η Χαμάς έστελνε ρουκέτες στο Τελ Αβίβ, γίνεται αντιληπτό ότι το χάσμα Χαμάς-Φατάχ έχει μπει πλέον σε μια νέα, απίστευτη τροχιά.

Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα ενδοπαλαιστινιακής πόλωσης γίνεται αντιληπτή η πρόθεση του Προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής Αμπού Μάζεν να φέρει ξανά στο προσκήνιο το αίτημά του για τη διεθνή αναγνώριση ανεξάρτητου Παλαιστινιακού Κράτους.

Όπως είχε ανακοινωθεί λίγες μέρες πριν τις εχθροπραξίες Ισραήλ-Χαμάς, ο Πρόεδρος Αμπού Μάζεν επέλεξε τη συμβολική μέρα της 29^ης Νοεμβρίου 2012 για να ζητήσει εκ νέου από τον ΟΗΕ να αποφασίσει να αναγνωρίσει την παλαιστινιακή ανεξαρτησία, θέλοντας να ανακαλέσει στη μνήμη της διεθνούς διπλωματίας την 29^η Νοεμβρίου 1947, ημέρα κατά την οποία η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αποφάσισε τη δημιουργία δύο κρατών στην Παλαιστίνη, ένα εβραϊκό και ένα αραβικό. Αυτή η συμβολική κίνηση έρχεται να προσδώσει στην Παλαιστινιακή Αρχή το άλλοθι που τόσο πολύ χρειάζεται : το άλλοθι της ίδιας της ύπαρξής της, εκμεταλλευόμενη τη δυνατότητά της να εκφέρει λόγο στα διεθνή fora, ως "η μόνη νόμιμη εκπρόσωπος του παλαιστινιακού λαού".

Από την άλλη, η σημερινή Παλαιστινιακή Αρχή πολύ λίγα έχει τη δυνατότητα να προσφέρει στην πράξη, με ένα εξωτερικό χρέος τεράστιο, με δημοσίους υπαλλήλους που έχουν να πληρωθούν μήνες και με μία οικονομία που εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το Ισραήλ, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις ΗΠΑ, τους διεθνείς δανειστές και τις δυτικές ανθρωπιστικές οργανώσεις. Από την άλλη πλευρά, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει κανέναν λόγο να δείξει περαιτέρω διαλλακτικότητα σε περίοδο προεκλογική και βέβαια ύστερα από μία κατάπαυση πυρός, που κανένα όφελος δεν προσέφερε στον κυβερνώντα πολιτικό σχηματισμό. Υπ' αυτές τις ζοφερές γι' αυτήν συνθήκες, μία ακόμα απόπειρα κινητοποίησης της διεθνούς κοινότητας εκ μέρους της Παλαιστινιακής Αρχής, και μάλιστα σε επίπεδο ΟΗΕ, το πιθανότερο είναι να πέσει ακόμα μια φορά στο κενό, δίνοντας παράλληλα ακόμα μια ευκαιρία στη Χαμάς να ενδυναμώσει και πάλι το γόητρό της, αυτή τη φορά χωρίς να χρειαστεί να ρίξει ούτε μία ρουκέτα..  

αναζητώντας περιφέρεια

Η 5η Σεπτεμβρίου 2011, ημερομηνία πραγματοποίησης του 1ου Συνεδρίου για την Περιφερειακή Συνεργασία που διοργάνωσε το ισραηλινό Υπουργείο Περιφερειακής Συνεργασίας στο Τελ Αβίβ, μπορεί να είχε καθορισθεί μήνες πριν, και δεν αποκλείεται μάλιστα η προγραμματισμένη ατζέντα του να ήταν τότε τελείως διαφορετική.  

Οι εξελίξεις όμως πήραν τη δική τους τροπή και σε αυτό το πρώτο συνέδριο του είδους στο Ισραήλ κατέδειξε πώς ακριβώς αντιλαμβάνεται ο πολιτικός κόσμος της χώρας την νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην περιοχή, και μάλιστα λίγες μόλις μέρες πριν την αναμενόμενη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 20/9 -ημερομηνία κατά την οποία κατά πάσα πιθανότητα πλήθος χωρών θα αναγνωρίσουν την μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας ενός παλαιστινιακού κράτους με τα σύνορα που ίσχυαν πριν τον Πόλεμο του 1967.

Το φλέγον ζήτημα παρ'όλ'αυτά, ήταν η διάλυση του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ. Πολλαπλές ευχές για την καλυτέρευση των σχέσεων των δύο χωρών ακούστηκαν όχι μόνο από τον Ισραηλινό Πρόεδρο Σιμόν Πέρες και τον Τόνυ Μπλερ, εκπρόσωπο του Κουαρτέτου, αλλά και από τον ίδιο τον Πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ισραήλ Νταν Σαπίρο -ο οποίος ήταν ο μόνος που αναφέρθηκε στην προσέγγιση Ισραήλ-Ελλάδας και Κύπρου, χαρακτηρίζοντάς την ως θετική εξέλιξη, την οποία στηρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. 

Από την άλλη πλευρά, ο διευθυντής της Τράπεζας του Ισραήλ Στάνλεϋ Φίσερ τόνισε τις μέχρι τώρα άριστες οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών, ως επίσης και την πρόβλεψη για περαιτέρω ανάπτυξη της τουρκικής οικονομίας κατά το άμεσο χρονικό διάστημα -υπονοώντας το μέγεθος της οικονομικής απώλειας για την ισραηλινή οικονομία σε περίπτωση κατά την οποία οι επιχειρηματικές τους σχέσεις μειωθούν ή διακοπούν.
Με αυτόν τον τρόπο λοιπόν, κι ενώ η Τουρκία έλαμψε δια της απουσίας της, τελικά κατάφερε να είναι πανταχού παρούσα.

Ο ισραηλινός Τύπος των τελευταίων ημερών αλλά και ακαδημαϊκοί κύκλοι της χώρας εκφράζουν έντονες ανησυχίες για το μέγεθος της απώλειας που πολύ σύντομα θα φανεί όχι μόνο στην ισραηλινή οικονομία, αλλά και στην ίδια την ασφάλεια της χώρας που θα στερείται της τουρκικής γεωστρατηγικής σκέπης. 

Οι πληροφορίες για πιθανή επίσημη επίσκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Γάζα και την ενδεχόμενη ανησυχητική συμμαχία Τουρκίας-Αιγύπτου δημιουργούν πλείστους προβληματισμούς ως προς την άρνηση της ισραηλινής κυβέρνησης να ζητήσει επίσημα 'συγγνώμη' προς την Άγκυρα για το αιματηρό επεισόδιο στο Mavi Marmara τον Μάιο του 2010. Διακεκριμένοι ισραηλινοί αναλυτές μάλιστα αμφισβητούν ανοικτά το ενδεχόμενο αντικατάστασης της συμμαχίας με την Τουρκία με την σύσφιγξη των σχέσεων της χώρας με την Κύπρο, την Ελλάδα ή ακόμα εσχάτως και με την μακρινή Βουλγαρία.

Από την άλλη πλευρά, ο ισραηλινός Υπουργός Περιφερειακής Ανάπτυξης Σιλβάν Σαλόμ και οι υπόλοιποι ομηλιτές εκ των διοργανωτών απέφυγαν να θίξουν το ζήτημα της ρήξης με την Τουρκία ή της προσέγγισης με την Κύπρο και την Ελλάδα. Αντιθέτως, τόνισαν τις προόδους που έχουν σημειωθεί στον τομέα χαμηλής πολιτικής με την Παλαιστινιακή Αρχή -παρά τη στασιμότητα των συνομιλιών με τη Ραμάλα-, ως επίσης και με την γειτονική Ιορδανία, την μοναδική αραβική γειτονική χώρα που εκπροσωπήθηκε στο συνέδριο από πολιτικούς αναλυτές και επιχειρηματίες. 

Μοναδική ψύχραιμη φωνή έναντι του ελεγχόμενου πανικού που κυριαρχεί στο Ισραήλ μετά τις δραματικές διπλωματικές εξελίξεις, ήταν αυτή της Αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης Τσίπι Λίβνι. 

Αναφερόμενη στο πόρισμα της Επιτροπής Πάλμερ, δήλωσε ότι ο θαλάσσιος αποκλεισμός της Γάζας -που η δική της κυβέρνηση είχε επιβάλει και η παρούσα συνεχίζει να εφαρμόζει- κρίθηκε νόμιμος και από τον ΟΗΕ, επιβεβαιώνοντας την νομική ορθότητα των πολιτικών επιλογών του κόμματός της. Εκπλήσσοντας το κοινό, η κα.Λίβνι δεν έδειξε να πανικοβάλλεται από την αναμενόμενη ρήξη με την Άγκυρα, χωρίς βέβαια να κρύβει και την απογοήτευσή της για τις εξελίξεις. "Οι τελευταίες τουρκικές επιλογές δεν είναι συγκυριακές, αλλά αποτελούν εφαρμογή της κρατούσας ιδεολογίας της τουρκικής κυβέρνησης, την οποία δεν είναι δουλειά μου να σχολιάσω", υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς ότι η νεο-οθωμανική θεώρηση της πραγματικότητας στη Μέση Ανατολή και την Νοτιοανατολική Μεσόγειο δεν συνάδει με τις ισραηλινές προτεραιότητες. 

Και κατέληξε στο κοινό συμπέρασμα όλων των ισραηλινών και ξένων αξιωματούχων : Κλειδί για την αδρανοποίηση των πολιτικών -ίσως και στρατιωτικών- αλυσιδωτών επιπτώσεων της ρήξης με την Άγκυρα, είναι η άμεση και αποφασιστική επίλυση των θεμάτων που εκκρεμούν με την Παλαιστινιακή Αρχή και τον καθορισμό των συνόρων του Ισραήλ με το μελλοντικό ανεξάρτητο Παλαιστινιακό Κράτος.

Η ουσιαστική πρόοδος των συνομιλιών με την Παλαιστινιακή Αρχή αναγνωρίσθηκε ως η βασική προϋπόθεση για την ομαλή διέξοδο από την κρίση, και μάλιστα όσο πιο γρήγορα γίνεται, προτού έρθει η 20η Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία ο Πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς ζητήσει από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ να αναγνωρισθεί ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος με σύνορα τα όσα ίσχυαν πριν τον Πόλεμο του 1967 και με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Ο Τόνυ Μπλερ δεν έκρυψε μάλιστα ότι εντείνονται οι παρασκηνιακές προσπάθειες να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες Ισραηλινών -Παλαιστινίων πριν το κρίσιμο ραντεβού στον ΟΗΕ στις 20/9, ενώ παράλληλα έγινε σήμερα γνωστό ότι ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης του Ισραήλ Εχούντ Μπαράκ είχε συναντηθεί για τον σκοπό αυτό με τον Μαχμούντ Αμπάς στο Αμμάν της Ιορδανίας πριν μόλις 10 ημέρες. 

Σε αντίθετη περίπτωση, η προσφυγή της Παλαιστινιακής Αρχής προς την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υπό τις παρούσες συνθήκες, θα "ρίξει λάδι στη φωτιά", δίνοντας την ευκαιρία να ανέβουν οι τόνοι από πλευράς Ισραήλ, να διακοπεί άπαξ δια παντός η ειρηνευτική διαδικασία και πιθανότατα να ανοίξει ο δρόμος για μια τρίτη Ιντιφάντα, ανοίγοντας ακόμα ένα κεφάλαιο έντασης στον ήδη ταραγμένο αραβικό κόσμο.

Η άποψη που δεν ακούστηκε στο χθεσινό συνέδριο ήταν η θέση της -ούτσς ή άλλως περιθωριοποιημένης- ισραηλινής αριστεράς, η οποία εκτιμά ότι η ανακήρυξη ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους θα αποτελέσει στην ουσία τον καταλύτη για την πρόοδο της ειρηνευτικής διαδικασίας και θα αναγκάσει εν τέλει την ισραηλινή πλευρά να συμφωνήσει να αποσυρθεί από τη Δυτική Όχθη. 

Σύμφωνα πάντως με την κα. Λίβνι, "εάν το Ισραήλ δεν εκμεταλλευθεί τον λιγοστό χρόνο που απομένει μέχρι τις 20 Σεπτεμβρίου για να ξαναρχίσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για την τελική λύση του παλαιστινιακού προβλήματος, στο άμεσο μέλλον η ισραηλινή πλευρά θα συρθεί στις συνομιλίες, και τότε οι συνθήκες θα είναι περισσότερο δυσμενείς απ'ό,τι τώρα". Και αυτή ακριβώς ήταν η αίσθηση των περισσοτέρων ξένων αναλυτών.

Ανεξάρτητα από τις εκτιμήσεις που ακούστηκαν ή από τον τρόπο που παρουσιάσθηκαν, είναι γεγονός ότι η πραγματοποίηση αυτού του 1ου Συνεδρίου Περιφερειακής Συνεργασίας που πραγματοποιήθηκε ποτέ από το ομώνυμο ισραηλινό υπουργείο -ένα υπουργείο που αξίζει να επισημανθεί ότι υφίσταται από το 1999- αποτελεί ένδειξη ότι το Ισραήλ δείχνει πως αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι σε δυσμενείς συγκυρίες, δεν μπορεί να εναποθέτει όλες τις ελπίδες του για την ασφάλειά του μόνο στην μακρινή Ουάσιγκτον ή σε ανομοιογενείς κατά βάσιν συμμαχίες, που αποδείχθηκε πλέον περίτρανα ότι είχαν ημερομηνία λήξεως.

 

εκεχειρία - à la carte

Αν και οι εικόνες από τις εξελίξεις των τελευταίων τεσσάρων ημερών στο νότιο Ισραήλ και στη Λωρίδα της Γάζας έδειχναν να αποτελούν πιστή επανάληψη των γεγονότων του χειμώνα του 2008/2009, αυτή τη φορά οι ιδιαίτερες συνθήκες που οδήγησαν στις τελευταίες ρίψεις ρουκετών και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, αποκαλύπτουν μία άκρως ενδιαφέρουσα νέα πραγματικότητα. 

Ακόμα και αυτή η εύθραυστη εκεχειρία που επετεύχθη πριν μόλις λίγες ώρες και -κυρίως- ο τρόπος επίτευξής της, μάς δίνουν μία πρώτη εικόνα των νέων ισορροπιών που σιγά σιγά αρχίζουν να διαμορφώνονται στο τρίγωνο Ιερουσαλήμ-Γάζας-Καΐρου, μετά την κατάρευση του καθεστώτος Μπουμπάρακ.

Η διατάραξη της ομαλής γειτονίας στα σύνορα Αιγύπτου-Ισραήλ για πρώτη φορά μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Καμπ Ντέηβιντ τον Σεπτέμβριο του 1978 , δείχνει ότι στη Μέση Ανατολή του 2011 τίποτα δεν είναι δεδομένο. 

Η συνοριακή γραμμή που χωρίζει την ισραηλινή από την αιγυπτιακή επικράτεια χωρίζοντας την έρημο της Νέγκεβ από την έρημο του Σινά, από το '78 μέχρι τώρα δεν αποτελούσε προτεραιότητα για το αμυντικό δόγμα των ισραηλινών και των αιγυπτίων, αφού δεν δημιουργήθηκε εκεί καμμία σημαντική εστία έντασης που θα απειλούσε την στρατηγικής σημασίας ειρήνη ανάμεσα στις δύο χώρες. Παρά το ότι αυτή η μεθόριος τα τελευταία χρόνια αποτελεί δίοδο οικονομικών μεταναστών από το Σουδάν προς το Ισραήλ, αλλά και δίοδο λαθρεμπορίου και εμπορίου ναρκωτικών μεταξύ των φυλών των βεδουίνων που διαβιούν στο Σινά και στην έρημο Νέγκεβ -από το 1978 μέχρι και την περασμένη Πέμπτη δεν σημειώθηκε κανένα γεγονός που θα απειλούσε τις διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών, πολλώ μάλλον την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Εγγύηση γι'αυτό ήταν η παρουσία του Προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ, όπως επίσης και η αμερικανική 'αρχιτεκτονική ειρήνης' που συνέδεσε το Κάιρο και την Ιερουσαλήμ με 'δεσμά ειρήνης'. Μίας ειρήνης όχι ιδιαίτερα εγκάρδιας, αλλά αδιαμφισβήτητα υπαρκτής. Έτσι, οι δύο χώρες είχαν ως κοινό σύνορο δύο παράλληλες λεωφόρους που διέσχιζαν την άλλοτε ενιαία έρημο, με διάσπαρτα μεμονωμένα φυλάκια, που σχεδόν ποτέ δεν απασχόλησαν την διεθνή επικαιρότητα. Την σιωπή της ερήμου διέκοπταν τα τουριστικά λεωφορεία από και προς το Εϊλάτ και βέβαια οι.. καμήλες, που δεν γνωρίζουν σύνορα.    

Μετά το τέλος της στρατιωτικής επιχείρησης "Χυτό Μολύβι" τον χειμώνα του 2009, και παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες του Προέδρου Μουμπάρακ να μην αναμιχθεί η Αίγυπτος στη διαμάχη Ισραήλ-Χαμάς, το φυλάκιο της Ράφα άνοιξε, δίνοντας τη δυνατότητα στους Παλαιστινίους να μπορούν να προμηθεύονται τρόφιμα, αγαθά και υπηρεσίες από το κοντινό λιμάνι του Ελ-Αρίς, το διοικητικό κέντρο της αιγυπτιακής Χερσονήσου. Παράλληλα όμως, ένοπλοι ισλαμικοί παλαιστινιακοί πηρύνες που αντιπολιτεύονταν το καθεστώς της Χαμάς, εγκατέλειψαν τις βάσεις τους στη Γάζα βρίσκοντας καταφύγιο στην αχανή και δυσπρόσιτη έρημο του Σινά. Τον Απρίλιο του 2010 μάλιστα, σε μία ένδειξη δύναμης έναντι του Ισραήλ, η "Ισλαμική Τζιχάντ" έπληξε με πυραύλους Κατιούσα την ευρύτερη περιοχή του ισραηλινού θερέτρου Εϊλάτ -πλήττοντας κατά λάθος και την γειτονική ιορδανική πόλη Άκαμπα.

Η Χερσόνησος του Σινά ήταν πλέον φανερό ότι είχε πάψει να αποτελεί όαση ηρεμίας για τους πολυπληθείς ισραηλινούς τουρίστες που το επισκέπτονταν κατά κόρον τις προηγούμενες δεκαετίες. Από την άλλη όμως, η αιγυπτιακή στρατιωτική και πολιτική ηγεσία αφ'ενός έδειχνε να μην έχει την δυνατότητα να ελέγξει αποτελεσματικά ούτε την διέλευση όπλων και παλαιστινίων ανταρτών από τη Γάζα προς την επικράτειά της, αφ'ετέρου ο έλεγχος του Σινά αποτελούσε για την αιγυπτιακή κρατική μηχανή μία μεγάλη πρόκληση, μία επιχείρηση ανέφικτη.

Η νέα αιγυπτιακή ηγεσία, διαδεχόμενη το καθεστώς Μουμπάρακ, κληρονόμησε και το πρόβλημα των αντάρτικων παλαιστινιακών πηρύνων στο Σινά, που πλέον είχαν ήδη καλλιεργήσει σχέσεις συνεργασίας με τις τοπικές φυλές βεδουίνων -τους μόνιμους κατοίκους της αχανούς χερσονήσου. Από την άλλη, και υπό την πίεση της κοινής γνώμης, η νέα αιγυπτιακή ηγεσία δεν θα μπορούσε ποτέ να σταματήσει την ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων, προϊόντων και υπηρεσιών από και προς τη Λωρίδα της Γάζας, επιδεινώνοντας το επίπεδο ζωής των κατοίκων της. Η διατήρηση της συνθήκης ειρήνης με το Ισραήλ όμως, αποτελεί και την προϋπόθεση των εγγυήσεων της Δύσης για την διατήρηση της νέας μετά-Μουμπάρακ εποχής -γεγονός το οποίο η νέα αιγυπτιακή ηγεσία δεν μπορεί και δεν επιθυμεί να αγνοήσει..

Τα σημάδια της αναρχίας στη Χερσόνησο του Σινά δεν άργησαν να φανούν. Τους τελευταίους μήνες οι αγωγοί μεταφοράς αιγυπτιακού φυσικού αερίου προς το Ισραήλ έπεσαν θύματα δολιοφθοράς από τους παλαιστινιακούς αντάρτικους πηρύνες, ενώ παράλληλα πλήθυναν οι πληροφορίες για πιθανές τρομοκρατικές επιθέσεις σε τουριστικά θέρετρα του Σινά, γεγονός που απομάκρυνε τους ισραηλινούς τουρίστες από τα αιγυπτιακά ξενοδοχεία της περιοχής αλλά και την πολύτιμη γαι τη χώρα εισροή συναλλάγματος. 

Στις αρχές της περασμένης εβδομάδας ο αιγυπτιακός στρατός αποφάσισε να αναλάβει δράση στη Χερσόνησο του Σινά με την εισροή μεγάλης δύναμης στρατού, με σκοπό να 'καθαρίσει' την αχανή αυτή επαρχία της χώρας από τις ισλαμιστικές ένοπλες οργανώσεις των Παλαιστινίων της Γάζας. Ο εορτασμός του φετινού Ραμαζανίου ήταν η κατάλληλη ευκαιρία για να μην δοθεί ιδιαίτερη δημοσιότητα στο εσωτερικό της χώρας. Άλλωστε, όπως ακροθιγώς αναφέρθηκε στον ισραηλινό Τύπο προ ημερών, η αιγυπτιακή στρατιωτική επιχείρηση άρχισε κατόπιν ενημερώσεως του ισραηλινού στρατού -όπως προβλέπεται στις συμφωνίες του Καμπ Ντέηβιντ.

Η πρωτοφανής ως προς τον συντονισμό και την εκτέλεση ένοπλη επίθεση Παλαιστινίων καμικάζι κατά ισραηλινών λεωφορείων και ιδιωτικών οχημάτων της περασμένης Πέμπτης, είχε σκοπό αφ'ενός να επικαιροποιήσει τη δράση των παλαιστινίων ισλαμιστών για να καταδείξει στο εσωτερικό της Γάζας το αξιόμαχο των ένοπλων ομάδων που δεν ελέγχονται από την Χαμάς, αφ'ετέρου όμως να 'σπάσει' τη σιωπηρή συνεργασία μεταξύ του Ισραήλ και της νέας αιγυπτιακής ηγεσίας, όσον αφορά στις εκτεταμένες επιχειρήσεις του αιγυπτιακού στρατού σε όλο το μήκος και πλάτος της Χερσονήσου του Σινά.

Οι κινήσεις ακριβείας σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο που ακολούθησαν μετά από το αιματηρό χτύπημα στη μεθόριο Ισραήλ-Αιγύπτου, είναι ενδεικτικές του νέου σκηνικού που σχηματοποιείται στην περιοχή ολοένα και περισσότερο. 

Η νέα αιγυπτιακή ηγεσία δεν μπορούσε να αγνοήσει το γεγονός του θανάτου των αιγυπτιακών στρατιωτών που έπεσαν θύματα του ισραηλινού στρατού κατά τη διάρκεια της επιχείρησης εξουδετέρωσης των παλαιστινίων ανταρτών, αμέσως μετά την τρομοκρατική επίθεση κατά των ισραηλινών λεωφορείων. Υπό το κράτος της οργής της αιγυπτιακής κοινής γνώμης που ζητούσε την άμεση διακοπή των διπλωματικών σχέσεων της χώρας με το Ισραήλ -αλλά και της συμβολικής κατάληψης του κτηρίου της ισραηλινής πρεσβείας στο Κάιρο το περασμένο Σάββατο από αιγύπτιους διαδηλωτές-, η κυβέρνηση του Καΐρου απείλησε ότι θα ανακαλέσει τον πρέσβη της από το Τελ Αβίβ και ζήτησε από την κυβέρνηση της Ιερουσαλήμ να ζητήσει επισήμως συγγνώμη για τον θάνατο των αιγυπτίων κληρωτών -ακολουθώντας το ανάλογο παράδειγμα της Τουρκίας. Παράλληλα όμως, ζήτησε από την Χαμάς να δείξει αυτοσυγκράτηση, τη στιγμή μάλιστα που συνεχιζόταν η αιγυπτιακή δαμεσολάβηση για την απελευθέρωση του ισραηλινού στρατιώτη Γκιλάντ Σαλίτ που κρατείται όμηρος στη Γάζα.
Εν τέλει, ο ισραηλινός στρατός, με ασυνήθιστα μακροσκελή του ανακοίνωση, εξέφρασε τη λύπη του για τον θάνατο των αιγυπτίων στρατιωτών, τόνισε τη σπουδαιότητα της διατήρησης της ειρήνης Ισραήλ-Αιγύπτου και τελικά συμφώνησε να δημιουργηθεί κοινή εξεταστική επιτροπή των στρατιωτικών αρχών των δύο χωρών για την εξέταση των ειδικότερων συνθηκών του αιματηρού συμβάντος. Το Κάιρο δεν ανακάλεσε τελικά τον πρεσβευτή του από το Τελ Αβίβ, διατήρησε τις επαφές του με την Χαμάς -παρά το ότι την ίδια στιγμή η ισραηλινή αεροπορία απαντούσε με κτυπήματα ακριβείας σε κάθε ρήψη ρουκετών της "Ισλαμικής Τζιχάντ" και των "Επιτροπών της Παλαιστινιακής Αντίστασης" που αντιπολιτεύονται την Χαμάς-. Τέλος, η Αίγυπτος κάλεσε τις αντιμαχόμενες πλευρές στη χθεσινή εκεχειρία.

Η Χαμάς από την πλευρά της, αυτή τη φορά πρωτοτύπησε και δεν ανταπάντησε στις ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις. Δεν ανέλαβε ευθύνη για την τρομοκρατική επίθεση της περασμένης Πέμπτης, καταδεικνύοντας εμμέσως πλην σαφώς την ύπαρξη πόλωσης στο εσωτερικό της Γάζας μεταξύ της καθεστώτος και των ένοπλων πηρύνων που δεν ελέγχονται από την Χαμάς.

Το Ισραήλ όπως ήταν αναμενόμενο, απάντησε στο ένοπλο κτύπημα και στις ρήψεις ρουκετών στις πόλεις του νότου της χώρας, με αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Η πολιτική ηγεσία όμως απέφυγε να αφήσει την κατάσταση να εκτραχυνθεί -περιοριζόμενη σε κτυπήματα ακριβείας-, επειδή σε αντίθετη περίπτωση θα ανάγκαζε την νέα αιγυπτιακή ηγεσία να λάβει ξεκάθαρη αντιισραηλινή στάση, να αποσυρθεί από τη διαμεσολάβηση για την απελευθέρωση του Γκιλάντ Σαλίτ -με αποτέλεσμα να χαθεί ο μοναδικός δίαυλος έμμεσης επικοινωνίας με την Χαμάς, που μέχρι στιγμής ελέγχει διοικητικά και στρατιωτικά τη Λωρίδα της Γάζας. Επιπρόσθετα όμως, η ισραηλινή πολιτική ηγεσία δεν θα ήθελε σε καμμία περίπτωση να βρεθεί εν μέσω στρατιωτικών επιχειρήσεων με πιθανά θύματα άμαχους Παλαιστινίους, τη στιγμή που σε λίγες μόλις εβδομάδες από τώρα η Παλαιστινιακή Αρχή του Μαχμούντ Αμπάς θα ζητήσει την αναγνώριση ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στην Τακτική Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Έτσι, η παρούσα εύθραυστη εκεχειρία που πρότεινε το Κάιρο επετεύχθη, ικανοποιώντας προς το παρών όλους τους εμπλεκόμενους :

Το Ισραήλ ανταπάντησε στο τρομοκρατικό κτύπημα που στοίχισε σε ανθρώπινες ζωές πολιτών του, με αεροπορικές επιδρομές που έπληξαν στόχους της "Ισλαμικής Τζιχάντ" και των "Επιτροπών της Παλαιστινιακής Αντίστασης", των φύο οργανώσεων δηλαδή που φέρονται να οργάνωσαν και να εκτέλεσαν το πολλαπλό τρομοκρατικό κτύπημα της 18ης Αυγούστου και τις ρήψεις ρουκετών στις πόλεις του Νοτίου Ισραήλ. Άνοιξε φανερό δίαυλο επικοινωνίας και συνεργασίας με την νέα αιγυπτιακή ηγεσία για πρώτη φορά μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Μουμπάρακ. Δεν διέκοψε τον έμμεσο δίαυλο επικοινωνίας με την Χαμάς που συνεχίζει να κρατά όμηρο τον Γκιλάντ Σαλίτ. Απομάκρυνε τον κίνδυνο επανάληψης εκτεταμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων και την πιθανότητα επανακατάληψης της Γάζας, γεγονός που θα δυσκόλευε εξαιρετικά κάθε βοηθητικό διπλωματικό ελιγμό εκ μέρους των ΗΠΑ κατά τη διπλωματική μάχη που πρόκειται να δοθεί τον ερχόμενο μήνα στην Τακτική Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, όσον αφορά στην πρόταση της Παλαιστινιακής Αρχής να αναγνωρισθεί ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος με τα σύνορα που ίσχυαν πριν τον Πόλεμο του 1967.

Η νέα αιγυπτιακή ηγεσία έδωσε τις πρώτες δύσκολες εξετάσεις της μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Μουμπάρακ σε περιφερειακό διπλωματικό και στρατιωτικό πεδίο. Ικανοποίησε το λαϊκό αίσθημα στο εσωτερικό της, χωρίς όμως να φθάσει στο σημείο να αναιρέσει τις συμμαχίες της με τις ΗΠΑ αλλά και με το Ισραήλ, γνωρίζοντας ότι κατι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο τη δική της μακροημέρευση. Παράλληλα, κατάφερε να αποσπάσει την εν πολλοίς έμμεση συγγνώμη και θετική απόκριση των ισραηλινών για την από κοινού εξέταση των συνθηκών του αιματηρού συμβάντος στην ισραηλινοαιγυπτιακή μεθόριο -κάτι το οποίο η Τουρκία δεν κατάφερε στην περίπτωση του Μαβί Μάρμαρα-. Ισχυροποίησε τον δίαυλο επικοινωνίας που άνοιξε με την Χαμάς -τη στιγμή που επί εποχής Μουμπάρακ, στην ουσία τέτοιος δίαυλος δεν υπήρχε-. Δημιούργησε το υπόβαθρο να ανακτήσει την διαμεσολαβιτική της αίγλη στο Μεσανατολικό, ακολουθώντας πιστά τα βήματα του προκατόχου της -και νυν υπόδικου- πρώην Προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ. Και, τέλος, θεωρείται μάλλον βέβαιο ότι η στρατιωτική επιχείρηση κατά των ισλαμιστικών ένοπλων ομάδων στην Χερσόνησο του Σινά, συνεχίζονται μακρυά από τους φακούς της δημοσιότητας.  

Η Χαμάς για πρώτη φορά από τότε που ανέλαβε τον έλεγχο της Λωρίδας της Γάζας, έδειξε αυτοσυγκράτηση και αποφάσισε να μην ακολουθήσει την τακτική της αυτοαπομόνωσης, ειδικά αυτήν την περίοδο κατά την οποία τίποτα δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο στην αραβική πολιτική σκηνή. Έδειχνε να διαισθάνεται την αδυναμία της, τη στιγμή που η αίγλη των άλλων αντιπολιτευομένων προς αυτήν ένοπλων ομάδων κερδίζουν σε επιχειρησιακό επίπεδο -και μάλιστα όχι μόνο εντός του ισραηλινού εδάφους αλλά και εντός της Χερσονήσου του Σινά, αποκτώντας έτσι σημαντικό γεωστρατηγικό πλεονέκτημα έναντί της-. Αρκέστηκε στο να παρακολουθεί την καταστροφή των στόχων των εσωτερικών της αντιπάλων, "Ισλαμική Τζιχάντ" και "Επιτροπές της Παλαιστινιακής Αντίστασης" από την ισραηλινή αεροπορία, μη αναλαμβάνοντας ενεργό ουσιαστική δράση στα τεκταινόμενα. Διατήρησε τον δίαυλο επικοινωνίας της με το Ισραήλ μέσω Καΐρου και συνειδητοποίησε ότι κατά την παρούσα περίοδο, δεν θα την συνέφερε να διακόψει τις σχέσεις της με την νέα ηγεσία της Αιγύπτου, η οποία συνεχίζει να διατηρεί το φυλάκιο της Ράφα ανοικτό και συγχρόνως προσπαθεί να εξουδετερώσει τις αντιπολιτευόμενες προς τη Χαμάς ένοπλες ομάδες που κρύβονται στο Σινά. 

Άραγε, όταν η πρόταση της Παλαιστινιακής Αρχής του Μαχμούντ Αμπάς θα στηριχθεί διπλωματικά από δεκάδες χώρες στην Τακτική Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, με αποτέλεσμα την επίσημη μη-αναγνώριση της κρατικής οντότητας της Χαμάς στη Γάζα,  θα συνεχίσει να επιδεικνύει την ίδια αυτοσυγκράτηση;

το μετέωρο βήμα του αραβικού εκδημοκρατισμού

Ο εκδημοκρατισμός των αραβικών χωρών αποτέλεσε την κυριότερη προτεραιότητα της πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, αμέσως μετά την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ, τον Μάρτιο του 2003.

Η εμμονή της τότε κυβέρνησης Μπους στην ουσιαστική επιβολή πολιτειακών αλλαγών στον αραβικό κόσμο βρισκόταν σε άμεση συνάφεια με τη ρητορική που είχε αναπτυχθεί κατά του Σαντάμ Χουσεϊν, παρουσιάζοντάς τον ως 'δικτάτορα που δεν σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες του λαού του' και ο οποίος θα έπρεπε να καθαιρεθεί  πάση θυσία από την δημοκρατική Δύση. 

Όμως, ο Σαντάμ Χουσεΐν δεν ήταν ο μόνος δικτάτορας του αραβικού κόσμου, και η Δύση, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, δεν συνέχισε τον ένοπλο αγώνα της κατά της αραβικής απολυταρχίας, όπου και αν αυτή εκδηλωνόταν.

Σύμφωνα με την τότε κρατούσα άποψη της αμερικανικής διπλωματίας, όπως εκφράστηκε από την τότε επικεφαλής του Στέητ Ντιπάρτμεντ Κοντολίσα Ράϊς, προϋπόθεση για την ειρήνευση στην περιοχή -αλλά και για την παράλληλη εξασφάλιση των  ποικίλων αμερικανικών συμφερόντων- ήταν η ύπαρξη φιλοδυτικών αραβικών δημοκρατικών καθεστώτων που θα διατηρούσαν αγαστές σχέσεις με την δημοκρατική μητρόπολη της Ουάσιγκτον και με τις υπόλοιπες κοινοβουλευτικές δυτικές δημοκρατίες, υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς -εκτός από τους ετέρους των ΗΠΑ στην Ευρώπη- και τον καθ'όλα πολιτειακά δυτικοπρεπή ισραηλινό κοινοβουλευτισμό. 

Η Κοντολίζα Ράϊς μιλάει για τη θητεία της και τις προτεραιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή επί των ημερών της 

Η απλουστευμένη αυτή θεώρηση της μεσανατολικής πραγματικότητας βασιζόταν στο εξίσου ουτοπικό αξίωμα, ότι δήθεν οι δημοκρατίες μπορούν 'να τα βρουν' μεταξύ τους, αφού θα είχαν κοινό θεωρητικό υπόβαθρό σε οράματα, θεσμούς και πολιτειακές διαδικασίες. 

Το θεωρητικό αυτό οικοδόμημα είχε αναπτύξει και ανάλογη ιστορική επιχειρηματολογία, παραπέμποντας στο παράδειγμα της εγκαθίδρυσης ευρωπαϊκών κοινοβουλευτικών μοντέλων στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που συνδέονταν πλέον με δεσμούς συμμαχίας και ειρηνικής συνύπαρξης. Επιπροσθέτως, η προβολή του δημοκρατικού ιδεώδους ως προϋπόθεση ειρήνης, ενισχύθηκε με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την υιοθέτηση του δυτικού κοινοβουλευτικού πολιτειακού προτύπου από τις ευρωπαϊκές πρώην κομμουνιστικές Λαϊκές Δημοκρατίες.
  

Έτσι, οι απρόθυμοι πλην όμως φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες του 2003 κλήθηκαν ούτε λίγο-ούτε πολύ, να παρακολουθήσουν ταχύρρυθμα "μαθήματα εκδημοκρατισμού", προκειμένου να περάσουν τις 'πολιτειακές εξετάσεις' του Στέητ Ντιπάρτμεντ. Τα αραβικά κράτη που δεν είχαν ακόμα εμπεδώσει την απελευθέρωσή τους από την αποικιοκρατία στα μέσα του περασμένου αιώνα, έπρεπε εν μία νυκτί να προσομοιωθούν σε 'σύγχρονες ευρωπαϊκές δυτικές δημοκρατίες', οι οποίες όμως είχαν ήδη περάσει από πολλά και ποικίλα στάδια πολιτειακών αλλαγών, αρχής γενομένης από αυτές που πρέσβευε ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση έως και μετά την κατάρρευση του ναζιστικού Ράιχ.

Σε περίπτωση μάλιστα κατά την οποία οι άραβες ηγέτες δεν ακολουθούσαν τις εκδημοκρατικές εντολές των ΗΠΑ και της Δύσης, κινδύνευαν να χαρακτηρισθούν 'μέλη του Άξονα του Κακού', καθιστώντας εξαιρετικά αμφίβολο το μέλλον τους, με δεδομένη μάλιστα την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο γειτονικό Ιράκ. Η πίεση της Ουάσιγκτον εκείνη την εποχή ήταν τόσο έντονη, ώστε ο διάδοχος του θρόνου του Εμιράτου του Ντουμπάι , σεΐχης Mohammed bin Rashid al-Maktoum προφητικά δήλωνε το 2004, απευθυνόμενος στους άλλους άραβες ηγέτες της εποχής : "Αν δεν αλλάξετε, θα σάς αλλάξουν!".

η εκλογική νίκη της Χαμάς στη Γάζα

Με δεδομένες τις τόσο απλοϊκές θεωρήσεις της μεσανατολικής πραγματικότητας από πλευράς ΗΠΑ, η Παλαιστινιακή Αρχή θεωρήθηκε ως το πρώτο πειραματόζωο της πολιτικής εκδημοκρατισμού των αράβων στην περιοχή. Το Στέητ Ντιπάρτμεντ, δίνοντας την εντύπωση ότι δεν έχει καταφέρει να γνωρίσει σε βάθος τους τοπικούς συσχετισμούς και την πολιτισμική πραγματικότητα της περιοχής, θεώρησε ότι η διενέργεια ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στην εδαφικά μη σαφώς καθορισμένη Παλαιστινιακή Αρχή θα επιβεβαίωνε το σαθρό θεωρητικό-ιστορικό οικοδόμημα ενός τέτοιου περίπλοκου πολιτειακού εγχειρήματος. 

Οι λόγοι αυτής της συγκεκριμένης επιλογής ήταν απλοί : η Παλαιστινιακή Αρχή από τη μια δεν θεωρείτο ακόμα "κράτος" με όλη τη σημασία της λέξεως, η φιλοδυτική ηγεσία της δεν θα πρόδιδε ποτέ τα κελεύσματα των 'μητροπολιτικών' ΗΠΑ, ενώ η ισραηλινή στρατιωτική ισχύς θα αποτελούσε εγγύηση αποφασιστικής αντιμετώπισης κάθε απρόοπτης τροπής. 

Οι κάλπες που στήθηκαν γι'αυτόν το σκοπό στη Γάζα, διέψευσαν κατά τρόπο πανηγυρικό την 'εκδημοκρατική λύση' του μεσανατολικού κουβαριού, αφού οι επιλογές του εκλογικού σώματος  -αν και ακολουθήθηκαν οι προβλεπόμενες δημοκρατικές διαδικασίες- δεν κινήθηκαν εντός των επιθυμητών δυτικών πολιτειακών πλαισίων.  

Η περιθωριακή Χαμάς -η οποία ήδη από τότε αποτελούσε το αντίπαλο δέος στην αμερικανοκίνητη ηγεσία του Αμπού Μάζεν- επειδή είχε πείσει για τις καλές της προθέσεις, συνοδευόμενες από   αλυτρωτικές κορώνες και χωρία του Κορανίου, νίκησε την τυποποιημένη λύση της δυτικού τύπου εκδημοκρατικοποίησης. Από την άλλη πλευρά, η Φάταχ μπορεί να επικράτησε εκλογικά στην Δυτική Όχθη, ήταν όμως ήδη εκτεθειμένη σε σοβαρά κρούσματα διαφθοράς αλλά και σε διαφαινόμενες υποχωρήσεις έναντι του Ισραήλ, το μόνο κράτος που οι ΗΠΑ έβλεπαν ως πρότυπο δημοκρατίας στην περιοχή. 

Δεν άργησε να γίνει φανερό ότι τα πρώτα αποτελέσματα ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στη Γάζα δεν επιβεβαίωσαν τις προβλέψεις των αμερικανικών think-tanks περί ελέγχου της περιοχής μέσω των κάλπεων.

Παράλληλα με τις παλαιστινιακές εκλογικές εξελίξεις, οι υπόλοιποι φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες, μη μπορώντας να κάνουν διαφορετικά, προχώρησαν σε συνταγματικές αναθεωρήσεις, εγκαινίασαν θεσμούς που προσομοιώνονταν με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς, τα τοπικά ΜΜΕ -κρατικά και μη- εγκατέλειπαν την μέχρι τότε μονολιθική τους κυβερνητική θεώρηση της πραγματικότητας, ενώ παράλληλα η τεχνολογική επικοινωνιακή επανάσταση μέσω του διαδικτύου δημιούργησε τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ελευθερία έκφρασης γνώμης των απλών αράβων πολιτών, με αποτέλεσμα το επάγγελμα του κατά τόπους καθεστωτικού λογοκριτή να διατηρείται μεν, πλην όμως οι μέρες του να είναι μετρημένες..

Μετά την πρώτη αποτυχία του 'δόγματος αραβικού εκδημοκρατισμού' στη Γάζα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βάσιμα διεπίστωσαν ότι η προσομείωση της Μέσης Ανατολής με την μεταπολεμική Δυτική Ευρώπη κάθε άλλο παρά επιτυχής είχε αποδειχθεί. Άλλωστε η Ουάσιγκτον ήταν τότε πολύ απασχολημένη τόσο με τη διαφαινόμενη οικονομική ύφεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όσο και με την αποτυχία της να ελέγξει ουσιαστικά το Ιράκ, από το οποίο αναγκάστηκε τελικά να αποχωρήσει. 

Η εποχή της διακυβέρνησης Μπους έληξε με πολλές απώλειες σε κάθε επίπεδο ενώ η διάδοχη κατάσταση υπό τον Μπαράκ Ομπάμα, θεώρησε λήξαν το ενδεχόμενο επιβολής πολιτειακών αλλαγών στις αραβικές έννομες τάξεις, ορθά θεωρώντας ότι σε ενδεχόμενες δημοκρατικές διαδικασίες οι φθαρμένοι αλλά και συγχρόνως σταθεροί σύμμαχοί τους στις αραβικές πρωτεύουσες δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι θα παρέμεναν στην εξουσία. 

Από την άλλη όμως, οι φαινομενικά απρόσμενες εξελίξεις που βλέπουμε σήμερα στην Τυνησία, στην Αίγυπτο, στην Αλγερία, στην Υεμένη αλλά και στην μέχρι σήμερα σχετικά σταθερή πολιτειακά Ιορδανία, είχαν δρομολογηθεί μία ολόκληρη δεκαετία πριν, και μάλιστα από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, με σκοπό να εγκαθιδρυθούν αραβικές κονοβουλευτικές δημοκρατίες δυτικού τύπου.

οι προγραμματικές δηλώσεις του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για το 2011

Έτσι, μετά την άνοδο Ομπάμα στην εξουσία, μπορεί όντως να άλλαξαν οι προτεραιότητες της αμερικανικής πολιτικής στην Ευρεία Μέση Ανατολή, παρέμειναν όμως τα αποτελέσματα των -όπως σήμερα αποδεικνύεται- βιαστικών χειρισμών της πολιτικής Μπους. 

 

Οι άραβες ηγέτες, μη έχοντας από τη μια καμμία δαμόκλειο σπάθη "εκδημοκρατισμού" των πολιτευμάτων τους, από την άλλη μη θέλοντας να προκαλέσουν το λαϊκό αίσθημα φιμώνοντας τις εν πολλοίς προκλητικές φωνές που εκπορεύονταν κυρίως από το δημοφιλέστατο Al-Jazeera, αποφάσισαν να τελούν σε στάση αναμονής, ενώ παράλληλα φαλκίδευαν τους ούτως ή άλλως σαθρούς  νεόκοπους 'δημοκρατικούς' θεσμούς, που τούς επιβλήθηκαν από την μακρυνή αντίπερα όχθη του Ατλαντικού. 

Εν τω μεταξύ όμως, ο κόσμος είχε γίνει πια 'πολύ μικρότερος' απ'ό,τι στις αρχές του αιώνα που διανύουμε. Κανένα  μονολιθικό αραβικό καθεστώς δεν μπορούσε πια να φιλτράρει ή ακόμα και να σταματήσει την 'είδηση'. Κανένα "Υπουργείο Πληροφόρησης" δεν μπορούσε να ξαναχτίσει τα τείχη που τόσο πανηγυρικά είχε ανακοινωθεί ότι είχαν άπαξ δια παντός καταρρεύσει. Καμία αραβική  κυβέρνηση δεν ήταν πλέον σε θέση να πείσει τους πολίτες της ότι η πορεία προς τον εκδημοκρατισμό ήταν απλώς ένα πείραμα που είχε επιβληθεί άνωθεν, πλην όμως δεν είναι πλέον ανάγκη να συνεχισθεί, επειδή ο Μεγάλος Αδελφός της Δύσης αποφάσισε να κλείσει τις υπερπόντιες κάμερές του ..

Οι τελευταίες εξελίξεις, που έχουν ήδη πάρει τη μορφή φαινομένου 'ντόμινο' και σαφώς απειλούν την ίδια την ύπαρξη των αραβικών πολιτειακών κατεστημένων, βρίσκουν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της εξαιρετικά αμήχανους. 

Το ξέσπασμα της τυνησιακής κοινής γνώμης βρήκε απροετοίμαστη τη Δύση -και της Ευρώπης συμπεριλαμβανομένης-, θυμίζοντας την ανάλογη κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στα μέσα του περασμένου αιώνα, όταν μία μία οι αραβικές χώρες αποτίνασσαν τον αποικιακό ζυγό -με πρώτη πάλι την Τυνησία να κερδίζει ένοπλα την ανεξαρτησία της από το μητροπολιτικό Παρίσι-. 

Η συνεχιζόμενη αμφίρροπη κατάσταση στην Αίγυπτο, όπου ο λαός δεν υπακούει στο καθεστώς Μουμπάρακ ενώ αυτό συνεχίζει εμμέσως πλην σαφώς να παραμένει στην εξουσία, θέτει σε αμφιβολία καλά παγιωμένους συσχετισμούς δυνάμεων τόσο μεταξύ Αράβων και Ισραήλ όσο και όσον αφορά την ομαλή διέλευση του πετρελαίου από τη Διώρυγα του Σουέζ. 

Η επικείμενη εμφύλια αναταραχή στην Υεμένη θέτει και αυτή σε κίνδυνο την ομαλή πρόσβαση στη σημαντικότατη  στρατηγικά και γεωπολιτικά Ερυθρά Θάλασσα. 

Η εμφανώς αποδυναμωμένη φιλοδυτική Παλαιστινιακή ηγεσία υπολείπεται κατά πολύ της 'ηθικά αδιάφθορης' και αλυτρωτικά ισλαμιστικής Χαμάς στη Γάζα. 

Η αραβική Μέση Ανατολή δείχνει να αλλάζει γοργά στο όνομα του εκδημοκρατισμού της, πλην όμως οι εναλλακτικές πολιτειακές λύσεις που διαφαίνονται στην περιοχή δεν δείχνουν να διασφαλίζουν τις αμερικανικές προθέσεις επικράτησης, τις οποίες η οικονομικά αποδυναμωμένη Ευρώπη δεν έχει άλλη εκλογή παρά να ακολουθήσει κατά γράμμα. 

Κοινός εχθρός : ο οργισμένος και επί δεκαετίες καταπιεσμένος Φονταμενταλιστικός Ισλαμισμός, ο οποίος μέχρι τώρα -και όχι τυχαία- δείχνει να μην βιάζεται να 'κομματικοποιηθεί' νομιμοποιούμενος δημοκρατικά, είναι όμως θέμα χρόνου να αυτοπροβληθεί ως η 'ηθικά ορθή' και ως η μόνη κατά τόπους 'αδιάφθορη' λύση. 

Παρ'όλ'αυτά όμως, η Ιστορία πολλάκις απέδειξε ότι ο εξαγριωμένος όχλος ποτέ δεν ήταν σε θέση να μπορέσει να επιβάλει ομαλές δημοκρατικές διαδικασίες εν μία νυκτί, και η Μέση Ανατολή δεν θα μπορούσε σε καμμία περίπτωση να αποτελέσει την εξαίρεση του κανόνα.

.

2010: χρονιά σταθμός για την Νοτιοανατολική Μεσόγειο

Το 2010 υπήρξε μια χρονιά ανατροπών σε κάθε επίπεδο
Ειδικά στην περιοχή μας, και συγκεκριμένα στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, το 2010 αποτέλεσε την απαρχή καίριων μεταβολών των περιφερειακών συσχετισμών. Αφορμή υπήρξε το θερμό επεισόδιο της 31ης Μαΐου , όταν ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις εμπόδισαν την άρση του αποκλεισμού του λιμανιού της Γάζας, καταλαμβάνοντας το τουρκικό πλοίο Mavi Marmara στο οποίο επέβαιναν ακτιβιστές με σκοπό να παραδώσουν ανθρωπιστικό υλικό στη Λωρίδα της Γάζας, που ελέγχεται πολιτικά και στρατιωτικά από την παλαιστινιακή ισλαμιστική οργάνωση Χαμάς.

Οι νεκροί τούρκοι ακτιβιστές, η διεθνής κατακραυγή κατά του Ισραήλ -το οποίο κατηγορήθηκε για 'κρατική πειρατεία', δεδομένου ότι το Mavi Marmara έπλεε στα διεθνή ύδατα κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης- αλλά κυρίως η ρήξη που επήλθε στον άλλοτε σταθερό άξονα Τουρκίας-Ισραήλ, άλλαξαν άρδην τα γεωπολιτικά δεδομένα της περιοχής.

Ο άξονας Τουρκίας-Ισραήλ αποδείχθηκε ανίσχυρος να αντέξει μπροστά στις προτεραιότητες που έθεσε για τον εαυτό της η τουρκική ηγεσία, επιθυμώντας να προβάλει έμπρακτα πλέον το ισλαμιστικό της προφίλ τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στο εσωτερικό της, στέλνοντας σαφές πλέον μήνυμα στο Τελ Αβίβ ότι Νεοοθωμανισμός και Σιωνισμός αποτελούν δύο ξεχωριστούς πόλους. 

Άλλωστε, η Τουρκία ήταν φυσικό να προτιμήσει τις παρθένες αγορές των υπανάπτυκτων και αναπτυσσόμενων καταναλωτικά αραβικών χωρών της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής, τις πρώτες ύλες του Ιράν αλλά και την θρησκευτικοπολιτική ταύτιση που τη συνδέει με τον μουσουλμανικό κόσμο, παρά την αμιγώς στρατιωτική και τεχνολογική αρωγή του Τελ Αβίβ, τη στιγμή μάλιστα που το κουρδικό μέτωπο φαινόταν να είχε πάψει πια να αποτελεί 'ασύμμετρη απειλή'.   

Δεδομένου ότι η ανθρωπιστική βοήθεια του Mavi Marmara υποστηρίχθηκε μέχρι τέλους από την τουρκική πολιτική ηγεσία, δεν χωρεί καμμία αμφιβολία ότι η κατάρρευση του τουρκοϊσραηλινού άξονα υπήρξε καθαρή επιλογή της Άγκυρας, η οποία δεν δίστασε αμέσως μετά να στραφεί προς την Τεχεράνη, τη Συρία και εν γένει στις ομόθρησκες αραβικές χώρες, ακολουθώντας πιστά και κατά γράμμα το Δόγμα Νταβούτογλου.

Ενώ η διεθνής διπλωματία παρατηρούσε εμβρόντητη το ξαφνικό και επεισοδιακό τέλος του μακροχρόνιου 'μήνα του μέλιτος' μεταξύ Άγκυρας και Ιερουσαλήμ, οι εξελίξεις ήρθαν από μόνες τους να εξηγήσουν τα βαθύτερα αίτια αυτής της ανατροπής, επιβεβαιώνοντας ότι ούτε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ούτε η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν άγεται και φέρεται από μεγαλοσχήμονες φιλοπαλαιστινιακούς συναισθηματισμούς. 

Πριν καν περάσει μια εβδομάδα από το αιματηρό επεισόδιο στα ανοιχτά της Γάζας, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι βρίσκεται προ των πυλών η εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου στον υποθαλάσσιο χώρο στα ανοιχτά της Χάιφας, και μάλιστα στα όρια των κυπριακών και λιβανικών χωρικών υδάτων. Παράλληλα, σε αντίστοιχες δηλώσεις προχώρησε και η Κυπριακή Δημοκρατία για τα δικά της κοιτάσματα φυσικού αερίου -και ίσως- και πετρελαίου στην ίδια περιοχή, γεγονός το οποίο προκάλεσε αντίστοιχη τουρκική υπενθύμιση περί casus belli, εφόσον θιγούν οι φυσικοί πλουτοπαραγωγικοί πόροι του Ψευδοκράτους της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου".

Το κεφάλαιο 'φυσικό αέριο στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο' μόλις αποκάλυψε τις πρώτες του σελίδες τη χρονιά που μάς πέρασε, αφού η ισραηλινή και κυπριακή πρωτοβουλία προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις τόσο από πλευράς Λιβάνου -που ισχυρίζεται ότι κάποια από τα ισραηλινά κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων-  όσο και από πλευράς Συρίας, η οποία βρήκε την ευκαιρία να αναθερμάνει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις της με την πάλαι ποτε εχθρική Τουρκία, για να εξασφαλίσει  τη σταθερότητα των βορείων και ανατολικών συνόρων της, την εσωτερική της πληθυσμιακή συνοχή αλλά και τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ.

Η ισραηλινή διπλωματία δεν έμεινε άπρακτη. 

Το Ισραήλ ισχυροποίησε ακόμα περισσότερο τους παραδοσιακά καλούς δεσμούς της με τη Λευκωσία, δεδομένου μάλιστα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πολύ ορθά δεν επέτρεψε την de facto νομιμοποίηση του παράνομου λιμανιού της κατεχόμενης Αμμοχώστου, εμποδίζοντας το Mavi Marmara αλλά και τα άλλα πλοία της ανθρωπιστικής νηοπομπής να εισέλθουν στα κυπριακά χωρικά ύδατα. 

Παράλληλα, το 2010 σημαδεύτηκε με την απαρχή ενός νέου κεφαλαίου στις σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ. Μία εξέλιξη που κατ'αρχήν εξέπληξε την παραδοσιακά φιλοπαλαιστινιακή ελληνική πολιτική ηγεσία και κοινή γνώμη, πλην όμως η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη υπό το πρίσμα των ραγδαίων περιφερειακών ανακατατάξεων. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι ο ελληνικός υποθαλάσσιος χώρος στα ανοιχτά του Καστελορίζου φέρεται να είναι πλούσιος σε κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, και μάλιστα σε ποσότητα τέτοια που θα εξασφαλίσει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας μας για διάστημα 100 ετών. 

Η ύπαρξη 'ενεργειακών νησίδων' εντός των όμορων ελληνικών, κυπριακών και ισραηλινών χωρικών υδάτων, αποτελεί μία πολύ καλή αιτία για τη σύσφιγξη των σχέσεων αυτών των χωρών.
Από την άλλη, η Τουρκία δεν θα μπορούσε να παραμείνει αδιάφορη σε μια τέτοια εξέλιξη που θα αφορά τόσο τις διεκδικούμενες από αυτήν ελληνικές 'γκρίζες ζώνες', όσο και τα χωρικά ύδατα του παράνομου Ψευδοκράτους της, στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το 2010 φεύγει αφήνοντας πολλά κεφάλαια ανοιχτά στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο και όλες τις εμπλεκόμενες χώρες σε στάση αναμονής.

Η Τουρκία, αντιλαμβανόμενη ότι τα συμφέροντά της στην περιοχή (οικονομία, εμπόριο, ασφάλεια, ενέργεια) δεν συνάδουν πια με τα αντίστοιχα ισραηλινά, αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο και να διαρρήξει τον άξονα Άγκυρας-Ιερουσαλήμ. Αφορμή στάθηκε η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, που ελέγχεται από τη διεθνώς απομονωμένη Χαμάς. Η Άγκυρα γνώριζε ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα έπληττε τις σχέσεις της με το Ισραήλ, γεγονός το οποίο δεν απέτρεψαν οι χειρισμοί του ισραηλινού ΥΠΕΞ Αβίγκντορ Λίμπερμαν. Ο θάνατος των τούρκων ακτιβιστών δεν έδωσε περιθώρια στην Άγκυρα να αμβλύνει τις διαφορές, και έτσι το ισλαμιστικό ΑΚΡ έδωσε το δικό του στίγμα στην πορεία της εξωτερικής πολιτικής της χώρας, αναθερμαίνοντας τις σχέσεις με τη Συρία, τον Λίβανο αλλά και το διεθνώς απομονωμένο Ιράν -προβληματίζοντας προς στιγμήν ακόμα και τις ΗΠΑ για το ρόλο που η Άγκυρα επιθυμεί να έχει στην περιοχή- .

Από την άλλη, η Τουρκία δεν κατάφερε να "νομιμοποιήσει" το παράνομο λιμάνι της κατεχόμενης Αμμοχώστου, ούτε να παρασύρει τον αραβικό κόσμο να προβεί στην αναγνώριση του Ψευδοκράτους -από το οποίο ανεφοδιάσθηκε η ανθρωπιστική νηοπομπή προς τη Γάζα- με την παραπλανητική αναγωγή του εμπάργκο κατά των αμάχων στη Γάζα με το διεθνές εμπάργκο κατά του Τουρκοκυπριακού Ψευδοκράτους, που δικαίως άλλωστε επιβλήθηκε.
Επανέλαβε όμως την προειδοποίηση της περι casus belli κατά της Κύπρου, εάν η Λευκωσία αποφασίσει να διεξάγει έρευνες για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα χωρικά της ύδατα, λαμβάνοντας από την άλλη σαφή προειδοποίηση -αυτή τη φορά από το Ισραήλ- ότι οποιαδήποτε τουρκική ανάμιξη στο ζήτημα αυτό κρίνεται απαράδεκτη και καταφανώς αντίθετη από απόψεως διεθνούς δικαίου.

Η ισραηλινή διπλωματία έδειξε αρχικά εξαιρετικά αμήχανη λόγω της σθεναρής κρατικής τουρκικής υποστήριξης προς τους ακτιβιστές του Mavi Marmara, όπως επίσης και μετά τις εκτός ελέγχου αιματηρές εξελίξεις που πρόσθεσαν ακόμα μία διεθνή κατακραυγή κατά της χώρας. Μετά τις άκαρπες προσπάθειες άμβλυνσης των διαφορών με την τουρκική ηγεσία, το Ισραήλ δεν είχε πλέον κανέναν λόγο να μην αποκαλύψει την ενεργειακή του πολιτική ως προς τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην περιοχή.
Προχώρησε στη σαφή οριοθέτηση των θαλάσσιων ορίων του με την Κύπρο εξασφαλίζοντας ένθεν και ένθεν αμερικανική τεχνολογική υποστήριξη. Παράλληλα, άνοιξε δίαυλο επικοινωνίας με την Ελλάδα, η οποία μέχρι τώρα τηρούσε έντονα επιφυλακτική στάση έναντι του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ και ακολουθούσε πιστά φιλοαραβική στάση (χωρίς ωστόσο αυτή να αποδίδει ανάλογα διπλωματικά, οικονομικά ή επιχειρηματικά οφέλη υπέρ της εκ μέρους των αραβικών κρατών). 

Συγχρόνως όμως, η ανακοίνωση του ισραηλινού ενεργειακού προγράμματος δημιουργεί προϋποθέσεις ανοίγματος ενός νέου μετώπου με τον γειτονικό Λίβανο, δεδομένου ότι η Βηρυτός θεωρεί ότι πολλά από τα κοιτάσματα των ισραηλινών βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων.

Η Κύπρος αντιμετώπισε την κρίση του Mavi Marmara με ορθολογισμό και προσεκτικά βήματα, αποτρέποντας την άμεση εμπλοκή της αφ'ενός, αφ'ετέρου καθιστώντας σαφές ότι δεν θα ενέδιδε σε τουρκικές πράξεις εντυπωσιασμού που θα δημιουργούσαν νέα τετελεσμένα εις βάρος της εθνικής της κυριαρχίας.
Παράλληλα, και παρά την απαγόρευση της διέλευσης του Mavi Marmara από τα χωρικά της ύδατα, η Λευκωσία κατάφερε με λεπτούς χειρισμούς να μην στρέψει εναντίον της τον Αραβικό Κόσμο -αν και η Άγκυρα το επεδίωξε- ενώ εξασφάλισε την ισραηλινή στήριξη τόσο στο ζήτημα των κοιτασμάτων, όσο και όσον αφορά τη συνέχιση της τουρκικής κατοχής -αφήνοντας τους ισραηλινούς αξιωματούχους να επικρίνουν ανοιχτά εκείνοι πια τον τουρκικό νεοοθωμανικό επεκτατισμό-. 

Ο Λίβανος απέδειξε ακόμα μια φορά την ανικανότητά του να αντιμετωπίσει τον ισχυρό του γείτονα , το Ισραήλ. Έτσι, ενώ το Ισραήλ ανακοίνωνε το ενεργειακό του πρόγραμμα και ενώ ήδη λειτουργούν θαλάσσιοι σταθμοί έρευνας στην περιοχή, οι λιβανικές πολιτικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να συσπειρωθούν και να προβούν σε ουσιαστικές ενέργειες προκειμένου να προβληθεί αποτελεσματικά στα διεθνή fora μία ενιαία θέση ως προς το ζήτημα των κοιτασμάτων.
Η εξαιρετικά ευάλωτη πολιτική ηγεσία της χώρας και ο ανεπτυγμένος εθνοτισμός σε συνάρτηση με την ισχυρή ιρανική και συριακή επιρροή στα εσωτερικά πολιτικά ήθη, αφήνουν ακόμα μια φορά τον χρόνο να δουλεύει 'υπέρ των άλλων' και όχι υπέρ του Λιβάνου και των πραγματικών εθνικών του συμφερόντων. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι αν και θεωρείται βέβαιο ότι κοιτάσματα φυσικού αερίου υπάρχουν και εντός του λιβανικού υποθαλάσσιου χώρου, επισήμως από πλευράς λιβανικού κράτους δεν υπάρχει κανένας προγραμματισμός ή μελλοντική πρόβλεψη για την εκμετάλλευσή τους.

Για τη Συρία το 2010 αποτελεί σίγουρα χρονιά-ορόσημο.
Η κατάρρευση του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ έφερε και το τέλος της διεθνούς της απομόνωσης. Άλλωστε, απο ιδεολογικής και θρησκευτικής απόψεως, το 'δέσιμο' της Δαμασκού με την Τεχεράνη του Αχμαντινετζάντ ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο ακόμα και για την ίδια τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ. Η Τουρκία έτεινε χείρα φιλίας προς τη Δαμασκό, διαγράφοντας δεκαετίες έντασης που έφθασαν ακόμα και στα πρόθυρα πολέμου, όταν το Κουρδικό βρισκόταν σε όξυνση. 

Η σύσφιγξη όμως των σχέσεων της Τουρκίας με τη Συρία, τον Λίβανο κια την Ιορδανία δεν κατέστησε τις χώρες αυτές λιγότερο φιλικές ως προς την Κύπρο. Απόδειξη : η εσπευσμένη επίσκεψη του προέδρου Άσσαντ στην Κύπρο, κατά τη διάρκεια της οποίας η Λευκωσία δεν απέκλεισε μελλοντική συνεργασία στον τομέα της ενέργειας και με τη Συρία, ανάλογη με αυτήν που συνήφθη με το Ισραήλ.

Η Ελλάδα μέσα σε αυτήν την εξαιρετικά δυσμενή οικονομική και δημοσιονομική συγκυρία, δεν είχε άλλα περιθώρια επιλογών από το να παρακολουθεί τις εξελίξεις εκ του σύνεγγυς, αφήνοντας την κυπριακή διπλωματία να αρθρώσει τον δικό της λόγο επί των δικών της εθνικών ζητημάτων. Άλλωστε, η ελληνική πλευρά και ειδικά υπό τις παρούσες συνθήκες δεν θα μπορούσε να διαχειρισθεί αποτελεσματικά τη δημιουργία ακόμα ενός τόσο σοβαρού 'μετώπου' με την οικονομικά  και διπλωματικά ισχυρότερη Τουρκία. Από την άλλη, η Αθήνα έδειξε αξιοθαύμαστο πραγματισμό, συσφίγγοντας τις σχέσεις της με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα φρόντισε να μην προκαλέσει υπέρμετρη τουρκική δυσαρέσκεια, αποφεύγοντας προς το παρόν να θέσει θέμα ορισμού Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στα ανοιχτά του Καστελλορίζου. 

Από την άλλη, οι πρώτες επιπτώσεις για την Ελλάδα από την προσέγγιση Τουρκίας-Συρίας φάνηκαν σε διπλωματικό επίπεδο, όταν πρόσφατα η Δαμασκός αναγνώρισε με το συνταγματικό της όνομα την  Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η οποία χαίρει σθεναρής διπλωματικής στήριξης εκ μέρους της Άγκυρας.

Γεγονός πάντως είναι ότι η ελληνική πλευρά, αργά ή γρήγορα, θα κληθεί να λάβει μια καθαρή θέση όσον αφορά το ενεργειακό της μέλλον, δεδομένης της κρισιμότητας της οικονομικής της κατάστασης αλλά και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στην περιοχή.  

Η παλαιστινιακή πλευρά αποχαιρετά το 2010 περισσότερο αποδυναμωμένη από τα προηγούμενα χρόνια. Ο διχασμός ανάμεσα στην Φατάχ και την Χαμάς παγιώνεται ολοένα και περισσότερο, με τις δύο πλέον παλαιστινιακές πραγματικότητες (στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα) να ακολουθούν εκ διαμέτρου αντίθετες πορείες.
Η Χαμάς -παρά τη στήριξη της κοινής γνώμης μετά το αιματηρό επεισόδιο στο Mavi Marmara- δεν έδρεψε ανάλογους διπλωματικούς καρπούς, ούτε αφαιρέθηκε από τον κατάλογο των διεθνών τρομοκρατικών οργανώσεων. Από την άλλη, η πολιτική ηγεσία της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Όχθη, που ελέγχεται από την Φάταχ. δυσκολεύεται πάρα πολύ να πείσει τους πολίτες της ότι ανοίγει ο δρόμος για την ουσιαστική ανεξαρτησία του παλαιστινιακού λαού. 

 

Τέλος, η Αίγυπτος μένει παρατηρητής στα ενεργειακά δρώμενα της περιοχής, ιδιαίτερα μάλιστα μετά  την υπαναχώρησή της να προχωρήσει σε σύσταση ΑΟΖ με την Κύπρο, υποκύπτοντας στις έντονες πιέσεις της Τουρκίας. Το Κάϊρο φέρεται πως επιλέγει προς το παρόν να μην συμμετέχει στο ενεργειακό μοίρασμα της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, μη θέλοντας να δεσμευθεί σε συσχετισμούς που θα εξυπηρετούσαν τους δύο κύριους παίκτες της περιοχής - δηλαδή την Τουρκία και το Ισραήλ. 

Άλλωστε τίποτα δεν είναι δεδομένο για την παρούσα αιγυπτιακή πολιτική ηγεσία, με τον Πρόεδρο Μουμπάρακ να φέρεται βαριά ασθενής αλλά και το εσωτερικό ισλαμιστικό μέτωπο να οξύνεται ολοένα και περισσότερο.

Το ενεργειακό μέλλον της Νοτιοανατολικής Μεσογείου ίσως τελικά να αποτελέσει τη Λυδία Λίθο για το εάν και κατά πόσον ο κοινός φυσικός πλούτος μπορεί να αποτελέσει είτε μοναδική ευκαιρία επίλυσης των ποικίλων περιφερειακών θεμάτων είτε βασική αιτία ενός ακόμα περιφερειακού πολέμου.
Η πρόκληση είναι μεγάλη, αφού τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο μπορούν να εξασφαλίσουν ενεργειακή αυτονομία για έναν ολόκληρο αιώνα. 

Η λογική της πόλωσης θα υπερισχύσει της λογικής της ειρηνευτικής επίλυσης των διαφορών;
Η λογική του στείρου περιφερειακού ανταγωνισμού, που έως τώρα φαίνεται πως επικρατεί τόσο ως προς το Παλαιστινιακό όσο και ως προς το Κυπριακό, θα καταφέρει να δώσει τη θέση της στη λογική της περιφερειακής συνεργασίας; 

Το 2011 αναμένεται αποκαλυπτικότερο.

Δημοσιεύθηκε την 29/12/2010 

στο ειδησεογραφικό πόρταλ The Insider