για ποιά 'Δημοκρατία' ;

Η διεθνώς κακοποιημένη έννοια της "Δημοκρατίας", έστω και καθυστερημένα, φαίνεται πως χτυπά δυνατά την πόρτα στο πολιτειακό γίγνεσθαι του αραβικού κόσμου. Μία έννοια άγνωστη για τις κατά τόπους αραβικές κοινωνίες, οι οποίες ακόμα δεν έχουν καταλήξει τι ακριβώς σημαίνει γι'αυτές αυτή η τόσο πολυδιαφημισμένη μορφή διακυβέρνησης.

Αλήθεια, είναι δυνατόν να επιλέξεις  ενσυνείδητα κάτι το οποίο ποτέ δεν γνώρισες τι ακριβώς είναι;

"αραβικού τύπου δημοκρατία" vs. "δυτικού τύπου δημοκρατία"

Το πρώτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο ήταν δυτικής εμπνεύσεως και εφαρμόσθηκε στον Λίβανο. Μία χώρα που στην πορεία της Ιστορίας της φάνηκε να συγχέει τη Δημοκρατία με τον εθνοτισμό. Το νεοαποικιακής παραγωγής Σύνταγμα της χώρας ενίσχυε αυτή την πολύ σημαντική σκόπιμη σύγχυση, και μετέπειτα έθεσε τις βάσεις για τον εμφύλιο σπαραγμό που δεν άργησε να εκδηλωθεί.

Κάθε κόμμα αντιπροσώπευε και συνεχίζει να αντιπροσωπεύει τις μερίδες των πολιτών που το ίδιο το πολίτευμα ήθελε να διαιρούνται σε θρησκείες, θρησκευτικά δόγματα, καταγωγή και οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θα προσέθετε την ιδιότητα του 'απλού λιβανέζου πολίτη'. Σαν να μην έφτανε όλη αυτή η ηθελημένη συνταγματικά διαίρεση της τοπικής κοινωνίας, προστέθηκε και η έννοια του 'κομματικού στρατού'. Έτσι, κάθε πολιτικό κόμμα, εάν δεν συμπληρωνόταν και από το αντίστοιχο στρατιωτικό του σκέλος - στην ουσία ήταν αδύνατον να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις. Ο κρατικός στρατός  μοιραίως έβλεπε τις κατά καιρούς εθνοτικές διαμάχες να διαδραματίζονται ερήμην του και οι πολίτες να προστρέχουν στις  ισχυρότερες 'εθνοτικοθρησκευτικές πολιτοφυλακές' που στην ουσία σαμπόταραν την κρατική κυριαρχία όταν δεν τους εξυπηρετούσε, ή αντιθέτως, την ενίσχυαν όταν η κρατική εξουσία ελεγχόταν από ημετέρους. 

Δεν είναι καθόλου ανεξήγητο γιατί το λιβανικό μοντέλο αραβικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας απέτυχε παταγωδώς, παίρνοντας μαζί του χιλιάδες ανθρώπινα θύματα, αφήνοντας ουσιαστικά ανοχύρωτη μία κρατική οντότητα, προσελκύοντας εξωτερικούς εχθρούς και καθιστώντας τον Λίβανο το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αποφυγή σε όλον τον αραβικό κόσμο. Ακόμα περισσότερο : το φόβητρο κάθε μέσου άραβα πολίτη ήταν ακριβώς αυτή η  αυτοκαταστροφική πρακτική της Λιβανικής Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, στη δικαιοδοσία της οποίας η καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων ήταν επιεικώς αφόρητη επί δεκαετίες.

Έτσι, πολύ απλά και πολύ νωρίς, η εφηρμοσμένη αραβικού τύπου "Δημοκρατία" έβγαλε  πολύ άσχημο όνομα στον αραβικό κόσμο, με όλα όσα διαδραματίσθηκαν και συνεχίζουν να διαδραματίζονται σε αυτήν τη μικρή και ουσιαστικά ανοχύρωτη χώρα, εσωτερικά και εξωτερικά.

λιβανική προεκλογική διαφήμιση (2009)

Η δεύτερη χρονικά απόπειρα εισαγωγής δημοκρατικών θεσμών στην αραβική κοινωνία πραγματοποιήθηκε σε ένα κράτος που ..δεν είναι αραβικό : στο Ισραήλ -κι ας ακούγεται  αιρετικό αυτό το συμπέρασμα στα αμύητα αυτιά-. 

 προεκλογική αραβική αφίσα του αριστερού ισραηλινού κόμματος Μαπάι (1952)

Το 20% των ισραηλινών πολιτών είναι Άραβες, στους οποίους περιλαμβάνονται σουνίτες μουσουλμάνοι, δρούζοι και χριστιανοί. Το ισραηλινό πολιτικό σύστημα, από την απαρχή της δημιουργίας του, διέφερε δραστικά από τα πολιτεύματα της περιοχής, αφού δεν γνώρισε ποτέ μέχρι σήμερα δικτατορία. Εν μέσω πολέμων οι εκλογές διεξάγονταν κανονικά, το σύστημα της απλής-απλούστατης αναλογικής και σε ενιαία εκλογική περιφέρεια δεν μεταβλήθηκε ποτέ και η συντριπτική πλειοψηφία των κυβερνήσεων της χώρας σχηματιζόταν από συνασπισμούς πολιτικών κομμάτων. Το αραβικό στοιχείο -παράλληλα με το εβραϊκό- σχημάτισε δικά του κόμματα και δημοτικές παρατάξεις, ενώ ανέπτυξε τη δική του ρητορική υπό αντίξοες γι'αυτό συνθήκες.

Η κατοχή της Δυτικής Όχθης και της Γάζας έφερε σε πολύ δύσκολη θέση τους αραβικής καταγωγής ισραηλινούς πολιτικούς και συχνά οι αντιεβραϊκές τους θέσεις ακούστηκαν δυνατά στο ισραηλινό κοινοβούλιο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο εβραϊκό στοιχείο που απαρτίζει το υπόλοιπο 80% των πολιτών της χώρας. Οι άραβες ισραηλινοί πολιτικοί συχνά βρίσκονται να ακροβατούν ανάμεσα στην πίστη τους στην ισραηλινή κρατική μηχανή και τη φωνή των ομοεθνών ψηφοφόρων τους. 

Με δεδομένη την ιδιαίτερη πολιτική κατάσταση, σε καμμία περίπτωση δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι η αραβική μειονότητα του Ισραήλ απολαμβάνει πλήρως τα αγαθά της "Δημοκρατίας", αφού οι αραβικοί κομματικοί μηχανισμοί βρίσκονται μονίμως στο περιθώριο της πολιτικής ζωής της χώρας. Απόδειξη : ποτέ κανένα αραβικό κόμμα δεν κυβέρνησε σε κάποια από τις πάμπολλες κυβερνήσεις συνασπισμού. 

Από την άλλη όμως, όλα τα μη θρησκευτικά και εβραιοκρατούμενα κόμματα εξουσίας λειτουργούν τοπικές επιτροπές στις αραβικές πόλεις εντός της ισραηλινής επικράτειας, οι οποίες απαρτίζονται 100% από αραβικής καταγωγής ισραηλινούς υπηκόους. Παράλληλα όμως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ όλα στα χαρτιά 'λειτουργούν' κανονικά, η πραγματικότητα της ισραηλινής κατοχής και η συνεχής ένταση στα σύνορα της χώρας αναιρούν σε μεγάλο βαθμό όσα ένα δημοκρατικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα θα μπορούσε να προσφέρει σε όλους τους πολίτες του -ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη θρησκεία και την εθνοτική του προέλευση.

προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ του ισραηλινού αραβικού κόμματος Μπάλαντ, με την βουλευτή Χανίν Ζουάμπι, γνωστή από τη συμμετοχή της στην αποστολή του τουρκικού πλοίου Mavi Marmara στη Γάζα.

Το τρίτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο έρχεται κι αυτό βάσει εξωτερικών κελευσμάτων. Το Ιράκ βιώνει και αυτό με τη σειρά του το δράμα του δικού του εκδημοκρατισμού.
Όπως περίπου και ο Λίβανος, έτσι και το Ιράκ από ενιαία κρατική οντότητα, βάσει του μετακατοχικού του Συντάγματος μετατράπηκε σε ένα σύνολο από εθνοτικά καντόνια, όπως απαίτησαν οι ΗΠΑ - και βέβαια πάντα με τη σύμφωνη γνώμη της Δύσης. 

Έτσι, μετά και την επίσημη αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, η ιρακινή κοινωνία -ύστερα από την καταπίεση του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν, τον 10ετή πόλεμο με το Ιράν αλλά και την αμερικανική κατοχή- ξέσπασε σε εθνοτικές διαμάχες στο όνομα πάντα μιας "Δημοκρατίας", στην οποία ουδέποτε πίστεψε. Ο εθνοτισμός, είτε με βάση τη θρησκεία, είτε με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή, μετάλλαξε το δημοκρατικό ιδεώδες και οδήγησε στη σταδιακή αυτοαπομόνωση του κουρδικού Βορρά, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες της μελλοντικής απόσχισής του από την υπόλοιπη χώρα -αν κάτι τέτοιο στην ουσία δεν έχει ήδη συμβεί. 

Από την άλλη, η Ιορδανία, το Μαρόκο, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και -εσχάτως μόνο- το Κατάρ και το Κουβέιτ υιοθέτησαν στοιχεία από τις δυτικές βασιλευόμενες δημοκρατίες -τύπου Ηνωμένου Βασιλείου-, χωρίς όμως να αποψιλώσουν τον Μονάρχη από τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Ο Μονάρχης διοικεί και ασκεί πολιτική. Η Κυβέρνηση διορίζεται/εκτελεί/παύεται από το Παλάτι και το Κοινοβούλιο "συμβουλεύει", αφού προηγουμένως έχει διορισθεί ή εν μέρει εκλεγεί, με διαδικασίες αμφίβολης αξιοπιστίας -με φωτεινή εξαίρεση τις εκλογικές διαδικασίες στο Μπαχρέην-. 

Τα κόμματα δεν προστατεύονται πλήρως ως πολιτειακός θεσμός ή αναγνωρίζονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και εφόσον εγκριθεί το ιδεολογικό τους υπόβαθρο από τον Μονάρχη. 

Μία 'Δημοκρατία'  ψευδεπίγραφη και υπό μοναρχική σκέπη.

Το ιδιότυπο 'δημοκρατικό' μοντέλο της κομματικής μονοκρατορίας επιλέχθηκε από την Τυνησία του Μπεν-Αλί, την Αίγυπτο του Μουμπάρακ, την Αλγερία του Μπουντιφλίκα, την Υεμένη του Αλ-Σάλεχ και τη Συρία της οικογένειας Άσαντ. 

Τα σοβιετικού τύπου και εμπνεύσεως συνταγματικά τους κείμενα θεώρησαν ως ιδεολογική τους αφετηρία το αξίωμα ότι ο λαός ως σύνολο εκπροσωπείται από το κυρίαρχο Ένα Κόμμα που προστατεύει όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Αρχικά μάλιστα, προβλήθηκε το νασερικής εμπνεύσεως ιδεολόγημα περί 'Παναραβισμού', το οποίο αποδείχθηκε περισσότερο προσωποπαγές απ'όσο θα έπρεπε, εκτός του ότι δεν συνέφερε καθόλου τις προτεραιότητες της Δύσης αλλά και την πολυποικιλότητα των υπόλοιπων αραβικών καθεστώτων.

απόσπασμα από το ντοκυμαντέρ του BBC "Egypt, we're watching you", με μαρτυρίες παρατηρητών της διαδικασίας των κοινοβουλευτικών εκλογών στη χώρα το 2005.

Ο "Ηγέτης" εκλέγεται και επανεκλέγεται, ο γιος ή ο στενός συνεργάτης του Ηγέτη διαδέχεται τον Ηγέτη-πατέρα ή τον Ηγέτη-προϊστάμενό του, ενώ από οικονομικοκοινωνικής άποψης, η ιδιωτική πρωτοβουλία ενθαρρύνεται, και αντίστοιχα  κηρύσσονται παράνομες οι ισλαμιστικές φωνές -οι οποίες εμμέσως πλην σαφώς, θεωρούν ότι η κρατική εξουσία δεν είναι δυνατόν να υπερέχει έναντι του Θείου Νόμου. Αντιπολίτευση δεν υπάρχει ούτε ως έννοια ούτε ως θεσμός, ή -στις περιπτώσεις που ίσως αναγνωρισθεί- τότε στην ουσία δεν εκπροσωπεί την πραγματική αντιπολιτευόμενη μερίδα του λαού, αφού αυτή εκφράζεται από πολιτικές παρατάξεις που έχουν τεθεί εκτός νόμου -και διώκονται. Κι όσο για τις εκλογές, αυτές πραγματοποιούνται ξανά και ξανά, αλλά τα αποτελέσματα είναι γνωστά πολύ πριν ανοίξουν ή κλείσουν οι κάλπες.. 

Σταθερότητα -εγγυημένη. 
'Δημοκρατία' όμως, ουσία ανύπαρκτη. 

Η Λιβύη αποτελεί όντως μία κατηγορία από μόνη της. 

Η "Λαϊκή Τζαμαχιρία" του Καντάφι στην ουσία αποτύπωσε στον 'Οργανωτικό Νόμο' της την πραγματικότητα της τοπικής κοινωνίας και έως ενός σημείου, υπήρξε όντως ειλικρινής στην πρόθεσή της να μην εισαγάγει θεσμούς και διαδικασίες που δεν ανταποκρίνονταν στην λιβυκή πραγματικότητα. 

Έτσι, οι έννοιες του 'Κοινοβουλίου', των 'πολιτικών κομμάτων' ή της 'αρχής της δεδηλωμένης' παρέμειναν άγνωστες εδώ και 42 χρόνια που κυβερνά τη χώρα ο συνταγματάρχης Καντάφι. Οι τοπικές φυλές και η έννοια της διευρυμένης κοινωνικά 'οικογένειας' ήταν και συνεχίζουν να είναι οι ρυθμιστές των εσωτερικών ισορροπιών.

πρόσφατη συνέντευξη του Συνταγματάρχη Καντάφι στο πανευρωπαϊκό τηλεοπτικό κανάλι Euronews

Η Τζαμαχιρία (μτφ. "Λαοκρατία") ορίζει την ύπαρξη πολλών τοπικών συμβουλίων και ακόμα περισσότερων επιτροπών και υποεπιτροπών σε τοπικό επίπεδο. Όλες αυτές οι λαϊκές συνελεύσεις έχουν απώτερο σκοπό την πραγμάτωση της πολιτικής θεωρίας που αποτυπώνεται στο Πράσινο Βιβλίο του Μουάμαρ Καντάφι, του εμπνευστή αυτής της ιδιότυπης μορφής πολιτεύματος. Ένα πολίτευμα που τελεί υπό αίρεση -αφού το ίδιο ορίζει ότι η χώρα διανύει μία 'Επανάσταση' που κάποτε θα πραγματώσει τους σκοπούς του ιδεώδους της Λαοκρατίας.. 

Ένα πολίτευμα που πολύ έξυπνα, υπό την ιδιότητα του 'μέλους των τοπικών επιτροπών' κατέστησε 'συνενόχους' τους πολίτες του σε ο,τιδήποτε δεν λειτουργούσε καλά, αφού ημέτεροι εξυπηρετούνταν από ημέτερους μέσα από υποεπιτροπές υποεπιτροπών. 

Και στην πράξη: ο Ηγέτης δεν ελέγχεται από κανέναν. 

Εσχάτως μάλιστα,  βομβαρδίζει τους ίδιους τους πολίτες του..!

ο Συνταγματάρχης Μουάμαρ Καντάφι με ομπρέλα, αφού διέταξε να βομβαρδιστούν από τη λιβυκή πολεμική αεροπορία οι πολίτες της ίδιας του της χώρας. (22.2.2011)

 
Πρωτοφανής μορφή 'λαϊκής κυριαρχίας' !  
Και καλό θα ήταν να θυμόμαστε ότι κάποτε, η επίσημη και δημοκρατικά εκλεγμένη Ελληνική ηγεσία της δεκαετίας του '80 δήλωνε καταγοητευμένη από τη.. Λαϊκή Σοσιαλιστική Λιβυκή Τζαμαχιρία..

Δεν θα ήταν υπερβολή να επισημανθεί τελικά ότι ο Σουλτάνος του Ομάν, Καμπούς μπιν Σαΐντ, σε σχέση με τους υπόλοιπους Ηγέτες, Μονάρχες και Προέδρους του σημερινού αραβικού κόσμου, αποδεικνύεται ως ο πλέον συνεπής στις πράξεις και στις προθέσεις του. 

Το Σουλτανάτο του Ομάν δεν ισχυρίσθηκε ποτέ ότι πραγματώνει κανενός είδους 'Δημοκρατία'. Ο Σουλτάνος δεν αποφασίζει, αλλά διατάζει. Δεν επιλέγει, αλλά διορίζει. Δεν ζητά παραίτηση, απλώς καταργεί και απολύει. Δεν ρωτά ποτέ - Ανακοινώνει. 

Και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, στην είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο ρίσκου στη Δύση για εκδημοκρατικές αλλαγές εκ μέρους του Σουλτανάτου.

Ειλικρινής επίσης είναι και η Σαουδική Αραβία, η οποία ούτε αυτή ποτέ ισχυρίσθηκε ότι  επιθυμεί να εκδημοκρατισθεί ή να πείσει για κάτι τέτοιο τους πολίτες της.  Οι φυλές και οι διευρυμένες οικογένειες υπάγονται στο Παλάτι, η αίγλη του οποίου δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Άλλωστε, η Σαουδική Αραβία δεν είναι μόνο θεματοφύλακας των Ιερών Τόπων της Μέκκας και της Μεδίνας - είναι θεματοφύλακας του μεγαλύτερου όγκου πετρελαϊκών αποθεμάτων στην περιοχή. Το μόνο μέχρι τώρα πιθανό εμπόδιο στη σταθερότητα του Βασιλείου: η συμπαγής σιιτική μειονότητα στις ανατολικές επαρχίες της χώρας και ίσως τα εσωτερικά προβλήματα συνοχής στο Μπαχρέην, σε συνδυασμό με την ολοένα και περισσότερο διαφαινόμενη εμφύλια κρίση στη γειτονική Υεμένη

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η έννοια της 'Δημοκρατίας' ποικίλει σε κάθε μία από τις εξεγερμένες κοινωνίες των αραβικών χωρών, που μοιάζουν να έχουν όλες καταληφθεί από κοινό επαναστατικό παραλήρημα.

Ένα παραλήρημα που αρχίζει από κάποια κεντρική πλατεία, ύστερα εξαπλώνεται στις γύρω γειτονιές, γεμίζει το twitter, το facebook και τα κινητά τηλέφωνα... 

Ένα παραλήρημα που μιλά για 'Δημοκρατία'.

Και μετά;

Θα έρθει μήπως τελικά η 'Δημοκρατία';

Κι αν ναι, τότε.. ποιά 'Δημοκρατία';

Ποιά απ'όλες;

Τηλεοπτική εκπαιδευτική εκπομπή της Encyclopedia Britannica για το λήμμα "Δημοκρατία", παραγωγής 1945. 
Αξίζει να το δείτε ολόκληρο. 


.

 

το μετέωρο βήμα του αραβικού εκδημοκρατισμού

Ο εκδημοκρατισμός των αραβικών χωρών αποτέλεσε την κυριότερη προτεραιότητα της πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, αμέσως μετά την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ, τον Μάρτιο του 2003.

Η εμμονή της τότε κυβέρνησης Μπους στην ουσιαστική επιβολή πολιτειακών αλλαγών στον αραβικό κόσμο βρισκόταν σε άμεση συνάφεια με τη ρητορική που είχε αναπτυχθεί κατά του Σαντάμ Χουσεϊν, παρουσιάζοντάς τον ως 'δικτάτορα που δεν σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες του λαού του' και ο οποίος θα έπρεπε να καθαιρεθεί  πάση θυσία από την δημοκρατική Δύση. 

Όμως, ο Σαντάμ Χουσεΐν δεν ήταν ο μόνος δικτάτορας του αραβικού κόσμου, και η Δύση, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, δεν συνέχισε τον ένοπλο αγώνα της κατά της αραβικής απολυταρχίας, όπου και αν αυτή εκδηλωνόταν.

Σύμφωνα με την τότε κρατούσα άποψη της αμερικανικής διπλωματίας, όπως εκφράστηκε από την τότε επικεφαλής του Στέητ Ντιπάρτμεντ Κοντολίσα Ράϊς, προϋπόθεση για την ειρήνευση στην περιοχή -αλλά και για την παράλληλη εξασφάλιση των  ποικίλων αμερικανικών συμφερόντων- ήταν η ύπαρξη φιλοδυτικών αραβικών δημοκρατικών καθεστώτων που θα διατηρούσαν αγαστές σχέσεις με την δημοκρατική μητρόπολη της Ουάσιγκτον και με τις υπόλοιπες κοινοβουλευτικές δυτικές δημοκρατίες, υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς -εκτός από τους ετέρους των ΗΠΑ στην Ευρώπη- και τον καθ'όλα πολιτειακά δυτικοπρεπή ισραηλινό κοινοβουλευτισμό. 

Η Κοντολίζα Ράϊς μιλάει για τη θητεία της και τις προτεραιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή επί των ημερών της 

Η απλουστευμένη αυτή θεώρηση της μεσανατολικής πραγματικότητας βασιζόταν στο εξίσου ουτοπικό αξίωμα, ότι δήθεν οι δημοκρατίες μπορούν 'να τα βρουν' μεταξύ τους, αφού θα είχαν κοινό θεωρητικό υπόβαθρό σε οράματα, θεσμούς και πολιτειακές διαδικασίες. 

Το θεωρητικό αυτό οικοδόμημα είχε αναπτύξει και ανάλογη ιστορική επιχειρηματολογία, παραπέμποντας στο παράδειγμα της εγκαθίδρυσης ευρωπαϊκών κοινοβουλευτικών μοντέλων στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που συνδέονταν πλέον με δεσμούς συμμαχίας και ειρηνικής συνύπαρξης. Επιπροσθέτως, η προβολή του δημοκρατικού ιδεώδους ως προϋπόθεση ειρήνης, ενισχύθηκε με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την υιοθέτηση του δυτικού κοινοβουλευτικού πολιτειακού προτύπου από τις ευρωπαϊκές πρώην κομμουνιστικές Λαϊκές Δημοκρατίες.
  

Έτσι, οι απρόθυμοι πλην όμως φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες του 2003 κλήθηκαν ούτε λίγο-ούτε πολύ, να παρακολουθήσουν ταχύρρυθμα "μαθήματα εκδημοκρατισμού", προκειμένου να περάσουν τις 'πολιτειακές εξετάσεις' του Στέητ Ντιπάρτμεντ. Τα αραβικά κράτη που δεν είχαν ακόμα εμπεδώσει την απελευθέρωσή τους από την αποικιοκρατία στα μέσα του περασμένου αιώνα, έπρεπε εν μία νυκτί να προσομοιωθούν σε 'σύγχρονες ευρωπαϊκές δυτικές δημοκρατίες', οι οποίες όμως είχαν ήδη περάσει από πολλά και ποικίλα στάδια πολιτειακών αλλαγών, αρχής γενομένης από αυτές που πρέσβευε ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση έως και μετά την κατάρρευση του ναζιστικού Ράιχ.

Σε περίπτωση μάλιστα κατά την οποία οι άραβες ηγέτες δεν ακολουθούσαν τις εκδημοκρατικές εντολές των ΗΠΑ και της Δύσης, κινδύνευαν να χαρακτηρισθούν 'μέλη του Άξονα του Κακού', καθιστώντας εξαιρετικά αμφίβολο το μέλλον τους, με δεδομένη μάλιστα την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο γειτονικό Ιράκ. Η πίεση της Ουάσιγκτον εκείνη την εποχή ήταν τόσο έντονη, ώστε ο διάδοχος του θρόνου του Εμιράτου του Ντουμπάι , σεΐχης Mohammed bin Rashid al-Maktoum προφητικά δήλωνε το 2004, απευθυνόμενος στους άλλους άραβες ηγέτες της εποχής : "Αν δεν αλλάξετε, θα σάς αλλάξουν!".

η εκλογική νίκη της Χαμάς στη Γάζα

Με δεδομένες τις τόσο απλοϊκές θεωρήσεις της μεσανατολικής πραγματικότητας από πλευράς ΗΠΑ, η Παλαιστινιακή Αρχή θεωρήθηκε ως το πρώτο πειραματόζωο της πολιτικής εκδημοκρατισμού των αράβων στην περιοχή. Το Στέητ Ντιπάρτμεντ, δίνοντας την εντύπωση ότι δεν έχει καταφέρει να γνωρίσει σε βάθος τους τοπικούς συσχετισμούς και την πολιτισμική πραγματικότητα της περιοχής, θεώρησε ότι η διενέργεια ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στην εδαφικά μη σαφώς καθορισμένη Παλαιστινιακή Αρχή θα επιβεβαίωνε το σαθρό θεωρητικό-ιστορικό οικοδόμημα ενός τέτοιου περίπλοκου πολιτειακού εγχειρήματος. 

Οι λόγοι αυτής της συγκεκριμένης επιλογής ήταν απλοί : η Παλαιστινιακή Αρχή από τη μια δεν θεωρείτο ακόμα "κράτος" με όλη τη σημασία της λέξεως, η φιλοδυτική ηγεσία της δεν θα πρόδιδε ποτέ τα κελεύσματα των 'μητροπολιτικών' ΗΠΑ, ενώ η ισραηλινή στρατιωτική ισχύς θα αποτελούσε εγγύηση αποφασιστικής αντιμετώπισης κάθε απρόοπτης τροπής. 

Οι κάλπες που στήθηκαν γι'αυτόν το σκοπό στη Γάζα, διέψευσαν κατά τρόπο πανηγυρικό την 'εκδημοκρατική λύση' του μεσανατολικού κουβαριού, αφού οι επιλογές του εκλογικού σώματος  -αν και ακολουθήθηκαν οι προβλεπόμενες δημοκρατικές διαδικασίες- δεν κινήθηκαν εντός των επιθυμητών δυτικών πολιτειακών πλαισίων.  

Η περιθωριακή Χαμάς -η οποία ήδη από τότε αποτελούσε το αντίπαλο δέος στην αμερικανοκίνητη ηγεσία του Αμπού Μάζεν- επειδή είχε πείσει για τις καλές της προθέσεις, συνοδευόμενες από   αλυτρωτικές κορώνες και χωρία του Κορανίου, νίκησε την τυποποιημένη λύση της δυτικού τύπου εκδημοκρατικοποίησης. Από την άλλη πλευρά, η Φάταχ μπορεί να επικράτησε εκλογικά στην Δυτική Όχθη, ήταν όμως ήδη εκτεθειμένη σε σοβαρά κρούσματα διαφθοράς αλλά και σε διαφαινόμενες υποχωρήσεις έναντι του Ισραήλ, το μόνο κράτος που οι ΗΠΑ έβλεπαν ως πρότυπο δημοκρατίας στην περιοχή. 

Δεν άργησε να γίνει φανερό ότι τα πρώτα αποτελέσματα ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στη Γάζα δεν επιβεβαίωσαν τις προβλέψεις των αμερικανικών think-tanks περί ελέγχου της περιοχής μέσω των κάλπεων.

Παράλληλα με τις παλαιστινιακές εκλογικές εξελίξεις, οι υπόλοιποι φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες, μη μπορώντας να κάνουν διαφορετικά, προχώρησαν σε συνταγματικές αναθεωρήσεις, εγκαινίασαν θεσμούς που προσομοιώνονταν με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς, τα τοπικά ΜΜΕ -κρατικά και μη- εγκατέλειπαν την μέχρι τότε μονολιθική τους κυβερνητική θεώρηση της πραγματικότητας, ενώ παράλληλα η τεχνολογική επικοινωνιακή επανάσταση μέσω του διαδικτύου δημιούργησε τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ελευθερία έκφρασης γνώμης των απλών αράβων πολιτών, με αποτέλεσμα το επάγγελμα του κατά τόπους καθεστωτικού λογοκριτή να διατηρείται μεν, πλην όμως οι μέρες του να είναι μετρημένες..

Μετά την πρώτη αποτυχία του 'δόγματος αραβικού εκδημοκρατισμού' στη Γάζα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βάσιμα διεπίστωσαν ότι η προσομείωση της Μέσης Ανατολής με την μεταπολεμική Δυτική Ευρώπη κάθε άλλο παρά επιτυχής είχε αποδειχθεί. Άλλωστε η Ουάσιγκτον ήταν τότε πολύ απασχολημένη τόσο με τη διαφαινόμενη οικονομική ύφεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όσο και με την αποτυχία της να ελέγξει ουσιαστικά το Ιράκ, από το οποίο αναγκάστηκε τελικά να αποχωρήσει. 

Η εποχή της διακυβέρνησης Μπους έληξε με πολλές απώλειες σε κάθε επίπεδο ενώ η διάδοχη κατάσταση υπό τον Μπαράκ Ομπάμα, θεώρησε λήξαν το ενδεχόμενο επιβολής πολιτειακών αλλαγών στις αραβικές έννομες τάξεις, ορθά θεωρώντας ότι σε ενδεχόμενες δημοκρατικές διαδικασίες οι φθαρμένοι αλλά και συγχρόνως σταθεροί σύμμαχοί τους στις αραβικές πρωτεύουσες δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι θα παρέμεναν στην εξουσία. 

Από την άλλη όμως, οι φαινομενικά απρόσμενες εξελίξεις που βλέπουμε σήμερα στην Τυνησία, στην Αίγυπτο, στην Αλγερία, στην Υεμένη αλλά και στην μέχρι σήμερα σχετικά σταθερή πολιτειακά Ιορδανία, είχαν δρομολογηθεί μία ολόκληρη δεκαετία πριν, και μάλιστα από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, με σκοπό να εγκαθιδρυθούν αραβικές κονοβουλευτικές δημοκρατίες δυτικού τύπου.

οι προγραμματικές δηλώσεις του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για το 2011

Έτσι, μετά την άνοδο Ομπάμα στην εξουσία, μπορεί όντως να άλλαξαν οι προτεραιότητες της αμερικανικής πολιτικής στην Ευρεία Μέση Ανατολή, παρέμειναν όμως τα αποτελέσματα των -όπως σήμερα αποδεικνύεται- βιαστικών χειρισμών της πολιτικής Μπους. 

 

Οι άραβες ηγέτες, μη έχοντας από τη μια καμμία δαμόκλειο σπάθη "εκδημοκρατισμού" των πολιτευμάτων τους, από την άλλη μη θέλοντας να προκαλέσουν το λαϊκό αίσθημα φιμώνοντας τις εν πολλοίς προκλητικές φωνές που εκπορεύονταν κυρίως από το δημοφιλέστατο Al-Jazeera, αποφάσισαν να τελούν σε στάση αναμονής, ενώ παράλληλα φαλκίδευαν τους ούτως ή άλλως σαθρούς  νεόκοπους 'δημοκρατικούς' θεσμούς, που τούς επιβλήθηκαν από την μακρυνή αντίπερα όχθη του Ατλαντικού. 

Εν τω μεταξύ όμως, ο κόσμος είχε γίνει πια 'πολύ μικρότερος' απ'ό,τι στις αρχές του αιώνα που διανύουμε. Κανένα  μονολιθικό αραβικό καθεστώς δεν μπορούσε πια να φιλτράρει ή ακόμα και να σταματήσει την 'είδηση'. Κανένα "Υπουργείο Πληροφόρησης" δεν μπορούσε να ξαναχτίσει τα τείχη που τόσο πανηγυρικά είχε ανακοινωθεί ότι είχαν άπαξ δια παντός καταρρεύσει. Καμία αραβική  κυβέρνηση δεν ήταν πλέον σε θέση να πείσει τους πολίτες της ότι η πορεία προς τον εκδημοκρατισμό ήταν απλώς ένα πείραμα που είχε επιβληθεί άνωθεν, πλην όμως δεν είναι πλέον ανάγκη να συνεχισθεί, επειδή ο Μεγάλος Αδελφός της Δύσης αποφάσισε να κλείσει τις υπερπόντιες κάμερές του ..

Οι τελευταίες εξελίξεις, που έχουν ήδη πάρει τη μορφή φαινομένου 'ντόμινο' και σαφώς απειλούν την ίδια την ύπαρξη των αραβικών πολιτειακών κατεστημένων, βρίσκουν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της εξαιρετικά αμήχανους. 

Το ξέσπασμα της τυνησιακής κοινής γνώμης βρήκε απροετοίμαστη τη Δύση -και της Ευρώπης συμπεριλαμβανομένης-, θυμίζοντας την ανάλογη κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στα μέσα του περασμένου αιώνα, όταν μία μία οι αραβικές χώρες αποτίνασσαν τον αποικιακό ζυγό -με πρώτη πάλι την Τυνησία να κερδίζει ένοπλα την ανεξαρτησία της από το μητροπολιτικό Παρίσι-. 

Η συνεχιζόμενη αμφίρροπη κατάσταση στην Αίγυπτο, όπου ο λαός δεν υπακούει στο καθεστώς Μουμπάρακ ενώ αυτό συνεχίζει εμμέσως πλην σαφώς να παραμένει στην εξουσία, θέτει σε αμφιβολία καλά παγιωμένους συσχετισμούς δυνάμεων τόσο μεταξύ Αράβων και Ισραήλ όσο και όσον αφορά την ομαλή διέλευση του πετρελαίου από τη Διώρυγα του Σουέζ. 

Η επικείμενη εμφύλια αναταραχή στην Υεμένη θέτει και αυτή σε κίνδυνο την ομαλή πρόσβαση στη σημαντικότατη  στρατηγικά και γεωπολιτικά Ερυθρά Θάλασσα. 

Η εμφανώς αποδυναμωμένη φιλοδυτική Παλαιστινιακή ηγεσία υπολείπεται κατά πολύ της 'ηθικά αδιάφθορης' και αλυτρωτικά ισλαμιστικής Χαμάς στη Γάζα. 

Η αραβική Μέση Ανατολή δείχνει να αλλάζει γοργά στο όνομα του εκδημοκρατισμού της, πλην όμως οι εναλλακτικές πολιτειακές λύσεις που διαφαίνονται στην περιοχή δεν δείχνουν να διασφαλίζουν τις αμερικανικές προθέσεις επικράτησης, τις οποίες η οικονομικά αποδυναμωμένη Ευρώπη δεν έχει άλλη εκλογή παρά να ακολουθήσει κατά γράμμα. 

Κοινός εχθρός : ο οργισμένος και επί δεκαετίες καταπιεσμένος Φονταμενταλιστικός Ισλαμισμός, ο οποίος μέχρι τώρα -και όχι τυχαία- δείχνει να μην βιάζεται να 'κομματικοποιηθεί' νομιμοποιούμενος δημοκρατικά, είναι όμως θέμα χρόνου να αυτοπροβληθεί ως η 'ηθικά ορθή' και ως η μόνη κατά τόπους 'αδιάφθορη' λύση. 

Παρ'όλ'αυτά όμως, η Ιστορία πολλάκις απέδειξε ότι ο εξαγριωμένος όχλος ποτέ δεν ήταν σε θέση να μπορέσει να επιβάλει ομαλές δημοκρατικές διαδικασίες εν μία νυκτί, και η Μέση Ανατολή δεν θα μπορούσε σε καμμία περίπτωση να αποτελέσει την εξαίρεση του κανόνα.

.

blogging à la Tunisienne

Η χθεσινή ανακοίνωση της σύνθεσης της κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Τυνησίας δεν έκρυβε καμμία έκπληξη. Παρά τις διακηρύξεις του υπηρεσιακού πρωθυπουργού Μωχάμεντ Γανούσι ότι η παρούσα κυβέρνηση θα εγγυηθεί ότι όντως το καθεστώς Μπεν-Άλι αποτελεί πλέον παρελθόν, μόνο η ανάγνωση των ονομάτων των υπηρεσιακών υπουργών αποδεικνύει πως όσο μακρυά και αν έχει καταφύγει ο έκπτωτος Πρόεδρος, η σκιά του παραμένει.

Οι Υπουργοί Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών, Εσωτερικών και Εξωτερικών παραμένουν στις θέσεις τους ενώ αρχηγοί και εκπρόσωποι των ανώδυνων πολιτικών κομμάτων της αντιπολίτευσης, την ύπαρξη των οποίων είχε επιτρέψει το καθεστώς προκειμένου να ικανοποιήσει τις παραινέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ, ..φορτώθηκαν τα 'ευαίσθητα' υπουργεία , όπως αυτά της Περιφερειακής Ανάπτυξης, Εμπορίου και Απασχόλησης.
Και όπως είναι φυσικό, η κεντρική λεωφόρος Μπουργκίμπα της Τύνιδας γέμισε με διαδηλωτές, που δικαίως εξέφραζαν τις έντονες επιφυλάξεις τους κατά πόσον όντως το παλιό καθεστώς κατέρρευσε.

ο μπλόγκερ Slim Amamou

Παρ΄όλες τις ραγδαίες -πλην όμως αναμενόμενες- εξελίξεις, το πρόσωπο της χθεσινής μέρας στη χώρα δεν ήταν κανείς άλλος παρά ο μπλόγκερ Slim Amamou, ο οποίος ορίσθηκε από την νέα κυβέρνηση ως ο νέος Γενικός Γραμματέας Νεολαίας και Άθλησης της χώρας.

Μία πραγματικά ενδιαφέρουσα επικοινωνιακή κίνηση από τους νέους ηγέτες της χώρας, δεδομένου ότι ο Slim τον περασμένο Μάιο είχε καταφέρει σε ανύποπτο χρόνο να εκθέσει το καθεστώς Μπεν-Ἀλι παγκοσμίως και μάλιστα μέσω του ίντερνετ.

F.A.C.T Action figure from Majed Zoghbi on Vimeo.

Η διαμαρτυρία κατά της λογοκρισίας που επέβαλε το καθεστώς Μπεν-Άλι στην πρόσβαση στο διαδίκτυο είχε προγραμματισθεί να πραγματοποιηθεί στο κέντρο της Τύνιδας, στις 22 Μαΐου 2010.

Ο Slim με τον φίλο του Yassin ακολούθησαν όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες που όριζαν οι καθεστωτικοί νόμοι, προκειμένου να λάβουν την απαραίτητη νόμιμη άδεια για να διοργανωθεί η διαδήλωση. Κάθε γραφειοκρατική τους απόπειρα να λάβουν την πολυπόθητη άδεια, φρόντιζαν να την διηγούνται on camera και ύστερα ανέβαζαν στο ίντερνετ τα παθήματά τους.. Οι διηγήσεις τους παρουσίαζαν την τραγελαφική καθεστωτική πραγματικότητα. Έντρομοι υπάλληλοι να μην δέχονται να παραλάβουν τις αιτήσεις τους ή διευθυντικά στελέχη να καμώνονται ότι δεν μπορούν αν καταλάβουν το νόημα της διαδήλωσης.

Organiser une manifestation en Tunisie from Slim Amamou on Vimeo.

το πρώτο βίντεο του Slim και του Yassin, όπου διηγούνται την πρώτη αποτυχημένη απόπειρα έκδοσης ..νόμιμης άδειας για την ..αντικαθεστωτική διαδήλωση της 22.5.2010 στην Τύνιδα. Δείτε τα υπόλοιπα πατώντας ΕΔΩ

Τα βίντεο του Slim και του Yassin έκαναν το γύρο της μπλογκόσφαιρας, κυρίως στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Αμερική και στον Καναδά, όπου ζουν πολλοί τυνήσιοι αυτοεξόριστοι αντικαθεστωτικοί.
Και ενώ είχαν ήδη προβληθεί τρία βίντεο, με αντίστοιχες διηγήσεις των αποτυχημένων προσπαθειών έκδοσης της ειδικής κρατικής άδειας, λίγες μέρες πριν τις 22 Μαΐου 2010 τα ίχνη των δύο μπλογκο-ηρώων απλώς χάθηκαν.

Από την άλλη όμως, Γάλλοι και Ιταλοί μπλόγκερ είχαν κινητοποιηθεί με αναρτήσεις και διαφημιστικά βιντεάκια, προαναγγέλοντας τη διαμαρτυρία κατά της διαδικτυακής λογοκρισίας στην Τυνησία.

corre corre per 22 maggio 2010 from Majed Zoghbi on Vimeo.

LA CHUTE from Majed Zoghbi on Vimeo.

Réservez vos places organisons le 22 mai 2010 from Majed Zoghbi on Vimeo.

Η διαμαρτυρία της 22ας Μαΐου 2010 δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ στην λεωφόρο Μπουργκίμπα της Τύνιδας. Ο Slim Amamou και ο Yassin αγνώστων λοιπών στοιχείων βρέθηκαν στη φυλακή και τα μπλογκ τους παρέμειναν ανενημέρωτα.

Την ίδια μέρα όμως, τυνήσιοι αντικαθεστωτικοί και μπλόγκερς πραγματοποίησαν στο κέντρο του Παρισιού, της Βόννης, του Μόντρεαλ και της Νέας Υόρκης τις δικές τους διαδηλώσεις κατά της διαδικτυακής λογοκρισίας στην Τυνησία.

Έκτοτε τα ίχνη του Slim αγνοούνταν -μέχρι την αποφυλάκισή του, στα μέσα Ιουλίου, οπότε και επέστρεψε με μια σύντομη και πολύ προσεκτικά γραμμένη ανάρτηση στο μπλογκ του NoMemorySpace. Ένα μπλογκ που έζησε δόξες και δόξες, αλλά μέχρι και χθες παρέμενε 'σφραγισμένο' από τις αρχές του καθεστώτος.

Χθες λοιπόν, ο Slim έστειλε τα νέα από το twitter του.
Γενικός Γραμματέας Νεολαίας και Άθλησης...!

Και θα ήταν μία πραγματικά ελπιδοφόρος είδηση,
εάν δεν ήταν πια σαφές ότι το θεαθήναι δεν είναι
-και δεν υπήρξε ποτέ- σημαντικότερο του "είναι"..

Η αντιπολίτευση δεν είπε ακόμα την τελευταία της λέξη

Για ακόμα μια φορά στην εθνική της Ιστορία, η Τυνησία καταφέρνει να φέρει την ανατροπή στα δεδομένα της αραβικής πολιτικής σκηνής. Το ένοπλο κίνημα των Νεο-Ντεστούρ το 1936 βρήκε εξ απήνης την μέχρι τότε Γαλλική αποικιακή υπερδύναμη της Αφρκής και η αποφασιστική του παρουσία κατάφερε αργά αλλά σταθερά να αποτινάξει τον γαλλικό ζυγό από τη χώρα δύο δεκαετίες αργότερα, εγκαθιδρύοντας ως πρώτο Πρόεδρο της νεοσύστατης τότε Δημοκρατίας της Τυνησίας τον ηγέτη του κινήματος Χαμπίμπ Μπουργκίμπα, το 1956. Σε αντίθεση μάλιστα προς τα άλλα νεαρά αραβικά κράτη, η Τυνησία ήταν η πρώτη χώρα της Αφρικής αλλά και του αραβικού κόσμου που αποτίναξε με λαϊκή εξέγερση το πολιτειακό μοντέλο της μοναρχίας, που είχε φροντίσει να εγκαθιδρύσει η Γαλλία, αμέσως πρωτού αποχωρήσει από τη χώρα.

Χαμπίμπ Μπουργκίμπα

Παράλληλα, η Τυνησία -ανεξάρτητη πια- ήταν η πρώτη χώρα που δεν προσέγγισε διπλωματικά τις μέχρι τότε παραδοσιακές πρώην αποικιακές ευρωπαϊκές δυνάμεις, στρεφόμενη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες μέχρι τότε δεν είχαν αποκτήσει ακόμα ιδιαίτερους δεσμούς με τις νεοσύστατες αραβικές έννομες τάξεις και η ζώνη επιρροής της δεν είχε ακόμα επεκταθεί στον γεωπολιτικό χώρο της ευρύτερης Μέσης Ανατολής.

Έτσι, η Δημοκρατία της Τυνησίας και η ιδιαίτερα ανεπτυγμένη αστική κοινωνία της, έδειχνε ότι θα έκανε τη μεγάλη διαφορά στα πλαίσια της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας τόσο στην Αφρική και στη Μεσόγειο αλλά κυρίως στο πολιτειακά παρθένο αραβικό κόσμο. Η μετριοπαθής στάση του καθεστώτος Μπουργκίμπα αλλά και του διαδόχου του Ζιν Αμπντίν Μπεν-Άλι απέναντι στα 'καυτά' ζητήματα του αραβικού κόσμου, κατάφερε να εδραιώσει τη χώρα στο διπλωματικό γίγνεσθαι της περιοχής, εκμεταλλευόμενη τις ιστορικές της ιδιαιτερότητες, την εγγύτητά της προς τη Δύση αλλά και την φαινομενικά εξευρωπαϊσμένη πολιτειακή της δομή.

Όσο ψευδεπίγραφοι και αν είχαν καταστεί οι δημοκρατικοί κοινοβουλευτικοί της θεσμοί ήδη από την εποχή του καθεστώτος Μπουργκίμπα, η Τυνησία του Μπεν-Αλί απέφυγε να εμπλακεί σε ιδεολογικές αντεγκλήσεις με τα υπόλοιπα απολυταρχικά αραβικά καθεστώτα, προσέφερε τις καλές της διαμεσολαβητικές υπηρεσίες μεταξύ των αράβων ηγετών και των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης, ενώ συγχρόνως κατάφερνε να αποκομίζει οικονομικά και διπλωματικά οφέλη ένθεν και ένθεν. Στο εσωτερικό της χώρας αναπτύχθηκε μία ισχυρότατη αστική καθεστωτική ελίτ -αποτελούμενη από συγγενείς συγγενών και ημέτερους ημετέρων- και η γενική οικονομική ευμάρεια αλλά και η φίμωση κάθε μη-ελεγχόμενης πολιτικής έκφρασης, θεωρήθηκε πως θα αποτελέσουν το μόνο ικανό ιδεολογικό ανάχωμα ενάντια στις αντιπολιτευόμενες φωνές.

Ζιν Αμπντίν Μπεν-Άλι

Η διεθνής οικονομική κρίση αλλά και οι ατυχείς δημοσιονομικές κινήσεις του καθεστώτος να προσαρμοστεί στις δύσκολες συγκυρίες, έδωσαν τελικά τη χαριστική βολή στο απολυταρχικό και ψευδεπίγραφα 'δημοκρατικό' προφίλ της χώρας. Η τυνησιακή πολιτειακή 'φούσκα', η οποία κυρίως κατά την τελευταία δεκαπενταετία είχε ενισχυθεί χαρακτηριστικά από την -κατά τα άλλα- δημοκρατική Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν άντεξε στη λαϊκή δυσαρέσκεια, με αποτέλεσμα η Τυνησία να κληθεί να παίξει για δεύτερη φορά στην Ιστορία της το ρόλο του ενζύμου της αλλαγής και αναδιαμόρφωσης των πολιτειακών κανόνων που διέπουν την αραβική πολιτική πραγματικότητα.

Η αμηχανία των φθαρμένων αραβικών καθεστώτων ως προς τα τεκταινόμενα στην Τύνιδα μοιάζει εκπληκτικά στην αμηχανία των μεταπολεμικών ευρωπαϊκών δυνάμεων, που έβλεπαν να αποχωρίζονται άλλοτε βίαια και άλλοτε μελετημένα και σταδιακά τις ανά τον κόσμο αποικίες τους. Από την άλλη πλευρά, η Τυνησία εμπλουτίζει ακόμα μια φορά τον κατάλογο των ιστορικών της πρωτοτυπιών : είναι η πρώτη φορά που ένα αραβικό καθεστώς κατέρρευσε ύστερα από μία -καθ' όπως φαίνεται- πηγαία λαϊκή εξέγερση και όχι από ακόμα μια εύκολα προβλέψιμη στρατιωτική ελίτ. Το καθεστώς Μπεν- Άλι κατέρρευσε από μία αντιπολίτευση "του δρόμου", χωρίς αυτή να εκφράζεται από έναν συγκεκριμένο ηγέτη ή από μια διαμορφωμένη ιδεολογική βάση ή συντεταγμένο πολιτικό κίνημα. Μια αντιπολίτευση που μεταμόρφωσε την άλλοτε ευρωπαϊκοφανή Τύνιδα και τα άλλα 'τακτοποιημένα' τουριστικά θέρετρα σε άναρχο πλιάτσικο και αποκαΐδια, με ηχητική υπόκρουση άναρθρες και μέχρι πρότινος καταπιεσμένες φωνές.

Μωχάμμαντ Γανούσι - Υπηρεσιακός Πρωθυπουργός της Τυνησίας

Ενώ ο απλός τυνησιακός λαός συνεχίζει να διακατέχεται από οργή και αισθήματα αντεκδίκησης εναντίον ενός καθεστώτος που έχει πια καταρρεύσει, δείχνει ακόμα να μην μπορεί να ελέγξει την πολιτική αναπροσαρμογή που σε μεγάλο βαθμό συνεχίζει να διαμορφώνεται ερήμην του. Ο πρώην πρόεδρος του μέχρι πρότινος καθεστωτικού "Κοινοβουλίου" Φούεντ Μεμπάζαα ορίσθηκε "Υπηρεσιακός Πρόεδρος" και, αντίστοιχα, ο εκλεκτός του καθεστώτος Μωχάμαντ Γανούσι απλώς μετονομάσθηκε από "Πρωθυπουργός" σε "Υπηρεσιακός Πρωθυπουργός", ο οποίος καλεί τους ηγέτες της ουσιαστικά ασχημάτιστης "αντιπολίτευτης" να συμμετάσχει σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας προκειμένου να διενεργηθούν εκλογές εντός 60 ημερών από σήμερα. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι μόλις τον περασμένο μήνα, τον Δεκέμβριο του 2010, ο Μωχάμαντ Γανούσι ανακοίνωνε το "12ο Σχέδιο Ανάπτυξης", το οποίο θα καταπίεζε ακόμα περισσότερο τα ευπαθή εισοδηματικά στρώματα προκειμένου να μπορέσει το Δημόσιο να εξασφαλίσει εξωτερικό δανεισμό αλλά και επενδύσεις από το εξωτερικό -με μόνη επωφελούμενη την καθεστωτική ελίτ και το πλήθος των ημετέρων του Προέδρου.

ο εξόριστος ισλαμιστής ηγέτης Ρασήντ Γανούσι

Παρά τις αποσπασματικές δηλώσεις ανώνυμων "οργισμένων αντικαθεστωτικών πολιτών" στα διεθνή ΜΜΕ, οι οποίες πολύ σωστά χαρακτηρίζουν τους προσωρινούς ηγέτες της χώρας ως "υποπροϊόντα του καθεστώτος Μπεν- Αλί", οι συνεχείς εκκλήσεις του προσωρινού Πρωθυπουργού απευθύνονται αόριστα προς την "αντιπολίτευση", προφανώς εννοώντας τους ανθυποψήφιους-μαριονέτες που το προηγούμενο καθεστώς νομιμοποιούσε κατ' επιλογήν. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι ηγέτες 'νομιμοποιημένων' πολιτικών σχηματισμών ανταποκρίθηκαν άμεσα στο κάλεσμα για συμμετοχή σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας του πάλαι ποτέ καθεστωτικού Πρωθυπουργού.

Αν και απρόσκλητος από τις υπηρεσιακές πολιτειακές αρχές, ο Ρασήντ Γανούσι, εξόριστος ηγέτης του ισλαμιστικού κινήματος Αν-Νάχντα, δήλωσε ότι θα επιστρέψει στην Τυνησία μέσα στις επόμενες εβδομάδες. "Οι Τυνήσιοι πολίτες απαλλάχθηκαν από τον δικτάτορα, αλλά έχουν μακρύ δρόμο ακόμα μέχρι να απαλλαγούν από τη δικτατορία", δήλωσε με νόημα στο BBC.
Μία διαπίστωση η οποία με την πάροδο των ημερών ενδέχεται να αποδειχθεί ρεαλιστική, αφού η πραγματική τυνησιακή ισλαμιστική αντιπολίτευση δεν έχει ακόμα πει την τελευταία της λέξη.

Ασκήσεις αντοχής για το καθεστώς Μπεν-Αλί

Το 2011 επεφύλασσε εξαιρετικά δυσάρεστες εκπλήξεις για το τυνησιακό καθεστώς και τον εδώ και 22 χρόνια Πρόεδρό του Ζιν Αμπεντίν Μπεν-Αλί. Ένας δραματικός δημόσιος αυτοπυρπολισμός ενός άνεργου απόφοιτου πανεπιστημίου, όταν συνελήφθη από την αστυνομία την ώρα που πουλούσε φρούτα στο δρόμο "χωρίς να είναι εφοδιασμένος με την νόμιμη άδεια", ήταν η αφορμή να αρχίσουν σε κάθε πόλη της χώρας μαζικές διαμαρτυρίες κατά του καθεστώτος. Τις τελευταίες 5 μέρες υπολογίζεται ότι σκοτώθηκαν από πυρά αστυνομικών 70 άτομα και παρά την τακτική υποχώρηση του Προέδρου Μπεν-Αλί, που δήλωσε ότι δεν θα είναι για άλλη μια φορά υποψήφιος στις επικείμενες προεδρικές εκλογές, οι ταραχές συνεχίζονται δριμύτερες, ηλεκτρίζοντας ακόμα περισσότερο την ήδη φορτισμένη ατμόσφαιρα στη χώρα, καθιστώντας την στην ουσία εκτός ελέγχου.

Αν και η Τυνησία ήταν από τις πρώτες χώρες της Αφρικής που απελευθερώθηκε από τον αποικιακό ζυγό, και μάλιστα χωρίς να αποδεχθεί το μοναρχικό πολίτευμα που η Γαλλία ήθελε να επιβάλει άμα τη αποχωρήσει της. Από την άλλη πλευρά, από τότε που η Τυνησία υφίσταται ως ανεξάρτητο κράτος, από το 1956 έως και σήμερα διοικείται ουσιαστικά από το ίδιο καθεστώς και καθ΄όλη τη διάρκεια της νεώτερης Ιστορίας της, γνώρισε μόνο δύο Προέδρους : τον Χαμπίμπ Μπουργκίμπα από το 1956 έως το 1989, και τον Ζιν Αμπεντίν Μπεν-Αλί από το αναίμακτο πραξικόπημα του 1989 έως και σήμερα.

Η επιφανειακή σταθερότητα που διέπει την πολιτειακή ζωή της χώρας δεν θα πρέπει να μάς οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα. Πράγματι, οι προεδρικές εκλογές διενεργούνται πάντοτε στην ώρα τους, με θριαμβευτικά ποσοστά της τάξεως του 99% ή έστω κάτι λιγότερο υπέρ του ενός και μοναδικού υποψηφίου για τον Προεδρικό θώκο, ενώ ανάλογα ποσοστά σημειώνει και το μοναδικό νόμιμο 'κόμμα' που τον υποστηρίζει. Ο πολυκομματισμός ως έννοια, επί της ουσίας είναι άγνωστος στη χώρα, αφού ήδη από την πρώιμη εποχή της τυνησιακής ανεξαρτησίας έχουν κηρυχθεί εκτός νόμου τόσο οι πολιτικοί σχηματισμοί της Αριστεράς όσο και οι ισλαμιστές (στις τάξεις των οποίων ήταν απλώς θέμα χρόνου να σχηματισθεί το ακραίο ένοπλο κίνημα Αλ-Νάχντα). Απαντώντας στις επικρίσεις από το εξωτερικό, το καθεστώς Μπεν-Αλί επέτρεπε κατά καιρούς τη δράση ήπιων αντιπολιτευόμενων ομάδων και την ύπαρξη ανθυποψηφίων για την Προεδρία, χωρίς όμως να έχουν το κύρος και την απήχηση προς τον λαό -με αποτέλεσμα η εκάστοτε 'αντιπολίτευση' να αποτελεί το ουσιαστικό δεκανίκι της μονοκρατορίας του Προέδρου και του καθεστώτος του. Από την άλλη, το τυνησιακό Σύνταγμα έχει κατά καιρούς αναθεωρηθεί, με κύριο όμως σκοπό να ανανεώσει το δικαίωμα υποβολής υποψηφιότητας του Προέδρου Μπεν-Αλί, αυξάνοντας το όριο ηλικίας του υποψηφίου - και πάντοτε έχοντας ως χρονικό ορίζοντα τις επερχόμενες εκλογές.

Η μακροημέρευση του καθεστώτος Μπεν-Αλί όμως δεν πρέπει να θεωρηθεί αδικαιολόγητη. Σύμφωνα με τους διεθνείς δείκτες, η Τυνησία έχει μία από τις ισχυρότερες οικονομίες στην αφρικανική ήπειρο και η ποιότητα ζωής των πολιτών της δεν συγκρίνεται με αυτήν των πολιτών των άλλων αναπτυσσόμενων αραβικών χωρών. Η αγοραστική δύναμη των μεσαίων στρωμάτων της τυνησιακής κοινωνίας είναι από τις ισχυρότερες στην αφρικανική ήπειρο, ο τουριστική βιομηχανία είναι από τις περισσότερο προηγμένες του αραβικού κόσμου, η αλιεία και η γεωργία βρίσκονται σε άνθηση, ενώ οι γαλλικές και μετέπειτα οι οικονομικές ενισχύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ουσία παραμέρησαν τις αντιπολιτευτικές τάσεις που σιγόβραζαν επί δεκαετίες.

Η έξωθεν καλή μαρτυρία της "Τυνησιακής Δημοκρατίας" ενισχύθηκε από τις έξυπνες κινήσεις της στις διεθνείς διπλωματικές της σχέσεις. Η Τυνησία αποτέλεσε και αποτελεί ακόμα έναν από τους σταθερότερους εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με κύριο προστάτη της την πρώην μητρόπολή της, τη Γαλλία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρήκαν τον στρατηγικό τους σύμμαχο στην 'μάχη κατά της τρομοκρατίας', αφού τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τύνιδα, μετά το κτύπημα 11ης Σεπτεμβρίου 2001, βρέθηκαν στο κοινό αντιισλαμιστικό στρατόπεδο. Δεν αποτελεί μάλιστα έκπληξη ότι στην αμερικανική προσπάθεια εκδημοκρατισμού του αραβικού κόσμου -πολιτική που τελικά απορρίφθηκε μετά το πέρας της θητείας Τζωρτζ Μπους- , η Τυνησία προβαλλόταν ως 'πολίτευμα-πρότυπο' για την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, και η Ευρωπαϊκή Ένωση στήριξε όλες αυτές τις δεκαετίες και συνεχίζει να στηρίζει το τυνησιακό καθεστώς, βλέποντας στο πρόσωπο του Μπεν-Αλί έναν αξιόπιστο οικονομικό εταίρο, που απεχθάνεται κάθε ισλαμιστική φωνή, δέχεται επενδύσεις, αγοράζει όπλα και καταναλωτικά προϊόντα. Έτσι, η Τυνησία -σε αντίθεση τόσο με την απομονωμένη διπλωματικά Λιβύη του Καντάφι, όσο και με την κοινωνικά μονίμως ταραγμένη Αλγερία- αποτελεί χρόνια τώρα το 'ασφαλές μαξιλάρι' της Ευρώπης στη Μεσόγειο, χωρίς ποτέ να εγείρει ζήτημα περαιτέρω σύνδεσής της με τις Βρυξέλλες και είναι πάντοτε ευχαριστημένη με τις παροχές που έρχονται από τον επενδύοντα πλούσιο Βορρά. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν, ότι ενώ η Ευρώπη γίνεται ολοένα και πιο απαιτητική και δεικτική σε ό,τι αφορά τον εκδημοκρατισμό χωρών όπως της Τουρκίας ή της Λευκορωσίας -που πιθανότατα κάποτε στο μέλλον θα λάβουν αυτό το πολυπόθητο "ISO Δημοκρατίας"-, όσον αφορά την Δημοκρατία της Τυνησίας οι αξιωματούχοι της Ε.Ε. έχουν επανειλημμένως δηλώσει πλήρως ικανοποιημένοι από το 'τυνησιακό θαύμα', που συμβάλλει στον "υγιή διάλογο Βορρά-Νότου".

Αλλά και στον αραβικό κόσμο η Τύνιδα κατάφερε να αποκτήσει ιδιαίτερη αίγλη, εκφράζοντας την 'ήπια αραβική στάση' τόσο απέναντι της Δύσης όσο και απέναντι του Ισραήλ. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο γραφικό τουριστικό νησί Τζέρμπα ανθεί η εκεί εβραϊκή κοινότητα, ενώ η Τυνησία είναι από τις πρώτες αραβικές χώρες που δέχθηκε ισραηλινούς τουρίστες και όταν οι διπλωματικοί συσχετισμοί το επέτρεψαν, είχε ανοίξει γραφείο συμφερόντων στο Τελ Αβίβ. Παράλληλα όμως, κατά τη δεκαετία του '80 μετά την υπογραφή συνθήκης ειρήνης της Αιγύπτου με το Ισραήλ, η έδρα του Αραβικού Συνδέσμου μεταφέρθηκε στην Τύνιδα, όπου επίσης μεταφέρθηκε το αρχηγείο της PLO, όταν ο Γιάσερ Αραφάτ εκδιώθηκε από τον Λίβανο. Άλλωστε, ποτέ δεν ξεχάστηκε ότι εκείνη ακριβώς τη δεκαετία το παλαιστινιακό αρχηγείο, που βρισκόταν στο κέντρο της Τύνιδας, βομβαρδίστηκε από ισραηλινά πολεμικά αεροπλάνα.

Έτσι, το καθεστώς Μπεν-Αλί αφ΄ενός εδραιώθηκε διπλωματικά τόσο περιφερειακά όσο και διεθνώς, αφ'ετέρου όμως κατέπνιγε συστηματικά κάθε αντιπολιτευόμενη φωνή στο εσωτερικό της χώρας. Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο στρατός επενέβη για να επαναφέρει στην τάξη τις παραμεθόριες κωμοπόλεις, όπου η ισλαμιστική οργάνωση Αν-Νάχντα επεδίωκε να ακολουθήσει το παράδειγμα των ισλαμιστών της Αλγερίας. Δεν ήταν λίγες οι φορές που η Τύνιδα ζήτησε (και έλαβε) τη συνδρομή τόσο της Γαλλίας όσο και των άλλων αραβικών κρατών, προκειμένου να αποσωβηθούν οι λιβυκές εδαφικές αξιώσεις στην Νότια Τυνησία, όπου υπάρχουν κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Παροιμιώδης είναι η στάση του τυνησιακού καθεστώτος όσον αφορά στην φίμωση των ΜΜΕ, αλλά κυρίως στην ποινικοποίηση της ελεύθερης χρήσης του ίντερνετ. Η Δημοκρατία της Τυνησίας έχει στην ουσία κηρύξει πόλεμο κατά του διαδικτύου, εγκαθιστώντας στις τηλεφωνικές γραμμές της χώρας εξαιρετικά προηγμένο λογισμικό "ηλεκτρονικής λογοκρισίας", εμποδίζοντας την πρόσβαση των τυνήσιων χρηστών όχι σε άσεμνες σελίδες (όπως θα ήταν ίσως αναμενόμενο σε κάθε αραβική μουσουλμανική χώρα), αλλά στα αντιπολιτευόμενα ισλαμιστικά και αριστερά blogs αντικαθεστωτικών μεταναστών που βρίσκονται στη Γαλλία και στην Ισπανία. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι τελευταία διαπιστώθηκε η διείσδυση των αστυνομικών αρχών της χώρας στις σελίδες των τυνησίων χρηστών του δημοφιλούς Facebook, ενώ έχει αναφερθεί πως οι συλλλήψεις πολιτών στα ίντερνετ καφέ αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα.

Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη την αναπτυσσόμενη τυνησιακή οικονομία, ούτε βέβαια και τον ευαίσθητο κοινωνικό της ιστό, για τον οποίο πολύ λίγα είναι γνωστά διεθνώς, αφού το καθεστώς φροντίζει να φιλτράρει όχι μόνο ό,τι μπορεί να γίνει γνωστό στη χώρα αλλά και ό,τι βγαίνει προς τα έξω. Μία κοινωνία που επί δεκαετίες δεν έχει βρει συνταγματικά θεσμοθετημένες διεξόδους για να αποκρυσταλλώσει και να εκφράσει ομαλά τις αντικρουόμενες ιδεολογικοκοινωνικές της τάσεις. Μία κοινωνία που δείχνει να θέλει να αποτινάξει έναν 'δημοκρατικά φτιαγμένο' πολιτειακό-κομματικό ζυγό, βρίσκοντας ως αφορμή την αυξανόμενη ανεργία, την αύξηση των τιμών σε βασικά καταναλωτικά αγαθά και την μη απορρόφηση εργαζομένων στο ήδη υδροκέφαλο και κομματικό τυνησιακό Δημόσιο.

Υπ' αυτό το πρίσμα και με δεδομένο το πολιτειακό και ιστορικό υπόβαθρο του μακροβιότατου καθεστώτος Μπεν-Αλί, θα ήταν λάθος να ερμηνευθούν οι ταραχές στη χώρα απλώς και μόνο ως ακόμα ένα κοινωνικό ξέσπασμα κατά της φτώχειας και της ανέχειας (άλλωστε, η λαϊκή δυσαρέσκεια σε καιρούς οικονομικής ανέχειας αποτελεί διεθνές φαινόμενο και απ'ό,τι φαίνεται αυτό το φαινόμενο θα σημειώνεται ολοένα και συχνότερα).
Θα ήταν επίσης λάθος η διεθνής κοινότητα -και ειδικότερα η δημοκρατική Ευρώπη- να συνεχίσει να βολεύεται από τις καλές υπηρεσίες της Τύνιδας και του ψευδεπίγραφα δημοκρατικού της καθεστώτος, το οποίο ναι μεν φρόντισε να ανεβάσει τους οικονομικούς δείκτες, τις στατιστικές και τον βαθμό απορρόφησης δυτικών κονδυλίων, υποτίμησε όμως κατά τρόπο προκλητικό και επί δεκαετίες τους ίδιους τους πολίτες του.