για ποιά 'Δημοκρατία' ;

Η διεθνώς κακοποιημένη έννοια της "Δημοκρατίας", έστω και καθυστερημένα, φαίνεται πως χτυπά δυνατά την πόρτα στο πολιτειακό γίγνεσθαι του αραβικού κόσμου. Μία έννοια άγνωστη για τις κατά τόπους αραβικές κοινωνίες, οι οποίες ακόμα δεν έχουν καταλήξει τι ακριβώς σημαίνει γι'αυτές αυτή η τόσο πολυδιαφημισμένη μορφή διακυβέρνησης.

Αλήθεια, είναι δυνατόν να επιλέξεις  ενσυνείδητα κάτι το οποίο ποτέ δεν γνώρισες τι ακριβώς είναι;

"αραβικού τύπου δημοκρατία" vs. "δυτικού τύπου δημοκρατία"

Το πρώτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο ήταν δυτικής εμπνεύσεως και εφαρμόσθηκε στον Λίβανο. Μία χώρα που στην πορεία της Ιστορίας της φάνηκε να συγχέει τη Δημοκρατία με τον εθνοτισμό. Το νεοαποικιακής παραγωγής Σύνταγμα της χώρας ενίσχυε αυτή την πολύ σημαντική σκόπιμη σύγχυση, και μετέπειτα έθεσε τις βάσεις για τον εμφύλιο σπαραγμό που δεν άργησε να εκδηλωθεί.

Κάθε κόμμα αντιπροσώπευε και συνεχίζει να αντιπροσωπεύει τις μερίδες των πολιτών που το ίδιο το πολίτευμα ήθελε να διαιρούνται σε θρησκείες, θρησκευτικά δόγματα, καταγωγή και οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θα προσέθετε την ιδιότητα του 'απλού λιβανέζου πολίτη'. Σαν να μην έφτανε όλη αυτή η ηθελημένη συνταγματικά διαίρεση της τοπικής κοινωνίας, προστέθηκε και η έννοια του 'κομματικού στρατού'. Έτσι, κάθε πολιτικό κόμμα, εάν δεν συμπληρωνόταν και από το αντίστοιχο στρατιωτικό του σκέλος - στην ουσία ήταν αδύνατον να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις. Ο κρατικός στρατός  μοιραίως έβλεπε τις κατά καιρούς εθνοτικές διαμάχες να διαδραματίζονται ερήμην του και οι πολίτες να προστρέχουν στις  ισχυρότερες 'εθνοτικοθρησκευτικές πολιτοφυλακές' που στην ουσία σαμπόταραν την κρατική κυριαρχία όταν δεν τους εξυπηρετούσε, ή αντιθέτως, την ενίσχυαν όταν η κρατική εξουσία ελεγχόταν από ημετέρους. 

Δεν είναι καθόλου ανεξήγητο γιατί το λιβανικό μοντέλο αραβικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας απέτυχε παταγωδώς, παίρνοντας μαζί του χιλιάδες ανθρώπινα θύματα, αφήνοντας ουσιαστικά ανοχύρωτη μία κρατική οντότητα, προσελκύοντας εξωτερικούς εχθρούς και καθιστώντας τον Λίβανο το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αποφυγή σε όλον τον αραβικό κόσμο. Ακόμα περισσότερο : το φόβητρο κάθε μέσου άραβα πολίτη ήταν ακριβώς αυτή η  αυτοκαταστροφική πρακτική της Λιβανικής Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, στη δικαιοδοσία της οποίας η καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων ήταν επιεικώς αφόρητη επί δεκαετίες.

Έτσι, πολύ απλά και πολύ νωρίς, η εφηρμοσμένη αραβικού τύπου "Δημοκρατία" έβγαλε  πολύ άσχημο όνομα στον αραβικό κόσμο, με όλα όσα διαδραματίσθηκαν και συνεχίζουν να διαδραματίζονται σε αυτήν τη μικρή και ουσιαστικά ανοχύρωτη χώρα, εσωτερικά και εξωτερικά.

λιβανική προεκλογική διαφήμιση (2009)

Η δεύτερη χρονικά απόπειρα εισαγωγής δημοκρατικών θεσμών στην αραβική κοινωνία πραγματοποιήθηκε σε ένα κράτος που ..δεν είναι αραβικό : στο Ισραήλ -κι ας ακούγεται  αιρετικό αυτό το συμπέρασμα στα αμύητα αυτιά-. 

 προεκλογική αραβική αφίσα του αριστερού ισραηλινού κόμματος Μαπάι (1952)

Το 20% των ισραηλινών πολιτών είναι Άραβες, στους οποίους περιλαμβάνονται σουνίτες μουσουλμάνοι, δρούζοι και χριστιανοί. Το ισραηλινό πολιτικό σύστημα, από την απαρχή της δημιουργίας του, διέφερε δραστικά από τα πολιτεύματα της περιοχής, αφού δεν γνώρισε ποτέ μέχρι σήμερα δικτατορία. Εν μέσω πολέμων οι εκλογές διεξάγονταν κανονικά, το σύστημα της απλής-απλούστατης αναλογικής και σε ενιαία εκλογική περιφέρεια δεν μεταβλήθηκε ποτέ και η συντριπτική πλειοψηφία των κυβερνήσεων της χώρας σχηματιζόταν από συνασπισμούς πολιτικών κομμάτων. Το αραβικό στοιχείο -παράλληλα με το εβραϊκό- σχημάτισε δικά του κόμματα και δημοτικές παρατάξεις, ενώ ανέπτυξε τη δική του ρητορική υπό αντίξοες γι'αυτό συνθήκες.

Η κατοχή της Δυτικής Όχθης και της Γάζας έφερε σε πολύ δύσκολη θέση τους αραβικής καταγωγής ισραηλινούς πολιτικούς και συχνά οι αντιεβραϊκές τους θέσεις ακούστηκαν δυνατά στο ισραηλινό κοινοβούλιο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο εβραϊκό στοιχείο που απαρτίζει το υπόλοιπο 80% των πολιτών της χώρας. Οι άραβες ισραηλινοί πολιτικοί συχνά βρίσκονται να ακροβατούν ανάμεσα στην πίστη τους στην ισραηλινή κρατική μηχανή και τη φωνή των ομοεθνών ψηφοφόρων τους. 

Με δεδομένη την ιδιαίτερη πολιτική κατάσταση, σε καμμία περίπτωση δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι η αραβική μειονότητα του Ισραήλ απολαμβάνει πλήρως τα αγαθά της "Δημοκρατίας", αφού οι αραβικοί κομματικοί μηχανισμοί βρίσκονται μονίμως στο περιθώριο της πολιτικής ζωής της χώρας. Απόδειξη : ποτέ κανένα αραβικό κόμμα δεν κυβέρνησε σε κάποια από τις πάμπολλες κυβερνήσεις συνασπισμού. 

Από την άλλη όμως, όλα τα μη θρησκευτικά και εβραιοκρατούμενα κόμματα εξουσίας λειτουργούν τοπικές επιτροπές στις αραβικές πόλεις εντός της ισραηλινής επικράτειας, οι οποίες απαρτίζονται 100% από αραβικής καταγωγής ισραηλινούς υπηκόους. Παράλληλα όμως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ όλα στα χαρτιά 'λειτουργούν' κανονικά, η πραγματικότητα της ισραηλινής κατοχής και η συνεχής ένταση στα σύνορα της χώρας αναιρούν σε μεγάλο βαθμό όσα ένα δημοκρατικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα θα μπορούσε να προσφέρει σε όλους τους πολίτες του -ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη θρησκεία και την εθνοτική του προέλευση.

προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ του ισραηλινού αραβικού κόμματος Μπάλαντ, με την βουλευτή Χανίν Ζουάμπι, γνωστή από τη συμμετοχή της στην αποστολή του τουρκικού πλοίου Mavi Marmara στη Γάζα.

Το τρίτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο έρχεται κι αυτό βάσει εξωτερικών κελευσμάτων. Το Ιράκ βιώνει και αυτό με τη σειρά του το δράμα του δικού του εκδημοκρατισμού.
Όπως περίπου και ο Λίβανος, έτσι και το Ιράκ από ενιαία κρατική οντότητα, βάσει του μετακατοχικού του Συντάγματος μετατράπηκε σε ένα σύνολο από εθνοτικά καντόνια, όπως απαίτησαν οι ΗΠΑ - και βέβαια πάντα με τη σύμφωνη γνώμη της Δύσης. 

Έτσι, μετά και την επίσημη αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, η ιρακινή κοινωνία -ύστερα από την καταπίεση του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν, τον 10ετή πόλεμο με το Ιράν αλλά και την αμερικανική κατοχή- ξέσπασε σε εθνοτικές διαμάχες στο όνομα πάντα μιας "Δημοκρατίας", στην οποία ουδέποτε πίστεψε. Ο εθνοτισμός, είτε με βάση τη θρησκεία, είτε με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή, μετάλλαξε το δημοκρατικό ιδεώδες και οδήγησε στη σταδιακή αυτοαπομόνωση του κουρδικού Βορρά, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες της μελλοντικής απόσχισής του από την υπόλοιπη χώρα -αν κάτι τέτοιο στην ουσία δεν έχει ήδη συμβεί. 

Από την άλλη, η Ιορδανία, το Μαρόκο, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και -εσχάτως μόνο- το Κατάρ και το Κουβέιτ υιοθέτησαν στοιχεία από τις δυτικές βασιλευόμενες δημοκρατίες -τύπου Ηνωμένου Βασιλείου-, χωρίς όμως να αποψιλώσουν τον Μονάρχη από τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Ο Μονάρχης διοικεί και ασκεί πολιτική. Η Κυβέρνηση διορίζεται/εκτελεί/παύεται από το Παλάτι και το Κοινοβούλιο "συμβουλεύει", αφού προηγουμένως έχει διορισθεί ή εν μέρει εκλεγεί, με διαδικασίες αμφίβολης αξιοπιστίας -με φωτεινή εξαίρεση τις εκλογικές διαδικασίες στο Μπαχρέην-. 

Τα κόμματα δεν προστατεύονται πλήρως ως πολιτειακός θεσμός ή αναγνωρίζονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και εφόσον εγκριθεί το ιδεολογικό τους υπόβαθρο από τον Μονάρχη. 

Μία 'Δημοκρατία'  ψευδεπίγραφη και υπό μοναρχική σκέπη.

Το ιδιότυπο 'δημοκρατικό' μοντέλο της κομματικής μονοκρατορίας επιλέχθηκε από την Τυνησία του Μπεν-Αλί, την Αίγυπτο του Μουμπάρακ, την Αλγερία του Μπουντιφλίκα, την Υεμένη του Αλ-Σάλεχ και τη Συρία της οικογένειας Άσαντ. 

Τα σοβιετικού τύπου και εμπνεύσεως συνταγματικά τους κείμενα θεώρησαν ως ιδεολογική τους αφετηρία το αξίωμα ότι ο λαός ως σύνολο εκπροσωπείται από το κυρίαρχο Ένα Κόμμα που προστατεύει όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Αρχικά μάλιστα, προβλήθηκε το νασερικής εμπνεύσεως ιδεολόγημα περί 'Παναραβισμού', το οποίο αποδείχθηκε περισσότερο προσωποπαγές απ'όσο θα έπρεπε, εκτός του ότι δεν συνέφερε καθόλου τις προτεραιότητες της Δύσης αλλά και την πολυποικιλότητα των υπόλοιπων αραβικών καθεστώτων.

απόσπασμα από το ντοκυμαντέρ του BBC "Egypt, we're watching you", με μαρτυρίες παρατηρητών της διαδικασίας των κοινοβουλευτικών εκλογών στη χώρα το 2005.

Ο "Ηγέτης" εκλέγεται και επανεκλέγεται, ο γιος ή ο στενός συνεργάτης του Ηγέτη διαδέχεται τον Ηγέτη-πατέρα ή τον Ηγέτη-προϊστάμενό του, ενώ από οικονομικοκοινωνικής άποψης, η ιδιωτική πρωτοβουλία ενθαρρύνεται, και αντίστοιχα  κηρύσσονται παράνομες οι ισλαμιστικές φωνές -οι οποίες εμμέσως πλην σαφώς, θεωρούν ότι η κρατική εξουσία δεν είναι δυνατόν να υπερέχει έναντι του Θείου Νόμου. Αντιπολίτευση δεν υπάρχει ούτε ως έννοια ούτε ως θεσμός, ή -στις περιπτώσεις που ίσως αναγνωρισθεί- τότε στην ουσία δεν εκπροσωπεί την πραγματική αντιπολιτευόμενη μερίδα του λαού, αφού αυτή εκφράζεται από πολιτικές παρατάξεις που έχουν τεθεί εκτός νόμου -και διώκονται. Κι όσο για τις εκλογές, αυτές πραγματοποιούνται ξανά και ξανά, αλλά τα αποτελέσματα είναι γνωστά πολύ πριν ανοίξουν ή κλείσουν οι κάλπες.. 

Σταθερότητα -εγγυημένη. 
'Δημοκρατία' όμως, ουσία ανύπαρκτη. 

Η Λιβύη αποτελεί όντως μία κατηγορία από μόνη της. 

Η "Λαϊκή Τζαμαχιρία" του Καντάφι στην ουσία αποτύπωσε στον 'Οργανωτικό Νόμο' της την πραγματικότητα της τοπικής κοινωνίας και έως ενός σημείου, υπήρξε όντως ειλικρινής στην πρόθεσή της να μην εισαγάγει θεσμούς και διαδικασίες που δεν ανταποκρίνονταν στην λιβυκή πραγματικότητα. 

Έτσι, οι έννοιες του 'Κοινοβουλίου', των 'πολιτικών κομμάτων' ή της 'αρχής της δεδηλωμένης' παρέμειναν άγνωστες εδώ και 42 χρόνια που κυβερνά τη χώρα ο συνταγματάρχης Καντάφι. Οι τοπικές φυλές και η έννοια της διευρυμένης κοινωνικά 'οικογένειας' ήταν και συνεχίζουν να είναι οι ρυθμιστές των εσωτερικών ισορροπιών.

πρόσφατη συνέντευξη του Συνταγματάρχη Καντάφι στο πανευρωπαϊκό τηλεοπτικό κανάλι Euronews

Η Τζαμαχιρία (μτφ. "Λαοκρατία") ορίζει την ύπαρξη πολλών τοπικών συμβουλίων και ακόμα περισσότερων επιτροπών και υποεπιτροπών σε τοπικό επίπεδο. Όλες αυτές οι λαϊκές συνελεύσεις έχουν απώτερο σκοπό την πραγμάτωση της πολιτικής θεωρίας που αποτυπώνεται στο Πράσινο Βιβλίο του Μουάμαρ Καντάφι, του εμπνευστή αυτής της ιδιότυπης μορφής πολιτεύματος. Ένα πολίτευμα που τελεί υπό αίρεση -αφού το ίδιο ορίζει ότι η χώρα διανύει μία 'Επανάσταση' που κάποτε θα πραγματώσει τους σκοπούς του ιδεώδους της Λαοκρατίας.. 

Ένα πολίτευμα που πολύ έξυπνα, υπό την ιδιότητα του 'μέλους των τοπικών επιτροπών' κατέστησε 'συνενόχους' τους πολίτες του σε ο,τιδήποτε δεν λειτουργούσε καλά, αφού ημέτεροι εξυπηρετούνταν από ημέτερους μέσα από υποεπιτροπές υποεπιτροπών. 

Και στην πράξη: ο Ηγέτης δεν ελέγχεται από κανέναν. 

Εσχάτως μάλιστα,  βομβαρδίζει τους ίδιους τους πολίτες του..!

ο Συνταγματάρχης Μουάμαρ Καντάφι με ομπρέλα, αφού διέταξε να βομβαρδιστούν από τη λιβυκή πολεμική αεροπορία οι πολίτες της ίδιας του της χώρας. (22.2.2011)

 
Πρωτοφανής μορφή 'λαϊκής κυριαρχίας' !  
Και καλό θα ήταν να θυμόμαστε ότι κάποτε, η επίσημη και δημοκρατικά εκλεγμένη Ελληνική ηγεσία της δεκαετίας του '80 δήλωνε καταγοητευμένη από τη.. Λαϊκή Σοσιαλιστική Λιβυκή Τζαμαχιρία..

Δεν θα ήταν υπερβολή να επισημανθεί τελικά ότι ο Σουλτάνος του Ομάν, Καμπούς μπιν Σαΐντ, σε σχέση με τους υπόλοιπους Ηγέτες, Μονάρχες και Προέδρους του σημερινού αραβικού κόσμου, αποδεικνύεται ως ο πλέον συνεπής στις πράξεις και στις προθέσεις του. 

Το Σουλτανάτο του Ομάν δεν ισχυρίσθηκε ποτέ ότι πραγματώνει κανενός είδους 'Δημοκρατία'. Ο Σουλτάνος δεν αποφασίζει, αλλά διατάζει. Δεν επιλέγει, αλλά διορίζει. Δεν ζητά παραίτηση, απλώς καταργεί και απολύει. Δεν ρωτά ποτέ - Ανακοινώνει. 

Και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, στην είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο ρίσκου στη Δύση για εκδημοκρατικές αλλαγές εκ μέρους του Σουλτανάτου.

Ειλικρινής επίσης είναι και η Σαουδική Αραβία, η οποία ούτε αυτή ποτέ ισχυρίσθηκε ότι  επιθυμεί να εκδημοκρατισθεί ή να πείσει για κάτι τέτοιο τους πολίτες της.  Οι φυλές και οι διευρυμένες οικογένειες υπάγονται στο Παλάτι, η αίγλη του οποίου δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Άλλωστε, η Σαουδική Αραβία δεν είναι μόνο θεματοφύλακας των Ιερών Τόπων της Μέκκας και της Μεδίνας - είναι θεματοφύλακας του μεγαλύτερου όγκου πετρελαϊκών αποθεμάτων στην περιοχή. Το μόνο μέχρι τώρα πιθανό εμπόδιο στη σταθερότητα του Βασιλείου: η συμπαγής σιιτική μειονότητα στις ανατολικές επαρχίες της χώρας και ίσως τα εσωτερικά προβλήματα συνοχής στο Μπαχρέην, σε συνδυασμό με την ολοένα και περισσότερο διαφαινόμενη εμφύλια κρίση στη γειτονική Υεμένη

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η έννοια της 'Δημοκρατίας' ποικίλει σε κάθε μία από τις εξεγερμένες κοινωνίες των αραβικών χωρών, που μοιάζουν να έχουν όλες καταληφθεί από κοινό επαναστατικό παραλήρημα.

Ένα παραλήρημα που αρχίζει από κάποια κεντρική πλατεία, ύστερα εξαπλώνεται στις γύρω γειτονιές, γεμίζει το twitter, το facebook και τα κινητά τηλέφωνα... 

Ένα παραλήρημα που μιλά για 'Δημοκρατία'.

Και μετά;

Θα έρθει μήπως τελικά η 'Δημοκρατία';

Κι αν ναι, τότε.. ποιά 'Δημοκρατία';

Ποιά απ'όλες;

Τηλεοπτική εκπαιδευτική εκπομπή της Encyclopedia Britannica για το λήμμα "Δημοκρατία", παραγωγής 1945. 
Αξίζει να το δείτε ολόκληρο. 


.

 

2010: χρονιά σταθμός για την Νοτιοανατολική Μεσόγειο

Το 2010 υπήρξε μια χρονιά ανατροπών σε κάθε επίπεδο
Ειδικά στην περιοχή μας, και συγκεκριμένα στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, το 2010 αποτέλεσε την απαρχή καίριων μεταβολών των περιφερειακών συσχετισμών. Αφορμή υπήρξε το θερμό επεισόδιο της 31ης Μαΐου , όταν ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις εμπόδισαν την άρση του αποκλεισμού του λιμανιού της Γάζας, καταλαμβάνοντας το τουρκικό πλοίο Mavi Marmara στο οποίο επέβαιναν ακτιβιστές με σκοπό να παραδώσουν ανθρωπιστικό υλικό στη Λωρίδα της Γάζας, που ελέγχεται πολιτικά και στρατιωτικά από την παλαιστινιακή ισλαμιστική οργάνωση Χαμάς.

Οι νεκροί τούρκοι ακτιβιστές, η διεθνής κατακραυγή κατά του Ισραήλ -το οποίο κατηγορήθηκε για 'κρατική πειρατεία', δεδομένου ότι το Mavi Marmara έπλεε στα διεθνή ύδατα κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης- αλλά κυρίως η ρήξη που επήλθε στον άλλοτε σταθερό άξονα Τουρκίας-Ισραήλ, άλλαξαν άρδην τα γεωπολιτικά δεδομένα της περιοχής.

Ο άξονας Τουρκίας-Ισραήλ αποδείχθηκε ανίσχυρος να αντέξει μπροστά στις προτεραιότητες που έθεσε για τον εαυτό της η τουρκική ηγεσία, επιθυμώντας να προβάλει έμπρακτα πλέον το ισλαμιστικό της προφίλ τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στο εσωτερικό της, στέλνοντας σαφές πλέον μήνυμα στο Τελ Αβίβ ότι Νεοοθωμανισμός και Σιωνισμός αποτελούν δύο ξεχωριστούς πόλους. 

Άλλωστε, η Τουρκία ήταν φυσικό να προτιμήσει τις παρθένες αγορές των υπανάπτυκτων και αναπτυσσόμενων καταναλωτικά αραβικών χωρών της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής, τις πρώτες ύλες του Ιράν αλλά και την θρησκευτικοπολιτική ταύτιση που τη συνδέει με τον μουσουλμανικό κόσμο, παρά την αμιγώς στρατιωτική και τεχνολογική αρωγή του Τελ Αβίβ, τη στιγμή μάλιστα που το κουρδικό μέτωπο φαινόταν να είχε πάψει πια να αποτελεί 'ασύμμετρη απειλή'.   

Δεδομένου ότι η ανθρωπιστική βοήθεια του Mavi Marmara υποστηρίχθηκε μέχρι τέλους από την τουρκική πολιτική ηγεσία, δεν χωρεί καμμία αμφιβολία ότι η κατάρρευση του τουρκοϊσραηλινού άξονα υπήρξε καθαρή επιλογή της Άγκυρας, η οποία δεν δίστασε αμέσως μετά να στραφεί προς την Τεχεράνη, τη Συρία και εν γένει στις ομόθρησκες αραβικές χώρες, ακολουθώντας πιστά και κατά γράμμα το Δόγμα Νταβούτογλου.

Ενώ η διεθνής διπλωματία παρατηρούσε εμβρόντητη το ξαφνικό και επεισοδιακό τέλος του μακροχρόνιου 'μήνα του μέλιτος' μεταξύ Άγκυρας και Ιερουσαλήμ, οι εξελίξεις ήρθαν από μόνες τους να εξηγήσουν τα βαθύτερα αίτια αυτής της ανατροπής, επιβεβαιώνοντας ότι ούτε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ούτε η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν άγεται και φέρεται από μεγαλοσχήμονες φιλοπαλαιστινιακούς συναισθηματισμούς. 

Πριν καν περάσει μια εβδομάδα από το αιματηρό επεισόδιο στα ανοιχτά της Γάζας, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι βρίσκεται προ των πυλών η εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου στον υποθαλάσσιο χώρο στα ανοιχτά της Χάιφας, και μάλιστα στα όρια των κυπριακών και λιβανικών χωρικών υδάτων. Παράλληλα, σε αντίστοιχες δηλώσεις προχώρησε και η Κυπριακή Δημοκρατία για τα δικά της κοιτάσματα φυσικού αερίου -και ίσως- και πετρελαίου στην ίδια περιοχή, γεγονός το οποίο προκάλεσε αντίστοιχη τουρκική υπενθύμιση περί casus belli, εφόσον θιγούν οι φυσικοί πλουτοπαραγωγικοί πόροι του Ψευδοκράτους της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου".

Το κεφάλαιο 'φυσικό αέριο στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο' μόλις αποκάλυψε τις πρώτες του σελίδες τη χρονιά που μάς πέρασε, αφού η ισραηλινή και κυπριακή πρωτοβουλία προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις τόσο από πλευράς Λιβάνου -που ισχυρίζεται ότι κάποια από τα ισραηλινά κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων-  όσο και από πλευράς Συρίας, η οποία βρήκε την ευκαιρία να αναθερμάνει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις της με την πάλαι ποτε εχθρική Τουρκία, για να εξασφαλίσει  τη σταθερότητα των βορείων και ανατολικών συνόρων της, την εσωτερική της πληθυσμιακή συνοχή αλλά και τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ.

Η ισραηλινή διπλωματία δεν έμεινε άπρακτη. 

Το Ισραήλ ισχυροποίησε ακόμα περισσότερο τους παραδοσιακά καλούς δεσμούς της με τη Λευκωσία, δεδομένου μάλιστα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πολύ ορθά δεν επέτρεψε την de facto νομιμοποίηση του παράνομου λιμανιού της κατεχόμενης Αμμοχώστου, εμποδίζοντας το Mavi Marmara αλλά και τα άλλα πλοία της ανθρωπιστικής νηοπομπής να εισέλθουν στα κυπριακά χωρικά ύδατα. 

Παράλληλα, το 2010 σημαδεύτηκε με την απαρχή ενός νέου κεφαλαίου στις σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ. Μία εξέλιξη που κατ'αρχήν εξέπληξε την παραδοσιακά φιλοπαλαιστινιακή ελληνική πολιτική ηγεσία και κοινή γνώμη, πλην όμως η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη υπό το πρίσμα των ραγδαίων περιφερειακών ανακατατάξεων. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι ο ελληνικός υποθαλάσσιος χώρος στα ανοιχτά του Καστελορίζου φέρεται να είναι πλούσιος σε κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, και μάλιστα σε ποσότητα τέτοια που θα εξασφαλίσει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας μας για διάστημα 100 ετών. 

Η ύπαρξη 'ενεργειακών νησίδων' εντός των όμορων ελληνικών, κυπριακών και ισραηλινών χωρικών υδάτων, αποτελεί μία πολύ καλή αιτία για τη σύσφιγξη των σχέσεων αυτών των χωρών.
Από την άλλη, η Τουρκία δεν θα μπορούσε να παραμείνει αδιάφορη σε μια τέτοια εξέλιξη που θα αφορά τόσο τις διεκδικούμενες από αυτήν ελληνικές 'γκρίζες ζώνες', όσο και τα χωρικά ύδατα του παράνομου Ψευδοκράτους της, στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το 2010 φεύγει αφήνοντας πολλά κεφάλαια ανοιχτά στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο και όλες τις εμπλεκόμενες χώρες σε στάση αναμονής.

Η Τουρκία, αντιλαμβανόμενη ότι τα συμφέροντά της στην περιοχή (οικονομία, εμπόριο, ασφάλεια, ενέργεια) δεν συνάδουν πια με τα αντίστοιχα ισραηλινά, αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο και να διαρρήξει τον άξονα Άγκυρας-Ιερουσαλήμ. Αφορμή στάθηκε η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, που ελέγχεται από τη διεθνώς απομονωμένη Χαμάς. Η Άγκυρα γνώριζε ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα έπληττε τις σχέσεις της με το Ισραήλ, γεγονός το οποίο δεν απέτρεψαν οι χειρισμοί του ισραηλινού ΥΠΕΞ Αβίγκντορ Λίμπερμαν. Ο θάνατος των τούρκων ακτιβιστών δεν έδωσε περιθώρια στην Άγκυρα να αμβλύνει τις διαφορές, και έτσι το ισλαμιστικό ΑΚΡ έδωσε το δικό του στίγμα στην πορεία της εξωτερικής πολιτικής της χώρας, αναθερμαίνοντας τις σχέσεις με τη Συρία, τον Λίβανο αλλά και το διεθνώς απομονωμένο Ιράν -προβληματίζοντας προς στιγμήν ακόμα και τις ΗΠΑ για το ρόλο που η Άγκυρα επιθυμεί να έχει στην περιοχή- .

Από την άλλη, η Τουρκία δεν κατάφερε να "νομιμοποιήσει" το παράνομο λιμάνι της κατεχόμενης Αμμοχώστου, ούτε να παρασύρει τον αραβικό κόσμο να προβεί στην αναγνώριση του Ψευδοκράτους -από το οποίο ανεφοδιάσθηκε η ανθρωπιστική νηοπομπή προς τη Γάζα- με την παραπλανητική αναγωγή του εμπάργκο κατά των αμάχων στη Γάζα με το διεθνές εμπάργκο κατά του Τουρκοκυπριακού Ψευδοκράτους, που δικαίως άλλωστε επιβλήθηκε.
Επανέλαβε όμως την προειδοποίηση της περι casus belli κατά της Κύπρου, εάν η Λευκωσία αποφασίσει να διεξάγει έρευνες για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα χωρικά της ύδατα, λαμβάνοντας από την άλλη σαφή προειδοποίηση -αυτή τη φορά από το Ισραήλ- ότι οποιαδήποτε τουρκική ανάμιξη στο ζήτημα αυτό κρίνεται απαράδεκτη και καταφανώς αντίθετη από απόψεως διεθνούς δικαίου.

Η ισραηλινή διπλωματία έδειξε αρχικά εξαιρετικά αμήχανη λόγω της σθεναρής κρατικής τουρκικής υποστήριξης προς τους ακτιβιστές του Mavi Marmara, όπως επίσης και μετά τις εκτός ελέγχου αιματηρές εξελίξεις που πρόσθεσαν ακόμα μία διεθνή κατακραυγή κατά της χώρας. Μετά τις άκαρπες προσπάθειες άμβλυνσης των διαφορών με την τουρκική ηγεσία, το Ισραήλ δεν είχε πλέον κανέναν λόγο να μην αποκαλύψει την ενεργειακή του πολιτική ως προς τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην περιοχή.
Προχώρησε στη σαφή οριοθέτηση των θαλάσσιων ορίων του με την Κύπρο εξασφαλίζοντας ένθεν και ένθεν αμερικανική τεχνολογική υποστήριξη. Παράλληλα, άνοιξε δίαυλο επικοινωνίας με την Ελλάδα, η οποία μέχρι τώρα τηρούσε έντονα επιφυλακτική στάση έναντι του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ και ακολουθούσε πιστά φιλοαραβική στάση (χωρίς ωστόσο αυτή να αποδίδει ανάλογα διπλωματικά, οικονομικά ή επιχειρηματικά οφέλη υπέρ της εκ μέρους των αραβικών κρατών). 

Συγχρόνως όμως, η ανακοίνωση του ισραηλινού ενεργειακού προγράμματος δημιουργεί προϋποθέσεις ανοίγματος ενός νέου μετώπου με τον γειτονικό Λίβανο, δεδομένου ότι η Βηρυτός θεωρεί ότι πολλά από τα κοιτάσματα των ισραηλινών βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων.

Η Κύπρος αντιμετώπισε την κρίση του Mavi Marmara με ορθολογισμό και προσεκτικά βήματα, αποτρέποντας την άμεση εμπλοκή της αφ'ενός, αφ'ετέρου καθιστώντας σαφές ότι δεν θα ενέδιδε σε τουρκικές πράξεις εντυπωσιασμού που θα δημιουργούσαν νέα τετελεσμένα εις βάρος της εθνικής της κυριαρχίας.
Παράλληλα, και παρά την απαγόρευση της διέλευσης του Mavi Marmara από τα χωρικά της ύδατα, η Λευκωσία κατάφερε με λεπτούς χειρισμούς να μην στρέψει εναντίον της τον Αραβικό Κόσμο -αν και η Άγκυρα το επεδίωξε- ενώ εξασφάλισε την ισραηλινή στήριξη τόσο στο ζήτημα των κοιτασμάτων, όσο και όσον αφορά τη συνέχιση της τουρκικής κατοχής -αφήνοντας τους ισραηλινούς αξιωματούχους να επικρίνουν ανοιχτά εκείνοι πια τον τουρκικό νεοοθωμανικό επεκτατισμό-. 

Ο Λίβανος απέδειξε ακόμα μια φορά την ανικανότητά του να αντιμετωπίσει τον ισχυρό του γείτονα , το Ισραήλ. Έτσι, ενώ το Ισραήλ ανακοίνωνε το ενεργειακό του πρόγραμμα και ενώ ήδη λειτουργούν θαλάσσιοι σταθμοί έρευνας στην περιοχή, οι λιβανικές πολιτικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να συσπειρωθούν και να προβούν σε ουσιαστικές ενέργειες προκειμένου να προβληθεί αποτελεσματικά στα διεθνή fora μία ενιαία θέση ως προς το ζήτημα των κοιτασμάτων.
Η εξαιρετικά ευάλωτη πολιτική ηγεσία της χώρας και ο ανεπτυγμένος εθνοτισμός σε συνάρτηση με την ισχυρή ιρανική και συριακή επιρροή στα εσωτερικά πολιτικά ήθη, αφήνουν ακόμα μια φορά τον χρόνο να δουλεύει 'υπέρ των άλλων' και όχι υπέρ του Λιβάνου και των πραγματικών εθνικών του συμφερόντων. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι αν και θεωρείται βέβαιο ότι κοιτάσματα φυσικού αερίου υπάρχουν και εντός του λιβανικού υποθαλάσσιου χώρου, επισήμως από πλευράς λιβανικού κράτους δεν υπάρχει κανένας προγραμματισμός ή μελλοντική πρόβλεψη για την εκμετάλλευσή τους.

Για τη Συρία το 2010 αποτελεί σίγουρα χρονιά-ορόσημο.
Η κατάρρευση του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ έφερε και το τέλος της διεθνούς της απομόνωσης. Άλλωστε, απο ιδεολογικής και θρησκευτικής απόψεως, το 'δέσιμο' της Δαμασκού με την Τεχεράνη του Αχμαντινετζάντ ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο ακόμα και για την ίδια τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ. Η Τουρκία έτεινε χείρα φιλίας προς τη Δαμασκό, διαγράφοντας δεκαετίες έντασης που έφθασαν ακόμα και στα πρόθυρα πολέμου, όταν το Κουρδικό βρισκόταν σε όξυνση. 

Η σύσφιγξη όμως των σχέσεων της Τουρκίας με τη Συρία, τον Λίβανο κια την Ιορδανία δεν κατέστησε τις χώρες αυτές λιγότερο φιλικές ως προς την Κύπρο. Απόδειξη : η εσπευσμένη επίσκεψη του προέδρου Άσσαντ στην Κύπρο, κατά τη διάρκεια της οποίας η Λευκωσία δεν απέκλεισε μελλοντική συνεργασία στον τομέα της ενέργειας και με τη Συρία, ανάλογη με αυτήν που συνήφθη με το Ισραήλ.

Η Ελλάδα μέσα σε αυτήν την εξαιρετικά δυσμενή οικονομική και δημοσιονομική συγκυρία, δεν είχε άλλα περιθώρια επιλογών από το να παρακολουθεί τις εξελίξεις εκ του σύνεγγυς, αφήνοντας την κυπριακή διπλωματία να αρθρώσει τον δικό της λόγο επί των δικών της εθνικών ζητημάτων. Άλλωστε, η ελληνική πλευρά και ειδικά υπό τις παρούσες συνθήκες δεν θα μπορούσε να διαχειρισθεί αποτελεσματικά τη δημιουργία ακόμα ενός τόσο σοβαρού 'μετώπου' με την οικονομικά  και διπλωματικά ισχυρότερη Τουρκία. Από την άλλη, η Αθήνα έδειξε αξιοθαύμαστο πραγματισμό, συσφίγγοντας τις σχέσεις της με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα φρόντισε να μην προκαλέσει υπέρμετρη τουρκική δυσαρέσκεια, αποφεύγοντας προς το παρόν να θέσει θέμα ορισμού Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στα ανοιχτά του Καστελλορίζου. 

Από την άλλη, οι πρώτες επιπτώσεις για την Ελλάδα από την προσέγγιση Τουρκίας-Συρίας φάνηκαν σε διπλωματικό επίπεδο, όταν πρόσφατα η Δαμασκός αναγνώρισε με το συνταγματικό της όνομα την  Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η οποία χαίρει σθεναρής διπλωματικής στήριξης εκ μέρους της Άγκυρας.

Γεγονός πάντως είναι ότι η ελληνική πλευρά, αργά ή γρήγορα, θα κληθεί να λάβει μια καθαρή θέση όσον αφορά το ενεργειακό της μέλλον, δεδομένης της κρισιμότητας της οικονομικής της κατάστασης αλλά και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στην περιοχή.  

Η παλαιστινιακή πλευρά αποχαιρετά το 2010 περισσότερο αποδυναμωμένη από τα προηγούμενα χρόνια. Ο διχασμός ανάμεσα στην Φατάχ και την Χαμάς παγιώνεται ολοένα και περισσότερο, με τις δύο πλέον παλαιστινιακές πραγματικότητες (στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα) να ακολουθούν εκ διαμέτρου αντίθετες πορείες.
Η Χαμάς -παρά τη στήριξη της κοινής γνώμης μετά το αιματηρό επεισόδιο στο Mavi Marmara- δεν έδρεψε ανάλογους διπλωματικούς καρπούς, ούτε αφαιρέθηκε από τον κατάλογο των διεθνών τρομοκρατικών οργανώσεων. Από την άλλη, η πολιτική ηγεσία της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Όχθη, που ελέγχεται από την Φάταχ. δυσκολεύεται πάρα πολύ να πείσει τους πολίτες της ότι ανοίγει ο δρόμος για την ουσιαστική ανεξαρτησία του παλαιστινιακού λαού. 

 

Τέλος, η Αίγυπτος μένει παρατηρητής στα ενεργειακά δρώμενα της περιοχής, ιδιαίτερα μάλιστα μετά  την υπαναχώρησή της να προχωρήσει σε σύσταση ΑΟΖ με την Κύπρο, υποκύπτοντας στις έντονες πιέσεις της Τουρκίας. Το Κάϊρο φέρεται πως επιλέγει προς το παρόν να μην συμμετέχει στο ενεργειακό μοίρασμα της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, μη θέλοντας να δεσμευθεί σε συσχετισμούς που θα εξυπηρετούσαν τους δύο κύριους παίκτες της περιοχής - δηλαδή την Τουρκία και το Ισραήλ. 

Άλλωστε τίποτα δεν είναι δεδομένο για την παρούσα αιγυπτιακή πολιτική ηγεσία, με τον Πρόεδρο Μουμπάρακ να φέρεται βαριά ασθενής αλλά και το εσωτερικό ισλαμιστικό μέτωπο να οξύνεται ολοένα και περισσότερο.

Το ενεργειακό μέλλον της Νοτιοανατολικής Μεσογείου ίσως τελικά να αποτελέσει τη Λυδία Λίθο για το εάν και κατά πόσον ο κοινός φυσικός πλούτος μπορεί να αποτελέσει είτε μοναδική ευκαιρία επίλυσης των ποικίλων περιφερειακών θεμάτων είτε βασική αιτία ενός ακόμα περιφερειακού πολέμου.
Η πρόκληση είναι μεγάλη, αφού τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο μπορούν να εξασφαλίσουν ενεργειακή αυτονομία για έναν ολόκληρο αιώνα. 

Η λογική της πόλωσης θα υπερισχύσει της λογικής της ειρηνευτικής επίλυσης των διαφορών;
Η λογική του στείρου περιφερειακού ανταγωνισμού, που έως τώρα φαίνεται πως επικρατεί τόσο ως προς το Παλαιστινιακό όσο και ως προς το Κυπριακό, θα καταφέρει να δώσει τη θέση της στη λογική της περιφερειακής συνεργασίας; 

Το 2011 αναμένεται αποκαλυπτικότερο.

Δημοσιεύθηκε την 29/12/2010 

στο ειδησεογραφικό πόρταλ The Insider

"Ortadoğu" όπως .."Μέση Ανατολή"

Το ρεσιτάλ της τουρκικής διπλωματίας συνεχίζεται στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, αφού πλέον άρχισαν να διαφαίνονται καθαρά στην πράξη και 'επί χάρτου' οι προθέσεις και οι στόχοι της Άγκυρας. Έτσι, μέσα σε λίγες μόλις μέρες μετά τα τραγικά γεγονότα της 31ης Μαϊου στην ανοιχτή θάλασσα και το αιματηρό τέλος της νηοπομπής που διοργανώθηκε κατά κύριο λόγο από την τουρκική βακουφική μη κυβερνητική οργάνωση İHH προς τη Γάζα, η Άγκυρα με γρήγορες και πολύπλευρες κινήσεις κατάφερε να χαράξει τη δική της γραμμή σε αυτό που τώρα ονομάζει 'φυσικό της χώρο': αυτόν των μουσουλμανικών χωρών της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, επέλεξε να σπάσει την πολύπλευρη συμμαχία της με το Ισραήλ, που φέρεται να είναι εγκλωβισμένο όσο ποτέ από μία άκαιρα ακραία κυβέρνηση, μη αντιλαμβανόμενη ακόμα ότι η τουρκική μακροπρόθεσμη μεσανατολική της πορεία δεν συμβαδίζει πια με τις επιδιώξεις της Ιερουσαλήμ. 

Η τουρκική διπλωματία τόνισε τις θρησκευτικές και οθωμανικές της καταβολές σε όλα τα διεθνή fora που διατηρεί σήμερα προνομιούχο θέση, με πρώτο και καλύτερο τον Οργανισμό της Συνδιάσκεψης της Ισλαμικών Κρατών αφ' ενός και αφ' ετέρου τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του οποίου διατηρεί την ιδιότητα του μη-μόνιμου μέλους από το 2009 έως και το τέλος του 2010 -μία ιδιότητα που με κάνεναν τρόπο η Άγκυρα δεν θα ήταν λογικό να αφήσει ανεκμετάλλευτη-

Και μέσα σε όλον αυτόν τον κυκεώνα που δημιούργησε η αλλαγή των περιφερειακών ισορροπιών, η τουρκική πλευρά κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει πόντους, διαφυλάσσοντας τα κεκτημένα της στην περιοχή.

Η τελευταία διπλωματική επιτυχία της Τουρκίας διαδραματίσθηκε την περασμένη Πέμπτη, 10 Ιουνίου 2010, όταν μετά το πέρας των εργασιών του ΤουρκοΑραβικού Οικονομικού Φόρουμ στην Κωνσταντινούπολη, οι Υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Συρίας, του Λιβάνου και της Ιορδανίας αποφάσισαν τη δημιουργία κοινής ζώνης ελευθέρων συναλλαγών.

Έτσι, εμπορεύματα και υπηρεσίες θα διακινούνται ελεύθερα ανάμεσα στις συμβαλλόμενες χώρες, θα αρθούν άμεσα οι θεωρήσεις εισόδου-εξόδου από και προς τις χώρες αυτές και θα δημιουργηθεί ένας κοινός γεωγραφικός χώρος διακίνησης εμπορευμάτων, προσώπων και υπηρεσιών. Τα τουρκικά ΜΜΕ αναγόρευσαν το γεγονός ως την απαρχή μίας προσομοίωσης του νομικού καθεστώτος της πάλαι ποτε επιτυχημένης Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας των περασμένων δεκαετιών στο μεσανατολικό οικονομικό γίγνεσθαι, αφού , όπως αποφασίσθηκε, η τελωνειακή αυτή ένωση θα είναι ανοιχτή και για άλλες ομοιογενείς και φιλικές μουσουλμανικές χώρες της περιοχής. 

Δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρήθηκε η δημιουργία ενός οικονομικού συνασπισμού στη Μέση Ανατολή με πολιτικές προεκτάσεις. Το πρώτο πείραμα 'ένωσης' ήταν η 'Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία' που είχαν συστήσει στα τέλη της δεκαετία του '50 η νασερική Αίγυπτος και η Συρία , ένα πείραμα που έπεσε πολύ γρήγορα στο κενό λόγω της διαφορετικής μπααθικής θεώρησης της τότε αραβικής πολιτικής πραγματικότητας.

Το δεύτερο εγχείρημα τελωνειακής ένωσης που ακόμα δείχνει να επιβιώνει και να αποδίδει καρπούς και στον πολιτικό τομέα, είναι το Συμβούλιο Συνεργασίας των Χωρών του Αραβικού Κόλπου, στο οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ομάν. Μέχρι πρότινος μάλιστα, προωθείτο  και η δημιουργία κοινού νομίσματος του Αραβικού Κόλπου κατά τα πρότυπα του ευρώ, άγνωστο όμως είναι κατά πόσον κάτι τέτοιο τελικά θα πραγματοποιηθεί όχι μόνο λόγω των διεθνών οικονομικών εξελίξεων αλλά και λόγω της οικονομικής δυστοκίας που αντιμετώπισε πρόσφατα το Ντουμπάι. 

Με την ιστορικά πρώτη τουρκοαραβική τελωνειακή ένωση που αποφασίσθηκε την εβδομάδα που μάς πέρασε στην Κωνσταντινούπολη ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, όχι τόσο στην οικονομική πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής όσο κυρίως στην παγίωση της νεο-οθωμανικού τύπου τουρκοαραβικής προσέγγισης, η οποία -τουλάχιστον υπό τις παρούσες συνθήκες- δείχνει να πληροί βασικές προϋποθέσεις μακροημέρευσης.

Ίσως αρχικά να ακούγεται παράδοξο, όμως η αλήθεια είναι ότι η 'επίσημη θέσπιση' τελωνειακής ένωσης ανάμεσα στην Τουρκία, στη Συρία και στην Ιορδανία θα ήταν μάλλον περιττή. 

Η τουρκική οικονομία τα τελευταία χρόνια διανύει τη δική της 'Αναγέννηση'. Τα τουρκικά καταναλωτικά προϊόντα με το χαμηλό τους κόστος, με την ανεκτή για τα τοπικά δεδομένα τεχνολογική τους απόδοση και με την έξυπνη τακτική προώθησής τους έχοντας ως βασικό target group την ανερχόμενη οικονομικά αστική τάξη των υποδεέστερων οικονομικά γειτονικών αραβικών κρατών, κατάφεραν να επικρατήσουν και να δώσουν μια ποιοτική και οικονομικά προσιτή εναλλακτική λύση στο μέσο αραβικό νοικοκυριό, που δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τα πολύ ακριβότερα ευρωπαϊκά και αμερικανικά καταναλωτικά προϊόντα.

Δεν θα ξεχάσω όταν πριν δυο χρόνια βρέθηκα στο Αμμάν της Ιορδανίας και περιδιαβαίνοντας τα ράφια των σούπερ μάρκετ, μού δημιουργόταν η ψευδαίσθηση ότι μάλλον βρισκόμουν σε ..τουρκικό περίπτερο κάποιας διεθνούς εμπορικής έκθεσης. Οι τιμές κάθε είδους τουρκικών προϊόντων, από τσίχλες και μπισκότα έως τηλεοράσεις, ηλεκτρκές κουζίνες, ψυγεία και λάπτοπ, ήταν πραγματικά ασυναγώνιστες. Η τουρκική διεισδυτικότητα στις αραβικές αγορές αποτελεί καθημερινή πλέον πραγματικότητα, χωρίς να χρειαζόταν να θεσπισθεί κάποια 'τελωνειακή ένωση'.

Από την άλλη, αποτελεί αφελή ψευδαίσθηση η πιθανότητα να ...κατακλύσουν την τουρκική αγορά ορδές προϊόντων ..Συρίας, Λιβάνου ή Ιορδανίας, γεγονός το οποίο οι άραβες επιχειρηματίες των χωρών αυτών γνωρίζουν ήδη πολύ καλά.  

ΒΕΚΟ όπως... SONY

VESTEL όπως... BOSCH

COLA TURKA όπως... COCA COLA

Η νεοσυσταθείσα τελωνειακή ένωση Τουρκίας-Συρίας-Λιβάνου και Ιορδανίας στην ουσία επισφραγίζει τον πολιτικό άξονα που η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει στην έτσι κι αλλιώς ρευστή Μέση Ανατολή, μετά την επεισοδιακή διάλυση της ιδιότυπης συμμαχίας Ισραήλ-Τουρκίας.

Τα οφέλη τόσο της Τουρκίας όσο και των αραβικών χωρών που επέλεξαν προς το παρόν να συμβαδίσουν με τον Νεο-οθωμανισμό είναι ποικίλα, τα οποία είναι χρήσιμο να τα δούμε αναλυτικότερα:  

Έτσι, η Τουρκία διασφαλίζει τη συνεργασία της άλλοτε ψυχρής έως εχθρικής Συρίας ως προς τον έλεγχο του κοινού εχθρού της Δαμασκού και της Άγκυρας, που δεν είναι άλλος από το κουρδικό αυτονομιστικό κίνημα.

Αντίστοιχα, η Συρία, ακολουθώντας την τακτική του γειτονικού της Ιράν, επιδιώκει να επωφεληθεί από τη διεισδυτικότητα της Άγκυρας στη Δύση και κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να αποβάλλει επιτέλους από πάνω της τη 'ρετσινιά' της χώρας-μέλους του Άξονα του Κακού, όπως χαρακτηριστικά και επανειλημμένως κατηγορείται μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. 

Η Ιορδανία, που υποχρεούται να επιβιώνει και να διατηρεί μετριοπαθή στάση εν μέσω δυνατών γειτόνων, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της πληθυσμιακής της σύνθεσης αλλά και λόγω των διπλωματικών σχέσεων που διατηρεί με το Ισραήλ, βρίσκει την νεο-οθωμανική λύση ως την πλέον συμφέρουσα διπλωματική διέξοδο, τουλάχιστον στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία. Έτσι, η ιορδανική πολιτική ηγεσία, ακολουθώντας το άρμα της νεο-ισλαμικής Τουρκίας, 'δανείζεται' -σε ελεγχόμενες πάντα δόσεις- την έντονα φιλοπαλαιστινιακή μεταστροφή του Ερντογάν, ικανοποιώντας το εξίσου έντονα φιλοπαλαιστινιακό και νεο-ισλαμιστικό λαϊκό αίσθημα στο εσωτερικό της, με σκοπό να διασκεδασθούν οι διαφορές ανάμεσα στην φιλοβασιλική ελίτ και στο αντιβασιλικό στην ουσία του Πολιτικό Ισλάμ της χώρας.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις οικονομικές προϋποθέσεις περαιτέρω διείσδυσής της στον τομέα της ιορδανικής αγοράς παροχής υπηρεσιών, ανταγωνιζόμενη την αντίστοιχη παρουσία των αραβικών κρατών του Κόλπου.

Ο Λίβανος, ο οποίος διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις τόσο με την 'μητροπολιτική'  Γαλλία όσο και με την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία στις δύσκολες ώρες διασφάλισε επί μακρόν το λιβανικό μεγάλο κεφάλαιο, θεώρησε την νεο-οθωμανική λύση όχι τόσο ως μέσο ενίσχυσης των παραδοσιακά 'άχρωμων' τουρκολιβανικών σχέσεων, όσο περισσότερο  ως την ιδεώδη αφορμή επαναπροσέγγισής του με την άλλοτε κατέχουσα και μόνιμα απειλητική Συρία. Άλλωστε, είναι ακόμα νωπές οι 'πληγές' του Λιβάνου λόγω της πολυετούς συριακής κατοχής αλλά και της συριακής εμπνεύσεως δολοφονίας του πατέρα του νυν Προέδρου του. Η τουρκική αφορμή οικονομικής συμφιλίωσης με τη μορφή αυτής της 'τελωνειακής ένωσης', δημιουργεί προϋποθέσεις σταθερότητας των λιβανοσυριακών συνόρων, τουλάχιστον προς το παρόν.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις προϋποθέσεις 'φιλοξενίας' των λιβανικών κεφαλαίων σε τουρκικές τράπεζες -ή ακόμα καλύτερα- σε υποκαταστήματα τουρκικών τραπεζών που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος της Κύπρου, οι κατεχόμενες ακτές της οποίας απέχουν μόλις ..μισή ώρα από το λιμάνι της Βηρυτού. Άλλωστε, η διεθνής τραπεζική απομόνωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος αποτελεί εγγύηση ασφαλούς 'ξεπλύματος κεφαλαίων΄, γεγονός το οποίο στη 'διάφανη' Ευρωζώνη που ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι δυνατόν πια να πραγματοποιηθεί. Και δεν ήταν καθόλου τυχαία η πολυήμερη παραμονή του τουρκοκυπρίου ψευδοΠροέδρου Ντερβίς Έρογλου στην Τουρκία, όσο χρόνο διαρκούσαν οι εργασίες του Τουρκοαραβικού Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας, δεδομένου ότι το βασικό πρόβλημα του Ψευδοκράτους σήμερα δεν είναι βέβαια η συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή και η στασιμότητα των ενδοκοινοτικών συνομιλιών, αλλά το συνεχιζόμενο εις βάρος του διεθνές εμπάργκο και ο αποκλεισμός των λιμανιών που λειτουργούν στα κατεχόμενα κυπριακά εδάφη του Βορρά.

Μία εβδομάδα λοιπόν ήταν υπεραρκετή για να διαμορφωθεί μία 'νέα' Μέση Ανατολή, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των τουρκικών επιδιώξεων. Και όλα αυτά συμβαίνουν, ενόσω η ευρωπαϊκή και αμερικανική διπλωματία στην κυριολεξία 'κρέμονται από τα λόγια' του Ερντογάν, ο οποίος βέβαια διαμηνύει ότι η Τουρκία 'δεν στρέφεται στην Ανατολή για να απορρίψει τη Δύση'.

Ο τούρκος Πρωθυπουργός υπήρξε απόλυτα ειλικρινής. Η Τουρκία δεν έχει κανέναν λόγο να απορρίψει προτάσεις συνεργασίας της Δύσης, αφού αναβάθμισε μόνη της το ρόλο της σε μία περιοχή τόσο προβληματική αλλά και τόσο σημαντική για τους δυτικούς. 

Η Τουρκία δεν 'αρνείται' λοιπόν τη Δύση.

Απλώς, 'επέστρεψε' εκεί όπου ούτως ή άλλως ανήκε:

στις παλιές-καλές Οθωμανικές ρίζες της.

..κι όποιος Δυτικός ψάχνει στην Άγκυρα για 'Μεγάλο Ασθενή',

(τουλάχιστον για την ώρα) μάλλον ματαιοπονεί..  

AKBANK όπως... HSBC

.