το μετέωρο βήμα του αραβικού εκδημοκρατισμού

Ο εκδημοκρατισμός των αραβικών χωρών αποτέλεσε την κυριότερη προτεραιότητα της πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, αμέσως μετά την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ, τον Μάρτιο του 2003.

Η εμμονή της τότε κυβέρνησης Μπους στην ουσιαστική επιβολή πολιτειακών αλλαγών στον αραβικό κόσμο βρισκόταν σε άμεση συνάφεια με τη ρητορική που είχε αναπτυχθεί κατά του Σαντάμ Χουσεϊν, παρουσιάζοντάς τον ως 'δικτάτορα που δεν σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες του λαού του' και ο οποίος θα έπρεπε να καθαιρεθεί  πάση θυσία από την δημοκρατική Δύση. 

Όμως, ο Σαντάμ Χουσεΐν δεν ήταν ο μόνος δικτάτορας του αραβικού κόσμου, και η Δύση, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, δεν συνέχισε τον ένοπλο αγώνα της κατά της αραβικής απολυταρχίας, όπου και αν αυτή εκδηλωνόταν.

Σύμφωνα με την τότε κρατούσα άποψη της αμερικανικής διπλωματίας, όπως εκφράστηκε από την τότε επικεφαλής του Στέητ Ντιπάρτμεντ Κοντολίσα Ράϊς, προϋπόθεση για την ειρήνευση στην περιοχή -αλλά και για την παράλληλη εξασφάλιση των  ποικίλων αμερικανικών συμφερόντων- ήταν η ύπαρξη φιλοδυτικών αραβικών δημοκρατικών καθεστώτων που θα διατηρούσαν αγαστές σχέσεις με την δημοκρατική μητρόπολη της Ουάσιγκτον και με τις υπόλοιπες κοινοβουλευτικές δυτικές δημοκρατίες, υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς -εκτός από τους ετέρους των ΗΠΑ στην Ευρώπη- και τον καθ'όλα πολιτειακά δυτικοπρεπή ισραηλινό κοινοβουλευτισμό. 

Η Κοντολίζα Ράϊς μιλάει για τη θητεία της και τις προτεραιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή επί των ημερών της 

Η απλουστευμένη αυτή θεώρηση της μεσανατολικής πραγματικότητας βασιζόταν στο εξίσου ουτοπικό αξίωμα, ότι δήθεν οι δημοκρατίες μπορούν 'να τα βρουν' μεταξύ τους, αφού θα είχαν κοινό θεωρητικό υπόβαθρό σε οράματα, θεσμούς και πολιτειακές διαδικασίες. 

Το θεωρητικό αυτό οικοδόμημα είχε αναπτύξει και ανάλογη ιστορική επιχειρηματολογία, παραπέμποντας στο παράδειγμα της εγκαθίδρυσης ευρωπαϊκών κοινοβουλευτικών μοντέλων στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που συνδέονταν πλέον με δεσμούς συμμαχίας και ειρηνικής συνύπαρξης. Επιπροσθέτως, η προβολή του δημοκρατικού ιδεώδους ως προϋπόθεση ειρήνης, ενισχύθηκε με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την υιοθέτηση του δυτικού κοινοβουλευτικού πολιτειακού προτύπου από τις ευρωπαϊκές πρώην κομμουνιστικές Λαϊκές Δημοκρατίες.
  

Έτσι, οι απρόθυμοι πλην όμως φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες του 2003 κλήθηκαν ούτε λίγο-ούτε πολύ, να παρακολουθήσουν ταχύρρυθμα "μαθήματα εκδημοκρατισμού", προκειμένου να περάσουν τις 'πολιτειακές εξετάσεις' του Στέητ Ντιπάρτμεντ. Τα αραβικά κράτη που δεν είχαν ακόμα εμπεδώσει την απελευθέρωσή τους από την αποικιοκρατία στα μέσα του περασμένου αιώνα, έπρεπε εν μία νυκτί να προσομοιωθούν σε 'σύγχρονες ευρωπαϊκές δυτικές δημοκρατίες', οι οποίες όμως είχαν ήδη περάσει από πολλά και ποικίλα στάδια πολιτειακών αλλαγών, αρχής γενομένης από αυτές που πρέσβευε ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση έως και μετά την κατάρρευση του ναζιστικού Ράιχ.

Σε περίπτωση μάλιστα κατά την οποία οι άραβες ηγέτες δεν ακολουθούσαν τις εκδημοκρατικές εντολές των ΗΠΑ και της Δύσης, κινδύνευαν να χαρακτηρισθούν 'μέλη του Άξονα του Κακού', καθιστώντας εξαιρετικά αμφίβολο το μέλλον τους, με δεδομένη μάλιστα την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο γειτονικό Ιράκ. Η πίεση της Ουάσιγκτον εκείνη την εποχή ήταν τόσο έντονη, ώστε ο διάδοχος του θρόνου του Εμιράτου του Ντουμπάι , σεΐχης Mohammed bin Rashid al-Maktoum προφητικά δήλωνε το 2004, απευθυνόμενος στους άλλους άραβες ηγέτες της εποχής : "Αν δεν αλλάξετε, θα σάς αλλάξουν!".

η εκλογική νίκη της Χαμάς στη Γάζα

Με δεδομένες τις τόσο απλοϊκές θεωρήσεις της μεσανατολικής πραγματικότητας από πλευράς ΗΠΑ, η Παλαιστινιακή Αρχή θεωρήθηκε ως το πρώτο πειραματόζωο της πολιτικής εκδημοκρατισμού των αράβων στην περιοχή. Το Στέητ Ντιπάρτμεντ, δίνοντας την εντύπωση ότι δεν έχει καταφέρει να γνωρίσει σε βάθος τους τοπικούς συσχετισμούς και την πολιτισμική πραγματικότητα της περιοχής, θεώρησε ότι η διενέργεια ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στην εδαφικά μη σαφώς καθορισμένη Παλαιστινιακή Αρχή θα επιβεβαίωνε το σαθρό θεωρητικό-ιστορικό οικοδόμημα ενός τέτοιου περίπλοκου πολιτειακού εγχειρήματος. 

Οι λόγοι αυτής της συγκεκριμένης επιλογής ήταν απλοί : η Παλαιστινιακή Αρχή από τη μια δεν θεωρείτο ακόμα "κράτος" με όλη τη σημασία της λέξεως, η φιλοδυτική ηγεσία της δεν θα πρόδιδε ποτέ τα κελεύσματα των 'μητροπολιτικών' ΗΠΑ, ενώ η ισραηλινή στρατιωτική ισχύς θα αποτελούσε εγγύηση αποφασιστικής αντιμετώπισης κάθε απρόοπτης τροπής. 

Οι κάλπες που στήθηκαν γι'αυτόν το σκοπό στη Γάζα, διέψευσαν κατά τρόπο πανηγυρικό την 'εκδημοκρατική λύση' του μεσανατολικού κουβαριού, αφού οι επιλογές του εκλογικού σώματος  -αν και ακολουθήθηκαν οι προβλεπόμενες δημοκρατικές διαδικασίες- δεν κινήθηκαν εντός των επιθυμητών δυτικών πολιτειακών πλαισίων.  

Η περιθωριακή Χαμάς -η οποία ήδη από τότε αποτελούσε το αντίπαλο δέος στην αμερικανοκίνητη ηγεσία του Αμπού Μάζεν- επειδή είχε πείσει για τις καλές της προθέσεις, συνοδευόμενες από   αλυτρωτικές κορώνες και χωρία του Κορανίου, νίκησε την τυποποιημένη λύση της δυτικού τύπου εκδημοκρατικοποίησης. Από την άλλη πλευρά, η Φάταχ μπορεί να επικράτησε εκλογικά στην Δυτική Όχθη, ήταν όμως ήδη εκτεθειμένη σε σοβαρά κρούσματα διαφθοράς αλλά και σε διαφαινόμενες υποχωρήσεις έναντι του Ισραήλ, το μόνο κράτος που οι ΗΠΑ έβλεπαν ως πρότυπο δημοκρατίας στην περιοχή. 

Δεν άργησε να γίνει φανερό ότι τα πρώτα αποτελέσματα ελεύθερων δημοκρατικών εκλογών στη Γάζα δεν επιβεβαίωσαν τις προβλέψεις των αμερικανικών think-tanks περί ελέγχου της περιοχής μέσω των κάλπεων.

Παράλληλα με τις παλαιστινιακές εκλογικές εξελίξεις, οι υπόλοιποι φιλοδυτικοί άραβες ηγέτες, μη μπορώντας να κάνουν διαφορετικά, προχώρησαν σε συνταγματικές αναθεωρήσεις, εγκαινίασαν θεσμούς που προσομοιώνονταν με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς, τα τοπικά ΜΜΕ -κρατικά και μη- εγκατέλειπαν την μέχρι τότε μονολιθική τους κυβερνητική θεώρηση της πραγματικότητας, ενώ παράλληλα η τεχνολογική επικοινωνιακή επανάσταση μέσω του διαδικτύου δημιούργησε τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ελευθερία έκφρασης γνώμης των απλών αράβων πολιτών, με αποτέλεσμα το επάγγελμα του κατά τόπους καθεστωτικού λογοκριτή να διατηρείται μεν, πλην όμως οι μέρες του να είναι μετρημένες..

Μετά την πρώτη αποτυχία του 'δόγματος αραβικού εκδημοκρατισμού' στη Γάζα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βάσιμα διεπίστωσαν ότι η προσομείωση της Μέσης Ανατολής με την μεταπολεμική Δυτική Ευρώπη κάθε άλλο παρά επιτυχής είχε αποδειχθεί. Άλλωστε η Ουάσιγκτον ήταν τότε πολύ απασχολημένη τόσο με τη διαφαινόμενη οικονομική ύφεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όσο και με την αποτυχία της να ελέγξει ουσιαστικά το Ιράκ, από το οποίο αναγκάστηκε τελικά να αποχωρήσει. 

Η εποχή της διακυβέρνησης Μπους έληξε με πολλές απώλειες σε κάθε επίπεδο ενώ η διάδοχη κατάσταση υπό τον Μπαράκ Ομπάμα, θεώρησε λήξαν το ενδεχόμενο επιβολής πολιτειακών αλλαγών στις αραβικές έννομες τάξεις, ορθά θεωρώντας ότι σε ενδεχόμενες δημοκρατικές διαδικασίες οι φθαρμένοι αλλά και συγχρόνως σταθεροί σύμμαχοί τους στις αραβικές πρωτεύουσες δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι θα παρέμεναν στην εξουσία. 

Από την άλλη όμως, οι φαινομενικά απρόσμενες εξελίξεις που βλέπουμε σήμερα στην Τυνησία, στην Αίγυπτο, στην Αλγερία, στην Υεμένη αλλά και στην μέχρι σήμερα σχετικά σταθερή πολιτειακά Ιορδανία, είχαν δρομολογηθεί μία ολόκληρη δεκαετία πριν, και μάλιστα από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, με σκοπό να εγκαθιδρυθούν αραβικές κονοβουλευτικές δημοκρατίες δυτικού τύπου.

οι προγραμματικές δηλώσεις του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για το 2011

Έτσι, μετά την άνοδο Ομπάμα στην εξουσία, μπορεί όντως να άλλαξαν οι προτεραιότητες της αμερικανικής πολιτικής στην Ευρεία Μέση Ανατολή, παρέμειναν όμως τα αποτελέσματα των -όπως σήμερα αποδεικνύεται- βιαστικών χειρισμών της πολιτικής Μπους. 

 

Οι άραβες ηγέτες, μη έχοντας από τη μια καμμία δαμόκλειο σπάθη "εκδημοκρατισμού" των πολιτευμάτων τους, από την άλλη μη θέλοντας να προκαλέσουν το λαϊκό αίσθημα φιμώνοντας τις εν πολλοίς προκλητικές φωνές που εκπορεύονταν κυρίως από το δημοφιλέστατο Al-Jazeera, αποφάσισαν να τελούν σε στάση αναμονής, ενώ παράλληλα φαλκίδευαν τους ούτως ή άλλως σαθρούς  νεόκοπους 'δημοκρατικούς' θεσμούς, που τούς επιβλήθηκαν από την μακρυνή αντίπερα όχθη του Ατλαντικού. 

Εν τω μεταξύ όμως, ο κόσμος είχε γίνει πια 'πολύ μικρότερος' απ'ό,τι στις αρχές του αιώνα που διανύουμε. Κανένα  μονολιθικό αραβικό καθεστώς δεν μπορούσε πια να φιλτράρει ή ακόμα και να σταματήσει την 'είδηση'. Κανένα "Υπουργείο Πληροφόρησης" δεν μπορούσε να ξαναχτίσει τα τείχη που τόσο πανηγυρικά είχε ανακοινωθεί ότι είχαν άπαξ δια παντός καταρρεύσει. Καμία αραβική  κυβέρνηση δεν ήταν πλέον σε θέση να πείσει τους πολίτες της ότι η πορεία προς τον εκδημοκρατισμό ήταν απλώς ένα πείραμα που είχε επιβληθεί άνωθεν, πλην όμως δεν είναι πλέον ανάγκη να συνεχισθεί, επειδή ο Μεγάλος Αδελφός της Δύσης αποφάσισε να κλείσει τις υπερπόντιες κάμερές του ..

Οι τελευταίες εξελίξεις, που έχουν ήδη πάρει τη μορφή φαινομένου 'ντόμινο' και σαφώς απειλούν την ίδια την ύπαρξη των αραβικών πολιτειακών κατεστημένων, βρίσκουν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της εξαιρετικά αμήχανους. 

Το ξέσπασμα της τυνησιακής κοινής γνώμης βρήκε απροετοίμαστη τη Δύση -και της Ευρώπης συμπεριλαμβανομένης-, θυμίζοντας την ανάλογη κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στα μέσα του περασμένου αιώνα, όταν μία μία οι αραβικές χώρες αποτίνασσαν τον αποικιακό ζυγό -με πρώτη πάλι την Τυνησία να κερδίζει ένοπλα την ανεξαρτησία της από το μητροπολιτικό Παρίσι-. 

Η συνεχιζόμενη αμφίρροπη κατάσταση στην Αίγυπτο, όπου ο λαός δεν υπακούει στο καθεστώς Μουμπάρακ ενώ αυτό συνεχίζει εμμέσως πλην σαφώς να παραμένει στην εξουσία, θέτει σε αμφιβολία καλά παγιωμένους συσχετισμούς δυνάμεων τόσο μεταξύ Αράβων και Ισραήλ όσο και όσον αφορά την ομαλή διέλευση του πετρελαίου από τη Διώρυγα του Σουέζ. 

Η επικείμενη εμφύλια αναταραχή στην Υεμένη θέτει και αυτή σε κίνδυνο την ομαλή πρόσβαση στη σημαντικότατη  στρατηγικά και γεωπολιτικά Ερυθρά Θάλασσα. 

Η εμφανώς αποδυναμωμένη φιλοδυτική Παλαιστινιακή ηγεσία υπολείπεται κατά πολύ της 'ηθικά αδιάφθορης' και αλυτρωτικά ισλαμιστικής Χαμάς στη Γάζα. 

Η αραβική Μέση Ανατολή δείχνει να αλλάζει γοργά στο όνομα του εκδημοκρατισμού της, πλην όμως οι εναλλακτικές πολιτειακές λύσεις που διαφαίνονται στην περιοχή δεν δείχνουν να διασφαλίζουν τις αμερικανικές προθέσεις επικράτησης, τις οποίες η οικονομικά αποδυναμωμένη Ευρώπη δεν έχει άλλη εκλογή παρά να ακολουθήσει κατά γράμμα. 

Κοινός εχθρός : ο οργισμένος και επί δεκαετίες καταπιεσμένος Φονταμενταλιστικός Ισλαμισμός, ο οποίος μέχρι τώρα -και όχι τυχαία- δείχνει να μην βιάζεται να 'κομματικοποιηθεί' νομιμοποιούμενος δημοκρατικά, είναι όμως θέμα χρόνου να αυτοπροβληθεί ως η 'ηθικά ορθή' και ως η μόνη κατά τόπους 'αδιάφθορη' λύση. 

Παρ'όλ'αυτά όμως, η Ιστορία πολλάκις απέδειξε ότι ο εξαγριωμένος όχλος ποτέ δεν ήταν σε θέση να μπορέσει να επιβάλει ομαλές δημοκρατικές διαδικασίες εν μία νυκτί, και η Μέση Ανατολή δεν θα μπορούσε σε καμμία περίπτωση να αποτελέσει την εξαίρεση του κανόνα.

.

"ashan intihabat.."

Αυτές τις μέρες, όσο και να το προσπαθήσω, δεν μπορώ να αγνοήσω τις αναμνήσεις μου από εκείνο το καλοκαίρι του 2007, που με είχε βρει στο Αμμάν της Ιορδανίας, μιας και οι εξελίξεις σε όλο τον αραβικό κόσμο τρέχουν -με έμφαση στη σημαντικότατη γεωπολιτικά Αίγυπτο- και χωρίς ακόμα να έχει διαφανεί καθαρά ποιά θα είναι η διάδοχη κατάσταση στην πολύ κοντινή μας Μέση Ανατολή.

Ήταν η πρώτη μέρα του μηνός Αυγούστου του 2007. 

Μια μόλις μέρα μετά τις δημοτικές εκλογές στο Αμμάν, για τις οποίες σάς μίλησα χθες. Και ήταν μια μέρα όπως όλες οι άλλες...

Αν και ελαφρώς μουδιασμένοι οι γείτονές μου στην παραδοσιακά ισλαμιστική συνοικία της Σουέϊλεχ, όλα φαίνονταν να λειτουργούν κανονικά. Ο μπακάλης είχε ανοίξει από νωρίς το μαγαζί του. Το ίδιο και ο απέναντι ψιλικατζής, τα ίντερνετ καφέ ήταν γεμάτα από φοιτητές, τα φαστφουντάδικα εξυπηρετούσαν την ίδια άστατη ουρά μπροστά στο ταμείο. Τα μαθήματα αραβικών στο Πανεπιστήμιο κυλούσαν κανονικά ενώ ένα γραμματικό παράδειγμα στον πίνακα, που ατυχώς περιείχε τον πληθυντικό της λέξης "Εκλογές" ("Ινντιχαμπάτ") πέρασε κυριολεκτικά στο ντούκου. 

Μάταια προσπαθούσα να ανοίξω κουβέντα με ιορδανούς συμφοιτητές για το τι είχε συμβεί χθες. Η αφοπλιστική απάντηση σχεδόν όλων : "Δεν είδα καθόλου ειδήσεις. Τι έγινε χθες;", ενώ άλλοι -πιο τολμηροί-, αφού απαντούσαν με ένα ξερό "Ναι, χθες ήταν οι δημοτικές εκλογές" συνέχιζαν να παραπονιούνται για το πολύ ζεστό καλοκαίρι "που τέτοιες θερμοκρασίες έχουμε να δούμε χρόνια στο Αμμάν.." 

Το μόνο ασυνήθιστο : τα δύο περιπολικά της Αστυνομίας που βρίσκονταν στην είσοδο του εκλογικού τμήματος της γειτονιάς, που την προηγουμένη μπορεί βέβαια να ήταν γεμάτο από εκλογείς, σύμφωνα με το καθεστώς όμως, η προσέλευση παραήταν χαμηλή.. 

Κι έτσι η ψηφοφορία απλώς ..ακυρώθηκε.

το Μπάλαντ με το τζαμί "Βασιλιάς Χουσεΐν"

Μετά το τέλος των μαθημάτων στο Πανεπιστήμιο, μαζί με μια παρέα από την τάξη αποφασίσαμε να ξεφύγουμε λίγο από τα τετριμμένα και να πάμε να χαζέψουμε στο ιστορικό κέντρο της πόλης, να περάσουμε όλο το απόγευμά μας εκεί και μετά να καταλήξουμε στα γνωστά καφέ (που σε μένα τουλάχιστον θύμιζαν τότε Ελλαδίτσα) και που συχνάζουν κι οι άλλοι ξένοι -μιας και μπορείς να πιείς πανάκριβο αλκοόλ-.

Το Άμπνταλι είναι στην ουσία το σημείο που συναντιούνται οι πρόποδες των λόφων που απαρτίζουν την πόλη του Αμμάν. Πρόκειται για την παλαιότερη συνοικία της πόλης, αφού εκεί βρίσκεται το παλιότερο μεγάλο τζαμί της πόλης, το μεγάλο παζάρι, το ρωμαϊκό θέατρο και η κεντρική λεωφόρος που συνεχίζουν να βρίσκονται συγκεντρωμένα όλα τα παλιά γνωστά μαγαζιά της ιορδανικής πρωτεύουσας.  Μια πρωτεύουσα, όπου η έλλειψη θάλασσας αναπληρώνεται από τη θέα που προσφέρουν οι άτακτα πλην όμως αμφιθεατρικά κτισμένοι λόφοι, σπάζοντας με αυτόν τον τρόπο την μονότονη κιρτινοκαφέ εικόνα της ερήμου, που μάς περιτριγύριζε χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Η βόλτα στο "Μπάλαντ"  ("στη Χώρα", δηλαδή στο κέντρο της συνοικίας του Άμπνταλι) υπήρξε πολλές φορές κάτι σαν το καταφύγιό μου όσον καιρό ήμουν στην Ιορδανία. Μακρυά από το τακτοποιημένο πανεπιστημιακό campus και από τα καινούργια αλλά άχαρα 'φυτεμένα' μαγαζιά απέναντι από την είσοδο του Πανεπιστημίου. Ο αραβικός καφές μύριζε πιο έντονα στο Μπάλαντ. Το κάρδαμο ήταν περισσότερο "κάρδαμο". Το φαλάφελ ήταν πραγματικό "φαλάφελ" και η μυρωδιά του παζαριού με τα μπαχάρια και τα στενά δρομάκια σε έβαζαν στον πειρασμό να κάτσεις να παζαρέψεις μέχρι και το τελευταίο qursh του δηναρίου. Όχι γιατί ήταν ανάγκη να μπεις στη διαδικασία, αλλά όταν όλος ο κόμος παζαρεύει -στο τέλος παζαρεύεις κι εσύ.. 

Αλλά το καλύτερο σάς το αφήνω για το τέλος: 

Το κνάφε στο Μπάλαντ θύμιζε σε πάρα πολλά το ορίτζιναλ κνάφε της Δυτικής Όχθης. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο ιορδανικός "Ναός του Κνάφε" στο κέντρο του παζαριού του Αμμάν, ανήκε σε παλαιστίνιο, μην το ξεχνάμε!-. Απόλαυση!

κνάφε στο Αμμάν..

Όλα έδειχναν ότι και εκείνη την ημέρα, το δρομολόγιό μου στο κέντρο της πόλης θα ήταν ίδιο κι απαράλλαχτο: Θα κατέβαινα από το λεωφορείο στη στάση των λεωφορείων του Άμπνταλι, ύστερα θα ακολουθούσα την κατηφόρα προς το μεγάλο παλιό τζαμί με το μεγάλο προαύλιο, θα έστριβα στα δεξιά για να περιτριγυρίσω στα στενά του παζαριού, ύστερα θα έβρισκα τη λαχαναγορά με την τεράαααααστια αφίσα του Βασιλιά Αμπντάλλα ΙΙ να ποτίζει με ένα μικρό ποτιστήρι κάτι χόρτα, και κάπου εκεί στη γωνία, σε εκείνο το δυώροφο ζαχαροπλαστείο, θα με περίμενε το .."δικό μου" κομμάτι κνάφε, που σαν κι αυτό και τόσο νόστιμο μόνο στην Ναμπλούς και στη Ραμάλλα είχα βρει..

Έλα όμως που εκείνη τη μέρα 

το πρόγραμμά μου δεν εξελίχθηκε όπως το περίμενα.

Καθώς ήμουν πάρα πολύ απασχολημένος για το εάν θα άξιζε να αγοράσει κανείς έναν παραδοσιακό ναργιλέ έναντι 10 ή 12 δηναρίων ή απλώς να αποφασίσω επιτέλους να το κόψω το τσιγάρο ύστερα από τα τόσα πακέτα-"στούκας" που κυκλοφορούσαν στην ντόπια αγορά, μια βουή από φωνές και από σπάσιμο γυαλιών που ακούγονταν από μακρυά σταμάτησαν απότομα τις σκληρές διαπραγματεύσεις εν τω μέσω της πραμάτιας. 

Οι φωνές που ακούγοναν άρχισαν να έρχονται όλο και πιο κοντά και δεν ήταν πια δύσκολο να καταλάβεις ότι επαναλαμβανόταν κάποιο σύνθημα που τα αραβικά μου τότε δεν μπορούσαν να το αναλύσουν γραμματικά. Ο μαγαζάτορας δεν έχασε καιρό και άρχισε να μαζεύει γρήγορα γρήγορα ό,τι είχε απλώσει στο μικρό πεζοδρόμιο και μού είπε ότι βγήκαν στους δρόμους "Ashan Intihabat" 

 (δηλαδή "λόγω των εκλογών")..

Τι πιο λογικό να διαμαρτυρηθεί ο κόσμος, αφού εν μία νυκτί αποφασίσθηκε ότι οι περιοχές που ψήφιζαν υπέρ των ισλαμιστών που αντιπολιτεύονταν τον μονάρχη, τελικά... δεν ψήφισαν επειδή -λέει- η προσέλευση στις συγκεκριμένες περιοχές δεν ήταν αρκετά μεγάλη!

Δεν χρειάστηκε πολύς καιρός για να καταλάβουμε ότι το καλύτερο που είχαμε να κάνουμε θα ήταν να βρούμε όσο πιο γρήγορα γινόταν το πλησιέστερο ταξί για να αφήσουμε το Μπάλαντ να τα βγάλει πέρα μόνο του και χωρίς εμάς.. Η κεντρική λεωφόρος είχε γεμίσει από άσπρες  και μπεζ γκελεμπίες και το σπάσιμο των γυαλιών ακουγόταν από μακρυά. Όταν πια οι έφιπποι αστυνομικοί έβγαιναν από τους παρακάτω παραδρόμους και κατευθύνονταν προς τους διαδηλωτές, αποφασίσαμε ότι όντως ήρθε η ώρα να σηκωθούμε να φύγουμε και να πάμε κάπου αλλού, μακρυά και το κυριότερο
-Γρήγορα! 

Για καλή μας τύχη βρέθηκε μες στον όλο χαμό ένα ταξί. 

Ο οδηγός άκουσε με ανακούφιση ότι το μόνο που θέλαμε ήταν να πάμε στην πανεπιστημιούπολη, στην άλλη άκρη της πόλης, μακρυά από τις φασαρίες. 

"Τι συμβαίνει; Τι έγινε;" ρωτήσαμε τον οδηγό. 

"Ashan Intihabat!" -"Οι εκλογές.. Τι θέλουν και τις κάνουν; Μαλώνει ο κόσμος άδικα.. Αφού ό,τι και να ψηφίσεις, άλλοι βγαίνουν στο τέλος! Τι τα κάνουνε όλα αυτά; Ορίστε, σπάνε τα τζάμια των μαγαζιών και φωνάζουνε. Και μετά;.." 

Το κέντρο είχε γεμίσει ξαφνικά αστυνομία και ....τροχονόμους (η πρώτη και τελευταία φορά που είχα δει τροχονόμους στην Ιορδανία επί τρεις μήνες ολόκληρους!). Και βέβαια, όλο αυτό μεταφράζεται σε ένα ατελείωτο μποτιλιάρισμα, που κατάφερε να επιμηκύνει μια απόσταση 15 λεπτών σε κοτζάμ ταξίδι της μιάς ώρα και ενός τετάρτου.

"Είναι 6 η ώρα. Δεν βάζουμε τις ειδήσεις στο ραδιόφωνο;"

"Τι να σού πει το ραδιόφωνο;.."

"Εδώ γίνεται χαμός στο κέντρο, δεν θα πούνε στο ραδιόφωνο τι συμβαίνει;"

"Ε, να σού βάλω το ραδιόφωνο.. 

..Αλλά δεν τα λένε αυτά.." γελάει ο οδηγός.

Πρώτη είδηση (και αξέχαστη) :

"..Το Υπουργείο Υγείας συνιστά στους πολίτες του Βασιλείου να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους καθ'όλη τη διάρκεια της ημέρας, λόγω των υπερβολικά υψηλών θερμοκρασιών από τον συνεχιζόμενο καύσωνα που πλήττει την Επικράτεια.."

"Είδες..;" , ρωτά με νόημα ο ταξιτζής.

.."Ashan Intihabat!"

..και εννοείται πως οι παρατηρήσεις των διεθνών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων 

για τις τότε δημοτικές εκλογές στην Ιορδανία δεν ακούστηκαν σε κανένα μέσο, 

ούτε στην Ιορδανία βέβαια, αλλά και πουθενά αλλού

εκτός από τις οικείες ιστοσελίδες τους. 

Αυτά, το 2007.

Αμμάν! Εκλογές!

Παρακολουθώντας τις ραγδαίες εξελίξεις στον αραβικό κόσμο, μετά την ανατροπή του τυνησιακού καθεστώτος και τις αλυσιδωτές αναταρραχές στις εξίσου ασταθείς πολιτειακά γειτονικές χώρες, είναι νομίζω πολύ πρόωρο να βγούμε σε ασφαλείς εκτιμήσεις και συμπεράσματα για το τι μέλλει γενέσθαι στη Μέση Ανατολή, τουλάχιστον προς το παρόν.

Νομίζω όμως πως σήμερα είναι η καταλλήλη στιγμή να σάς πάρω μαζί μου  σε εκείνο το καλοκαίρι του 2007, όταν δηλαδή βρισκόμουν στο Αμμάν της Ιορδανίας παρακολουθώντας μαθήματα αραβικών στο Πανεπιστήμιο, έτσι, να πάρετε μια μικρή αλλά χρήσιμη γεύση περί του τι σημαίνουν πολλά από αυτά που φαντάζουν "απίστευτα" και "πρωτοφανή" στα έκτακτα δελτία ειδήσεων αυτών των ημερών.

το τζαμί "Βασιλιάς Αμπντάλλα" στο κέντρο του Αμμάν

Η συνοικία Σουέϊλεχ του Αμμάν, πριν ανεγερθούν οι εγκαταστάσεις του Ιορδανικού Πανεπιστημίου, ήταν παντελώς αδικημένη από πλευράς υποδομών και κρατικής μέριμνας. Μία γειτονιά με ανθρώπους που είχαν έρθει από τα φτωχά χωριά του βορρά και του νότου της χώρας με την ελπίδα να βρουν καλύτερη τύχη στη μεγάλη πόλη, ενώ παράλληλα συμβίωναν με τους παλαιστίνιους πρόσφυγες που βρίσκονταν ήδη εκεί από το '50. Η πίστη στον Αλλάχ αποτελούσε τη βασική παρηγοριά στις αντιξοότητες της επιβίωσης. 

Ων ουκ άνευ: η υπακοή στα κηρύγματα των ιμάμηδων μετά την προσευχή της Παρασκευής.  

Το καθεστώς του πάλαι ποτε Βασιλιά Χουσεΐν αλλά και του γιου του, σημερινού ιορδανού μονάρχη Αμπντάλλα ΙΙ, ανέκαθεν είχε την τάση να απευθύνεται στην αστική ελίτ των εύπορων συνοικιών του Αμπντούν, του Τζέμπελ Αμμάν και του Σμεϊσάνι, ενώ από την άλλη, το κράτος μιλάει σε πιο "λαϊκό" τόνο στους πολίτες χαμηλότερων εισοδημάτων, αφήνοντάς τους χρόνο με το χρόνο να περιθωριοποιούνται, εργαζόμενοι σε δουλειές εξευτελιστικών αποδοχών και νομίζοντας ότι όντως το Ισλάμ δεν είναι τίποτε άλλο παρά ακόμα ένα είδος όπιου, φτιαγμένο ειδικά και μόνο για τον φτωχό μέσο ιορδανό πολίτη.

Από την άλλη, τα θρησκευτικά φιλανθρωπικά σωματεία αποκτούσαν όλο και ισχυρότερο λαϊκό έρεισμα στις τάξεις των φτωχών, αναπληρώνοντας ουσιαστικά τις ελλειπείς έως ανύπαρκτες κρατικές υπηρεσίες. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται η πεποίθηση στους φτωχούς πολίτες ότι εκείνοι, οι καλοί ισλαμιστές, ήταν, είναι και θα είναι το μόνο άφθαρτο ηθικά κομμάτι της κοινωνίας, σε αντίθεση με το πλήθος των παρεπιδημούντων την αυλή του εκάστοτε μονάρχη της χώρας.

 φωτογραφία από ισλαμιστική-αντιμοναρχική ιστοσελίδα

Η ιορδανική μοναρχία, σε αντίθεση με τα άλλα μονολιθικά καθεστώτα του αραβικού κόσμου, απέδειξε στην πορεία των δεκαετιών της ύπαρξής της πως μπορεί και να εφευρίσκει έξυπνους ελιγμούς αλλά και να αντιλαμβάνεται νωρίς τους τρόπους μακροημέρευσής της, εφαρμόζοντας έξυπνες επιλογές προκειμένου να διοικείται η χώρα υπό καθεστώς ελεγχόμενης ελευθερίας, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι θα άφηνε ποτέ την μοναρχία να καθαιρεθεί ή να αυτοεξορισθεί. 

Έτσι, κατάφερε να μην απεμπολίσει την ισλαμιστική πολιτική φωνή -κηρύσσοντάς της εκτός νόμου, κατά το ατυχέστατο παράδειγμα της Τυνησίας και έως ένα βαθμό και της Αιγύπτου-, πλην όμως, με έξυπνες συνταγματικές αναθεωρήσεις αλλά και με έναν εκλογικό νόμο που άλλαζε κατά το δοκούν, το φιλομοναρχικό κόμμα δεν έχασε ποτέ τον έλεγχο της εξουσίας είτε χρησιμοποιώντας  παλαιότερα προς όφελος της ιορδανικής μοναρχίας τον "κίνδυνο παλαιστινιοποίησης της χώρας", είτε σήμερα τον κίνδυνο της ισλαμοποίησης του κράτους, ο οποίος δεν θα απειλούσε μόνο τον παραδοσιακά φιλοδυτικό μονάρχη αλλά και τη Δύση, που ανέκαθεν πόνταρε πολλά στο μικρο αυτό Βασίλειο.

Μέσα σε αυτά τα πλαίσια της ευέλικτης και κοινωνικά ευφυούς μοναρχικής πολιτικής, αποφασίσθηκε να ανεγερθεί το σημαντικότερο πανεπιστήμιο της χώρας σε απόσταση λίγων μέτρων από το κέντρο της υποβαθμισμένης συνοικίας της Σουέϊλεχ, με σκοπό να αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία τα ακίνητα που βρίσκονταν εκεί, να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα και γενικότερα να εξωρραϊστεί επιτέλους μία από τις πολλές ξεχασμένες γωνιές της ιορδανικής πρωτεύουσας.

στο κάμπους του Πανεπιστημίου της Ιορδανίας

Πράγματι, η Σουέϊλεχ και οι γύρω δρόμοι που περιστοίχιζαν το κάμπους του Ιορδανικού Πανεπιστημίου είχαν τσιμπημένα ενοίκια. Δημιουργήθηκαν φωτοτυπάδικα, φαστ-φουντ, ίντερνετ καφέ, καφετέριες, εστιατόρια, σούπερ μάρκετ ενώ συγχρόνως κτίσθηκαν σπίτια, ανακαινίσθηκαν τα παλιά, φύτρωσαν ξενώνες για τους φοιτητές, ασφαλτοστρώθηκαν οι δρόμοι, έγιναν υπόγειες διαβάσεις και όλα έδειχναν ότι το κρατικό πρόγραμμα οικονομικής ανάκαμψης της περιοχής πέτυχε το σκοπό του. 

Το ισλαμιστικό στοιχείο όμως, δεν έχασε την ισχύ του στη γειτονιά. Αντιθέτως, έβρισκε τους νέους πολύ δεκτικούς σε ό,τι έκριναν σωστό και ηθικό οι ιμάμηδες της Παρασκευής. 

Η πλειοψηφία των ντόπιων φοιτητριών ήταν καλυμμένες. Μεγάλη πλειοψηφία των ιορδανών φοιτητών είχαν και αυτοί πολλά να πουν, σχολιάζοντας χωρία του Κορανίου. Στο εστιατόριο που βρισκόταν μέσα στο Πανεπιστήμιο έτρωγες υπό τον ήχο ψαλμών.  

Και όλα αυτά δεν σήμαιναν καθόλου ότι αυτή η έντονη παρουσία της θρησκείας γινόταν αναγκαστικά ή επιβαλλόταν. από κάποιον. Αντιθέτως, τα νέα παιδιά που σπούδαζαν στο Ιορδανικό Πανεπιστήμιο φαίνονταν να είναι απόλυτα συμφιλιωμένα με αυτήν τους την επιλογή -μην πω ότι ήταν περήφανα για την αγάπη τους στον Θεό-.

Στα τέλη Ιουλίου του 2007 είχε προγραμματισθεί η διενέργεια δημοτικών εκλογών σε όλη τη χώρα. Ποτέ δεν είχα καταφέρει να τελειώσω μία σοβαρή πολιτική κουβέντα με κάποιον ντόπιο, για να καταλάβω κι εγώ ποιό τελικά ήταν το μείζον πολιτικό θέμα των εκλογών. Δεδομένου μάλιστα ότι οι υποψήφιοι ήταν όλοι "ανεξάρτητοι", μόνο εάν ηξερες τα επώνυμά τους μπορούσες να μαντέψεις ποιά πολιτική τάση στην ουσία θα υποστήριζαν. 

Επειδή μάλιστα ο Ευρύτερος Δήμος του Αμμάν είναι χωρισμένος σε 9 δημοτικές περιφέρειες με δικό της συμβούλιο η κάθε μια, για έναν ξένο σαν εμένα ήταν παντελώς αδύνατον να καταλάβω ποιός ήταν εναντίον ποιού, ποιός υποστήριζε ποιόν  και ...για ποιό λόγο γίνονταν όλ'αυτά εν τέλει.

Το μόνο  όμως γεγονός που θυμάμαι ξεκάθαρα από εκείνες τις εκλογές είναι το εξής ένα : η μαζική προσέλευση του εκλογικού σώματος στην καθαρά παραδοσιακή, κατά βάσιν φτωχή και -επομένως- σταθερά φιλοϊσλαμιστική γειτονιά της Σουέϊλεχ! 

Θυμάμαι, εκείνο το πρωί των εκλογών, η ουρά έξω από το εκλογικό τμήμα ήταν τόσο μεγάλη, που μού ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διασχίσω τον απέναντι δρόμο για να βρω ένα ταξί για τις "καλές συνοικίες", όπου οι καφετέριες θα μού θύμιζαν λίγο Ελλαδίτσα. Κι όσο για το εκλογικό αποτέλεσμα της "γειτονιάς μου" : από τα ρούχα και μόνο των εκλογέων, μπορούσες να καταλάβεις πως οπωσδήποτε δεν ήταν φιλομοναρχικοί -για ποικίλους και διαφορετικούς λόγους ο καθένας-.

Το βράδυ με είχαν καλέσει φίλοι σε ένα οικογενειακό σπίτι ιορδανών συμφοιτητών μου, όχι ακριβώς για τις δημοτικές εκλογές αλλά επειδή έτυχε κάποια κοινή φίλη να γιορτάζει τα γενέθλιά της. 

"Ε, να δούμε και ποιός κέρδισε στις έκλογες, έτσι;" εἰπα κι εγώ με ύφος του τύπου "Τι στο καλό, εκλογές έχουμε, να μην ξέρουμε ποιός νίκησε;..". 

"Ωχούυυ βρε Τζιμπρήλ, ξέρουμε δα ποιός θα νικήσει. Να χάνουμε το χρόνο μας τώρα;..", μού'ρθε κατάμουτρα αυτή η αφοπλιστική απάντηση, που όμως με άφησε με πολλές απορίες. 

Η κρατική τηλεόραση έπαιζε στο μεγάλο σαλόνι, ενώ στο μικρότερο είμασταν όλοι καθισμένοι και τρώγαμε σαντουιτσάκια και πίνοντας χυμό ή κόκα κόλα (ποτέ αλκοόλ!), ενώ ευτυχώς το τσιγάρο όχι μόνο επιτρεπόταν -μπορώ να πω πως...σχεδόν επιβαλλόταν!-. 

Κάποια στιγμή παρατήρησα πως όντως η ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων στην τηλεόραση είχε αρχίσει, δεν ήμουν όμως και τελείως σίγουρος.. 

"Δε μού λέτε βρε παιδιά, τα αποτελέσματα λέει τώρα;"

"Ααα ναι. Τα αποτελέσματα είναι. Τα λέει ε;" αδιαφορία πλήρης!

"Μα.. είστε σίγουροι πως λέει τα αποτελέσματα; 

Και πού είναι τα ποσοστά; Οι έδρες του δημοτικού συμβουλίου; 

Τα συγκριτικά στοιχεία με πέρσι; Μόνο ονόματα ακούω! 

Ούτε ψήφοι ούτε ποσοστά. Μα τι λέει;" 

-αισθανόμουν τουλάχιστον ηλίθιος, ή τέλος πάντων, 

μάλλον ..πολύ κακός μαθητής στα αραβικά-.

"Τζιμπρήλ, έτσι ανακοινώνονται τα αποτελέσματα των εκλογών. 

Και τα ονόματα που ακούς είναι όσοι έχουν εκλεγεί. 

Τι λες τώρα, θες ακόμα μια κόκα-κόλα; Ε;" ορθά-κοφτά. 

"Α!" (σάστησα..) 

"Ναι, ακόμα μια κόκα-κόλα για μένα.."

 "Ἀντε Ιορδανία!"

Το βράδυ κυλούσε ήρεμα κι όμορφα και όλοι μιλούσαμε περί πολλών ανέμων και υδάτων, ενώ πότε-πότε όλο και κάποιος γυρνούσε προς την τηλεόραση επειδή άκουσε κάποιο επίθετο που τού φαινόταν γνωστό. 

Ξαφνικά όμως οι κουβέντες σταματούν και όλοι, χωρίς να καταλαβαίνω γιατί, γυρνούν μονομιάς στην τηλεόραση, όπου κάποιος άλλος κύριος με μουστάκια ανακοίνωνε κάτι το πάρα πολύ σημαντικό. Μού έκαναν νόημα να ...συνεχίζω να ασχολούμαι με την κόκα-κόλα μου (και να μη ρωτώ προς το παρόν). Ανώφελο θα ήταν έτσι κι αλλιώς να κάτσω να δω τι λέει η τηλεόραση, αφού ο μουστακαλής είχε πιάσει πολύ βαριά καθαρεύουσα και δεν καταλάβαινα γρι. Δε βαριέσαι. Μερικές φορές ακόμα και η άγνοια, προστατεύει..

Μόλις τελείωσε ό,τι ήταν αυτό που είχε να πει και αμέσως τον διαδέχθηκε το γνωστό πατριωτικό/φιλομοναρχικό χιτ (που βλέπετε στο βίντεο παρακάτω) , και βέβαια... αφού ήπια γρήγορα γρήγορα την τέταρτη ή πέμπτη κόκα-κόλα (δεν θυμάμαι), δεν κρατήθηκα και τούς ρώτησα τι συνέβη επιτέλους! 

"Λοιπόν, είπε ότι από τις 9 εκλογικές περιφέρειες του Αμμάν, τελικά οι εκλογές είναι έγκυρες μόνο στις 4." 

"Στις 4;; Μόνο; Γιατί; Τι έγινε;". 

 "Είπε πως στις άλλες 5, η προσέλευση των εκλογέων ήταν μηδαμινή και έτσι η θητεία των δημοτικών συμβουλίων εκείνων των περιφερειών παρατείνεται ."

"Α, ok. Δηλαδή θα παραταθεί μέχρι τον δεύτερο γύρο, που λέμε;"

"Όχι. Παρατείνεται η θητεία τους επ'αόριστον."

"Επ'αόριστον;! 

Δηλαδή με λίγα λόγια, είναι σαν να μην έγιναν εκλογές στο μισό Αμμάν;  Δηλαδή το 1/3 του πληθυσμού όλης της χώρας ψήφισε αλλά δεν ψήφισε; Κατάλαβα καλά;"

(σιγή) 

"Και στη Σουέϊλεχ; Τι έγινε τελικά; Ποιός νίκησε;"  

όλα να τα μάθω πια..

"Τι σε νοιάζει μωρέ τι έγινε στη Σουέϊλεχ;"

"Μα εκεί μένω!"

"Σοβαρά; Κι εκεί, λέει, είχε πολύ λίγη προσέλευση..
και οι εκλογές ακυρώθηκαν κι εκεί."

Κόκαλο εγώ. -

(η σιγή εκείνη τη φορά θυμάμαι, υπήρξε αμοιβαία)

"Ε, μού δίνεις μια κόκα-κόλα ακόμα..;" 

έπεται συνέχεια..

Χωρίς πλάκα, μιλάμε...

τα θυμάσαι σαν να έγιναν όλα χθες..!

Μάσσιαλάχ σου, γιᾶ Τζιμπρήλ!

"Ortadoğu" όπως .."Μέση Ανατολή"

Το ρεσιτάλ της τουρκικής διπλωματίας συνεχίζεται στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, αφού πλέον άρχισαν να διαφαίνονται καθαρά στην πράξη και 'επί χάρτου' οι προθέσεις και οι στόχοι της Άγκυρας. Έτσι, μέσα σε λίγες μόλις μέρες μετά τα τραγικά γεγονότα της 31ης Μαϊου στην ανοιχτή θάλασσα και το αιματηρό τέλος της νηοπομπής που διοργανώθηκε κατά κύριο λόγο από την τουρκική βακουφική μη κυβερνητική οργάνωση İHH προς τη Γάζα, η Άγκυρα με γρήγορες και πολύπλευρες κινήσεις κατάφερε να χαράξει τη δική της γραμμή σε αυτό που τώρα ονομάζει 'φυσικό της χώρο': αυτόν των μουσουλμανικών χωρών της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, επέλεξε να σπάσει την πολύπλευρη συμμαχία της με το Ισραήλ, που φέρεται να είναι εγκλωβισμένο όσο ποτέ από μία άκαιρα ακραία κυβέρνηση, μη αντιλαμβανόμενη ακόμα ότι η τουρκική μακροπρόθεσμη μεσανατολική της πορεία δεν συμβαδίζει πια με τις επιδιώξεις της Ιερουσαλήμ. 

Η τουρκική διπλωματία τόνισε τις θρησκευτικές και οθωμανικές της καταβολές σε όλα τα διεθνή fora που διατηρεί σήμερα προνομιούχο θέση, με πρώτο και καλύτερο τον Οργανισμό της Συνδιάσκεψης της Ισλαμικών Κρατών αφ' ενός και αφ' ετέρου τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του οποίου διατηρεί την ιδιότητα του μη-μόνιμου μέλους από το 2009 έως και το τέλος του 2010 -μία ιδιότητα που με κάνεναν τρόπο η Άγκυρα δεν θα ήταν λογικό να αφήσει ανεκμετάλλευτη-

Και μέσα σε όλον αυτόν τον κυκεώνα που δημιούργησε η αλλαγή των περιφερειακών ισορροπιών, η τουρκική πλευρά κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει πόντους, διαφυλάσσοντας τα κεκτημένα της στην περιοχή.

Η τελευταία διπλωματική επιτυχία της Τουρκίας διαδραματίσθηκε την περασμένη Πέμπτη, 10 Ιουνίου 2010, όταν μετά το πέρας των εργασιών του ΤουρκοΑραβικού Οικονομικού Φόρουμ στην Κωνσταντινούπολη, οι Υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Συρίας, του Λιβάνου και της Ιορδανίας αποφάσισαν τη δημιουργία κοινής ζώνης ελευθέρων συναλλαγών.

Έτσι, εμπορεύματα και υπηρεσίες θα διακινούνται ελεύθερα ανάμεσα στις συμβαλλόμενες χώρες, θα αρθούν άμεσα οι θεωρήσεις εισόδου-εξόδου από και προς τις χώρες αυτές και θα δημιουργηθεί ένας κοινός γεωγραφικός χώρος διακίνησης εμπορευμάτων, προσώπων και υπηρεσιών. Τα τουρκικά ΜΜΕ αναγόρευσαν το γεγονός ως την απαρχή μίας προσομοίωσης του νομικού καθεστώτος της πάλαι ποτε επιτυχημένης Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας των περασμένων δεκαετιών στο μεσανατολικό οικονομικό γίγνεσθαι, αφού , όπως αποφασίσθηκε, η τελωνειακή αυτή ένωση θα είναι ανοιχτή και για άλλες ομοιογενείς και φιλικές μουσουλμανικές χώρες της περιοχής. 

Δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρήθηκε η δημιουργία ενός οικονομικού συνασπισμού στη Μέση Ανατολή με πολιτικές προεκτάσεις. Το πρώτο πείραμα 'ένωσης' ήταν η 'Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία' που είχαν συστήσει στα τέλη της δεκαετία του '50 η νασερική Αίγυπτος και η Συρία , ένα πείραμα που έπεσε πολύ γρήγορα στο κενό λόγω της διαφορετικής μπααθικής θεώρησης της τότε αραβικής πολιτικής πραγματικότητας.

Το δεύτερο εγχείρημα τελωνειακής ένωσης που ακόμα δείχνει να επιβιώνει και να αποδίδει καρπούς και στον πολιτικό τομέα, είναι το Συμβούλιο Συνεργασίας των Χωρών του Αραβικού Κόλπου, στο οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ομάν. Μέχρι πρότινος μάλιστα, προωθείτο  και η δημιουργία κοινού νομίσματος του Αραβικού Κόλπου κατά τα πρότυπα του ευρώ, άγνωστο όμως είναι κατά πόσον κάτι τέτοιο τελικά θα πραγματοποιηθεί όχι μόνο λόγω των διεθνών οικονομικών εξελίξεων αλλά και λόγω της οικονομικής δυστοκίας που αντιμετώπισε πρόσφατα το Ντουμπάι. 

Με την ιστορικά πρώτη τουρκοαραβική τελωνειακή ένωση που αποφασίσθηκε την εβδομάδα που μάς πέρασε στην Κωνσταντινούπολη ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, όχι τόσο στην οικονομική πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής όσο κυρίως στην παγίωση της νεο-οθωμανικού τύπου τουρκοαραβικής προσέγγισης, η οποία -τουλάχιστον υπό τις παρούσες συνθήκες- δείχνει να πληροί βασικές προϋποθέσεις μακροημέρευσης.

Ίσως αρχικά να ακούγεται παράδοξο, όμως η αλήθεια είναι ότι η 'επίσημη θέσπιση' τελωνειακής ένωσης ανάμεσα στην Τουρκία, στη Συρία και στην Ιορδανία θα ήταν μάλλον περιττή. 

Η τουρκική οικονομία τα τελευταία χρόνια διανύει τη δική της 'Αναγέννηση'. Τα τουρκικά καταναλωτικά προϊόντα με το χαμηλό τους κόστος, με την ανεκτή για τα τοπικά δεδομένα τεχνολογική τους απόδοση και με την έξυπνη τακτική προώθησής τους έχοντας ως βασικό target group την ανερχόμενη οικονομικά αστική τάξη των υποδεέστερων οικονομικά γειτονικών αραβικών κρατών, κατάφεραν να επικρατήσουν και να δώσουν μια ποιοτική και οικονομικά προσιτή εναλλακτική λύση στο μέσο αραβικό νοικοκυριό, που δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τα πολύ ακριβότερα ευρωπαϊκά και αμερικανικά καταναλωτικά προϊόντα.

Δεν θα ξεχάσω όταν πριν δυο χρόνια βρέθηκα στο Αμμάν της Ιορδανίας και περιδιαβαίνοντας τα ράφια των σούπερ μάρκετ, μού δημιουργόταν η ψευδαίσθηση ότι μάλλον βρισκόμουν σε ..τουρκικό περίπτερο κάποιας διεθνούς εμπορικής έκθεσης. Οι τιμές κάθε είδους τουρκικών προϊόντων, από τσίχλες και μπισκότα έως τηλεοράσεις, ηλεκτρκές κουζίνες, ψυγεία και λάπτοπ, ήταν πραγματικά ασυναγώνιστες. Η τουρκική διεισδυτικότητα στις αραβικές αγορές αποτελεί καθημερινή πλέον πραγματικότητα, χωρίς να χρειαζόταν να θεσπισθεί κάποια 'τελωνειακή ένωση'.

Από την άλλη, αποτελεί αφελή ψευδαίσθηση η πιθανότητα να ...κατακλύσουν την τουρκική αγορά ορδές προϊόντων ..Συρίας, Λιβάνου ή Ιορδανίας, γεγονός το οποίο οι άραβες επιχειρηματίες των χωρών αυτών γνωρίζουν ήδη πολύ καλά.  

ΒΕΚΟ όπως... SONY

VESTEL όπως... BOSCH

COLA TURKA όπως... COCA COLA

Η νεοσυσταθείσα τελωνειακή ένωση Τουρκίας-Συρίας-Λιβάνου και Ιορδανίας στην ουσία επισφραγίζει τον πολιτικό άξονα που η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει στην έτσι κι αλλιώς ρευστή Μέση Ανατολή, μετά την επεισοδιακή διάλυση της ιδιότυπης συμμαχίας Ισραήλ-Τουρκίας.

Τα οφέλη τόσο της Τουρκίας όσο και των αραβικών χωρών που επέλεξαν προς το παρόν να συμβαδίσουν με τον Νεο-οθωμανισμό είναι ποικίλα, τα οποία είναι χρήσιμο να τα δούμε αναλυτικότερα:  

Έτσι, η Τουρκία διασφαλίζει τη συνεργασία της άλλοτε ψυχρής έως εχθρικής Συρίας ως προς τον έλεγχο του κοινού εχθρού της Δαμασκού και της Άγκυρας, που δεν είναι άλλος από το κουρδικό αυτονομιστικό κίνημα.

Αντίστοιχα, η Συρία, ακολουθώντας την τακτική του γειτονικού της Ιράν, επιδιώκει να επωφεληθεί από τη διεισδυτικότητα της Άγκυρας στη Δύση και κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να αποβάλλει επιτέλους από πάνω της τη 'ρετσινιά' της χώρας-μέλους του Άξονα του Κακού, όπως χαρακτηριστικά και επανειλημμένως κατηγορείται μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. 

Η Ιορδανία, που υποχρεούται να επιβιώνει και να διατηρεί μετριοπαθή στάση εν μέσω δυνατών γειτόνων, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της πληθυσμιακής της σύνθεσης αλλά και λόγω των διπλωματικών σχέσεων που διατηρεί με το Ισραήλ, βρίσκει την νεο-οθωμανική λύση ως την πλέον συμφέρουσα διπλωματική διέξοδο, τουλάχιστον στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία. Έτσι, η ιορδανική πολιτική ηγεσία, ακολουθώντας το άρμα της νεο-ισλαμικής Τουρκίας, 'δανείζεται' -σε ελεγχόμενες πάντα δόσεις- την έντονα φιλοπαλαιστινιακή μεταστροφή του Ερντογάν, ικανοποιώντας το εξίσου έντονα φιλοπαλαιστινιακό και νεο-ισλαμιστικό λαϊκό αίσθημα στο εσωτερικό της, με σκοπό να διασκεδασθούν οι διαφορές ανάμεσα στην φιλοβασιλική ελίτ και στο αντιβασιλικό στην ουσία του Πολιτικό Ισλάμ της χώρας.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις οικονομικές προϋποθέσεις περαιτέρω διείσδυσής της στον τομέα της ιορδανικής αγοράς παροχής υπηρεσιών, ανταγωνιζόμενη την αντίστοιχη παρουσία των αραβικών κρατών του Κόλπου.

Ο Λίβανος, ο οποίος διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις τόσο με την 'μητροπολιτική'  Γαλλία όσο και με την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία στις δύσκολες ώρες διασφάλισε επί μακρόν το λιβανικό μεγάλο κεφάλαιο, θεώρησε την νεο-οθωμανική λύση όχι τόσο ως μέσο ενίσχυσης των παραδοσιακά 'άχρωμων' τουρκολιβανικών σχέσεων, όσο περισσότερο  ως την ιδεώδη αφορμή επαναπροσέγγισής του με την άλλοτε κατέχουσα και μόνιμα απειλητική Συρία. Άλλωστε, είναι ακόμα νωπές οι 'πληγές' του Λιβάνου λόγω της πολυετούς συριακής κατοχής αλλά και της συριακής εμπνεύσεως δολοφονίας του πατέρα του νυν Προέδρου του. Η τουρκική αφορμή οικονομικής συμφιλίωσης με τη μορφή αυτής της 'τελωνειακής ένωσης', δημιουργεί προϋποθέσεις σταθερότητας των λιβανοσυριακών συνόρων, τουλάχιστον προς το παρόν.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις προϋποθέσεις 'φιλοξενίας' των λιβανικών κεφαλαίων σε τουρκικές τράπεζες -ή ακόμα καλύτερα- σε υποκαταστήματα τουρκικών τραπεζών που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος της Κύπρου, οι κατεχόμενες ακτές της οποίας απέχουν μόλις ..μισή ώρα από το λιμάνι της Βηρυτού. Άλλωστε, η διεθνής τραπεζική απομόνωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος αποτελεί εγγύηση ασφαλούς 'ξεπλύματος κεφαλαίων΄, γεγονός το οποίο στη 'διάφανη' Ευρωζώνη που ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι δυνατόν πια να πραγματοποιηθεί. Και δεν ήταν καθόλου τυχαία η πολυήμερη παραμονή του τουρκοκυπρίου ψευδοΠροέδρου Ντερβίς Έρογλου στην Τουρκία, όσο χρόνο διαρκούσαν οι εργασίες του Τουρκοαραβικού Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας, δεδομένου ότι το βασικό πρόβλημα του Ψευδοκράτους σήμερα δεν είναι βέβαια η συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή και η στασιμότητα των ενδοκοινοτικών συνομιλιών, αλλά το συνεχιζόμενο εις βάρος του διεθνές εμπάργκο και ο αποκλεισμός των λιμανιών που λειτουργούν στα κατεχόμενα κυπριακά εδάφη του Βορρά.

Μία εβδομάδα λοιπόν ήταν υπεραρκετή για να διαμορφωθεί μία 'νέα' Μέση Ανατολή, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των τουρκικών επιδιώξεων. Και όλα αυτά συμβαίνουν, ενόσω η ευρωπαϊκή και αμερικανική διπλωματία στην κυριολεξία 'κρέμονται από τα λόγια' του Ερντογάν, ο οποίος βέβαια διαμηνύει ότι η Τουρκία 'δεν στρέφεται στην Ανατολή για να απορρίψει τη Δύση'.

Ο τούρκος Πρωθυπουργός υπήρξε απόλυτα ειλικρινής. Η Τουρκία δεν έχει κανέναν λόγο να απορρίψει προτάσεις συνεργασίας της Δύσης, αφού αναβάθμισε μόνη της το ρόλο της σε μία περιοχή τόσο προβληματική αλλά και τόσο σημαντική για τους δυτικούς. 

Η Τουρκία δεν 'αρνείται' λοιπόν τη Δύση.

Απλώς, 'επέστρεψε' εκεί όπου ούτως ή άλλως ανήκε:

στις παλιές-καλές Οθωμανικές ρίζες της.

..κι όποιος Δυτικός ψάχνει στην Άγκυρα για 'Μεγάλο Ασθενή',

(τουλάχιστον για την ώρα) μάλλον ματαιοπονεί..  

AKBANK όπως... HSBC

.