για ποιά 'Δημοκρατία' ;

Η διεθνώς κακοποιημένη έννοια της "Δημοκρατίας", έστω και καθυστερημένα, φαίνεται πως χτυπά δυνατά την πόρτα στο πολιτειακό γίγνεσθαι του αραβικού κόσμου. Μία έννοια άγνωστη για τις κατά τόπους αραβικές κοινωνίες, οι οποίες ακόμα δεν έχουν καταλήξει τι ακριβώς σημαίνει γι'αυτές αυτή η τόσο πολυδιαφημισμένη μορφή διακυβέρνησης.

Αλήθεια, είναι δυνατόν να επιλέξεις  ενσυνείδητα κάτι το οποίο ποτέ δεν γνώρισες τι ακριβώς είναι;

"αραβικού τύπου δημοκρατία" vs. "δυτικού τύπου δημοκρατία"

Το πρώτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο ήταν δυτικής εμπνεύσεως και εφαρμόσθηκε στον Λίβανο. Μία χώρα που στην πορεία της Ιστορίας της φάνηκε να συγχέει τη Δημοκρατία με τον εθνοτισμό. Το νεοαποικιακής παραγωγής Σύνταγμα της χώρας ενίσχυε αυτή την πολύ σημαντική σκόπιμη σύγχυση, και μετέπειτα έθεσε τις βάσεις για τον εμφύλιο σπαραγμό που δεν άργησε να εκδηλωθεί.

Κάθε κόμμα αντιπροσώπευε και συνεχίζει να αντιπροσωπεύει τις μερίδες των πολιτών που το ίδιο το πολίτευμα ήθελε να διαιρούνται σε θρησκείες, θρησκευτικά δόγματα, καταγωγή και οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θα προσέθετε την ιδιότητα του 'απλού λιβανέζου πολίτη'. Σαν να μην έφτανε όλη αυτή η ηθελημένη συνταγματικά διαίρεση της τοπικής κοινωνίας, προστέθηκε και η έννοια του 'κομματικού στρατού'. Έτσι, κάθε πολιτικό κόμμα, εάν δεν συμπληρωνόταν και από το αντίστοιχο στρατιωτικό του σκέλος - στην ουσία ήταν αδύνατον να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις. Ο κρατικός στρατός  μοιραίως έβλεπε τις κατά καιρούς εθνοτικές διαμάχες να διαδραματίζονται ερήμην του και οι πολίτες να προστρέχουν στις  ισχυρότερες 'εθνοτικοθρησκευτικές πολιτοφυλακές' που στην ουσία σαμπόταραν την κρατική κυριαρχία όταν δεν τους εξυπηρετούσε, ή αντιθέτως, την ενίσχυαν όταν η κρατική εξουσία ελεγχόταν από ημετέρους. 

Δεν είναι καθόλου ανεξήγητο γιατί το λιβανικό μοντέλο αραβικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας απέτυχε παταγωδώς, παίρνοντας μαζί του χιλιάδες ανθρώπινα θύματα, αφήνοντας ουσιαστικά ανοχύρωτη μία κρατική οντότητα, προσελκύοντας εξωτερικούς εχθρούς και καθιστώντας τον Λίβανο το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αποφυγή σε όλον τον αραβικό κόσμο. Ακόμα περισσότερο : το φόβητρο κάθε μέσου άραβα πολίτη ήταν ακριβώς αυτή η  αυτοκαταστροφική πρακτική της Λιβανικής Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, στη δικαιοδοσία της οποίας η καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων ήταν επιεικώς αφόρητη επί δεκαετίες.

Έτσι, πολύ απλά και πολύ νωρίς, η εφηρμοσμένη αραβικού τύπου "Δημοκρατία" έβγαλε  πολύ άσχημο όνομα στον αραβικό κόσμο, με όλα όσα διαδραματίσθηκαν και συνεχίζουν να διαδραματίζονται σε αυτήν τη μικρή και ουσιαστικά ανοχύρωτη χώρα, εσωτερικά και εξωτερικά.

λιβανική προεκλογική διαφήμιση (2009)

Η δεύτερη χρονικά απόπειρα εισαγωγής δημοκρατικών θεσμών στην αραβική κοινωνία πραγματοποιήθηκε σε ένα κράτος που ..δεν είναι αραβικό : στο Ισραήλ -κι ας ακούγεται  αιρετικό αυτό το συμπέρασμα στα αμύητα αυτιά-. 

 προεκλογική αραβική αφίσα του αριστερού ισραηλινού κόμματος Μαπάι (1952)

Το 20% των ισραηλινών πολιτών είναι Άραβες, στους οποίους περιλαμβάνονται σουνίτες μουσουλμάνοι, δρούζοι και χριστιανοί. Το ισραηλινό πολιτικό σύστημα, από την απαρχή της δημιουργίας του, διέφερε δραστικά από τα πολιτεύματα της περιοχής, αφού δεν γνώρισε ποτέ μέχρι σήμερα δικτατορία. Εν μέσω πολέμων οι εκλογές διεξάγονταν κανονικά, το σύστημα της απλής-απλούστατης αναλογικής και σε ενιαία εκλογική περιφέρεια δεν μεταβλήθηκε ποτέ και η συντριπτική πλειοψηφία των κυβερνήσεων της χώρας σχηματιζόταν από συνασπισμούς πολιτικών κομμάτων. Το αραβικό στοιχείο -παράλληλα με το εβραϊκό- σχημάτισε δικά του κόμματα και δημοτικές παρατάξεις, ενώ ανέπτυξε τη δική του ρητορική υπό αντίξοες γι'αυτό συνθήκες.

Η κατοχή της Δυτικής Όχθης και της Γάζας έφερε σε πολύ δύσκολη θέση τους αραβικής καταγωγής ισραηλινούς πολιτικούς και συχνά οι αντιεβραϊκές τους θέσεις ακούστηκαν δυνατά στο ισραηλινό κοινοβούλιο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο εβραϊκό στοιχείο που απαρτίζει το υπόλοιπο 80% των πολιτών της χώρας. Οι άραβες ισραηλινοί πολιτικοί συχνά βρίσκονται να ακροβατούν ανάμεσα στην πίστη τους στην ισραηλινή κρατική μηχανή και τη φωνή των ομοεθνών ψηφοφόρων τους. 

Με δεδομένη την ιδιαίτερη πολιτική κατάσταση, σε καμμία περίπτωση δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι η αραβική μειονότητα του Ισραήλ απολαμβάνει πλήρως τα αγαθά της "Δημοκρατίας", αφού οι αραβικοί κομματικοί μηχανισμοί βρίσκονται μονίμως στο περιθώριο της πολιτικής ζωής της χώρας. Απόδειξη : ποτέ κανένα αραβικό κόμμα δεν κυβέρνησε σε κάποια από τις πάμπολλες κυβερνήσεις συνασπισμού. 

Από την άλλη όμως, όλα τα μη θρησκευτικά και εβραιοκρατούμενα κόμματα εξουσίας λειτουργούν τοπικές επιτροπές στις αραβικές πόλεις εντός της ισραηλινής επικράτειας, οι οποίες απαρτίζονται 100% από αραβικής καταγωγής ισραηλινούς υπηκόους. Παράλληλα όμως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ όλα στα χαρτιά 'λειτουργούν' κανονικά, η πραγματικότητα της ισραηλινής κατοχής και η συνεχής ένταση στα σύνορα της χώρας αναιρούν σε μεγάλο βαθμό όσα ένα δημοκρατικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα θα μπορούσε να προσφέρει σε όλους τους πολίτες του -ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη θρησκεία και την εθνοτική του προέλευση.

προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ του ισραηλινού αραβικού κόμματος Μπάλαντ, με την βουλευτή Χανίν Ζουάμπι, γνωστή από τη συμμετοχή της στην αποστολή του τουρκικού πλοίου Mavi Marmara στη Γάζα.

Το τρίτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο έρχεται κι αυτό βάσει εξωτερικών κελευσμάτων. Το Ιράκ βιώνει και αυτό με τη σειρά του το δράμα του δικού του εκδημοκρατισμού.
Όπως περίπου και ο Λίβανος, έτσι και το Ιράκ από ενιαία κρατική οντότητα, βάσει του μετακατοχικού του Συντάγματος μετατράπηκε σε ένα σύνολο από εθνοτικά καντόνια, όπως απαίτησαν οι ΗΠΑ - και βέβαια πάντα με τη σύμφωνη γνώμη της Δύσης. 

Έτσι, μετά και την επίσημη αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, η ιρακινή κοινωνία -ύστερα από την καταπίεση του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν, τον 10ετή πόλεμο με το Ιράν αλλά και την αμερικανική κατοχή- ξέσπασε σε εθνοτικές διαμάχες στο όνομα πάντα μιας "Δημοκρατίας", στην οποία ουδέποτε πίστεψε. Ο εθνοτισμός, είτε με βάση τη θρησκεία, είτε με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή, μετάλλαξε το δημοκρατικό ιδεώδες και οδήγησε στη σταδιακή αυτοαπομόνωση του κουρδικού Βορρά, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες της μελλοντικής απόσχισής του από την υπόλοιπη χώρα -αν κάτι τέτοιο στην ουσία δεν έχει ήδη συμβεί. 

Από την άλλη, η Ιορδανία, το Μαρόκο, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και -εσχάτως μόνο- το Κατάρ και το Κουβέιτ υιοθέτησαν στοιχεία από τις δυτικές βασιλευόμενες δημοκρατίες -τύπου Ηνωμένου Βασιλείου-, χωρίς όμως να αποψιλώσουν τον Μονάρχη από τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Ο Μονάρχης διοικεί και ασκεί πολιτική. Η Κυβέρνηση διορίζεται/εκτελεί/παύεται από το Παλάτι και το Κοινοβούλιο "συμβουλεύει", αφού προηγουμένως έχει διορισθεί ή εν μέρει εκλεγεί, με διαδικασίες αμφίβολης αξιοπιστίας -με φωτεινή εξαίρεση τις εκλογικές διαδικασίες στο Μπαχρέην-. 

Τα κόμματα δεν προστατεύονται πλήρως ως πολιτειακός θεσμός ή αναγνωρίζονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και εφόσον εγκριθεί το ιδεολογικό τους υπόβαθρο από τον Μονάρχη. 

Μία 'Δημοκρατία'  ψευδεπίγραφη και υπό μοναρχική σκέπη.

Το ιδιότυπο 'δημοκρατικό' μοντέλο της κομματικής μονοκρατορίας επιλέχθηκε από την Τυνησία του Μπεν-Αλί, την Αίγυπτο του Μουμπάρακ, την Αλγερία του Μπουντιφλίκα, την Υεμένη του Αλ-Σάλεχ και τη Συρία της οικογένειας Άσαντ. 

Τα σοβιετικού τύπου και εμπνεύσεως συνταγματικά τους κείμενα θεώρησαν ως ιδεολογική τους αφετηρία το αξίωμα ότι ο λαός ως σύνολο εκπροσωπείται από το κυρίαρχο Ένα Κόμμα που προστατεύει όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Αρχικά μάλιστα, προβλήθηκε το νασερικής εμπνεύσεως ιδεολόγημα περί 'Παναραβισμού', το οποίο αποδείχθηκε περισσότερο προσωποπαγές απ'όσο θα έπρεπε, εκτός του ότι δεν συνέφερε καθόλου τις προτεραιότητες της Δύσης αλλά και την πολυποικιλότητα των υπόλοιπων αραβικών καθεστώτων.

απόσπασμα από το ντοκυμαντέρ του BBC "Egypt, we're watching you", με μαρτυρίες παρατηρητών της διαδικασίας των κοινοβουλευτικών εκλογών στη χώρα το 2005.

Ο "Ηγέτης" εκλέγεται και επανεκλέγεται, ο γιος ή ο στενός συνεργάτης του Ηγέτη διαδέχεται τον Ηγέτη-πατέρα ή τον Ηγέτη-προϊστάμενό του, ενώ από οικονομικοκοινωνικής άποψης, η ιδιωτική πρωτοβουλία ενθαρρύνεται, και αντίστοιχα  κηρύσσονται παράνομες οι ισλαμιστικές φωνές -οι οποίες εμμέσως πλην σαφώς, θεωρούν ότι η κρατική εξουσία δεν είναι δυνατόν να υπερέχει έναντι του Θείου Νόμου. Αντιπολίτευση δεν υπάρχει ούτε ως έννοια ούτε ως θεσμός, ή -στις περιπτώσεις που ίσως αναγνωρισθεί- τότε στην ουσία δεν εκπροσωπεί την πραγματική αντιπολιτευόμενη μερίδα του λαού, αφού αυτή εκφράζεται από πολιτικές παρατάξεις που έχουν τεθεί εκτός νόμου -και διώκονται. Κι όσο για τις εκλογές, αυτές πραγματοποιούνται ξανά και ξανά, αλλά τα αποτελέσματα είναι γνωστά πολύ πριν ανοίξουν ή κλείσουν οι κάλπες.. 

Σταθερότητα -εγγυημένη. 
'Δημοκρατία' όμως, ουσία ανύπαρκτη. 

Η Λιβύη αποτελεί όντως μία κατηγορία από μόνη της. 

Η "Λαϊκή Τζαμαχιρία" του Καντάφι στην ουσία αποτύπωσε στον 'Οργανωτικό Νόμο' της την πραγματικότητα της τοπικής κοινωνίας και έως ενός σημείου, υπήρξε όντως ειλικρινής στην πρόθεσή της να μην εισαγάγει θεσμούς και διαδικασίες που δεν ανταποκρίνονταν στην λιβυκή πραγματικότητα. 

Έτσι, οι έννοιες του 'Κοινοβουλίου', των 'πολιτικών κομμάτων' ή της 'αρχής της δεδηλωμένης' παρέμειναν άγνωστες εδώ και 42 χρόνια που κυβερνά τη χώρα ο συνταγματάρχης Καντάφι. Οι τοπικές φυλές και η έννοια της διευρυμένης κοινωνικά 'οικογένειας' ήταν και συνεχίζουν να είναι οι ρυθμιστές των εσωτερικών ισορροπιών.

πρόσφατη συνέντευξη του Συνταγματάρχη Καντάφι στο πανευρωπαϊκό τηλεοπτικό κανάλι Euronews

Η Τζαμαχιρία (μτφ. "Λαοκρατία") ορίζει την ύπαρξη πολλών τοπικών συμβουλίων και ακόμα περισσότερων επιτροπών και υποεπιτροπών σε τοπικό επίπεδο. Όλες αυτές οι λαϊκές συνελεύσεις έχουν απώτερο σκοπό την πραγμάτωση της πολιτικής θεωρίας που αποτυπώνεται στο Πράσινο Βιβλίο του Μουάμαρ Καντάφι, του εμπνευστή αυτής της ιδιότυπης μορφής πολιτεύματος. Ένα πολίτευμα που τελεί υπό αίρεση -αφού το ίδιο ορίζει ότι η χώρα διανύει μία 'Επανάσταση' που κάποτε θα πραγματώσει τους σκοπούς του ιδεώδους της Λαοκρατίας.. 

Ένα πολίτευμα που πολύ έξυπνα, υπό την ιδιότητα του 'μέλους των τοπικών επιτροπών' κατέστησε 'συνενόχους' τους πολίτες του σε ο,τιδήποτε δεν λειτουργούσε καλά, αφού ημέτεροι εξυπηρετούνταν από ημέτερους μέσα από υποεπιτροπές υποεπιτροπών. 

Και στην πράξη: ο Ηγέτης δεν ελέγχεται από κανέναν. 

Εσχάτως μάλιστα,  βομβαρδίζει τους ίδιους τους πολίτες του..!

ο Συνταγματάρχης Μουάμαρ Καντάφι με ομπρέλα, αφού διέταξε να βομβαρδιστούν από τη λιβυκή πολεμική αεροπορία οι πολίτες της ίδιας του της χώρας. (22.2.2011)

 
Πρωτοφανής μορφή 'λαϊκής κυριαρχίας' !  
Και καλό θα ήταν να θυμόμαστε ότι κάποτε, η επίσημη και δημοκρατικά εκλεγμένη Ελληνική ηγεσία της δεκαετίας του '80 δήλωνε καταγοητευμένη από τη.. Λαϊκή Σοσιαλιστική Λιβυκή Τζαμαχιρία..

Δεν θα ήταν υπερβολή να επισημανθεί τελικά ότι ο Σουλτάνος του Ομάν, Καμπούς μπιν Σαΐντ, σε σχέση με τους υπόλοιπους Ηγέτες, Μονάρχες και Προέδρους του σημερινού αραβικού κόσμου, αποδεικνύεται ως ο πλέον συνεπής στις πράξεις και στις προθέσεις του. 

Το Σουλτανάτο του Ομάν δεν ισχυρίσθηκε ποτέ ότι πραγματώνει κανενός είδους 'Δημοκρατία'. Ο Σουλτάνος δεν αποφασίζει, αλλά διατάζει. Δεν επιλέγει, αλλά διορίζει. Δεν ζητά παραίτηση, απλώς καταργεί και απολύει. Δεν ρωτά ποτέ - Ανακοινώνει. 

Και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, στην είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο ρίσκου στη Δύση για εκδημοκρατικές αλλαγές εκ μέρους του Σουλτανάτου.

Ειλικρινής επίσης είναι και η Σαουδική Αραβία, η οποία ούτε αυτή ποτέ ισχυρίσθηκε ότι  επιθυμεί να εκδημοκρατισθεί ή να πείσει για κάτι τέτοιο τους πολίτες της.  Οι φυλές και οι διευρυμένες οικογένειες υπάγονται στο Παλάτι, η αίγλη του οποίου δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Άλλωστε, η Σαουδική Αραβία δεν είναι μόνο θεματοφύλακας των Ιερών Τόπων της Μέκκας και της Μεδίνας - είναι θεματοφύλακας του μεγαλύτερου όγκου πετρελαϊκών αποθεμάτων στην περιοχή. Το μόνο μέχρι τώρα πιθανό εμπόδιο στη σταθερότητα του Βασιλείου: η συμπαγής σιιτική μειονότητα στις ανατολικές επαρχίες της χώρας και ίσως τα εσωτερικά προβλήματα συνοχής στο Μπαχρέην, σε συνδυασμό με την ολοένα και περισσότερο διαφαινόμενη εμφύλια κρίση στη γειτονική Υεμένη

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η έννοια της 'Δημοκρατίας' ποικίλει σε κάθε μία από τις εξεγερμένες κοινωνίες των αραβικών χωρών, που μοιάζουν να έχουν όλες καταληφθεί από κοινό επαναστατικό παραλήρημα.

Ένα παραλήρημα που αρχίζει από κάποια κεντρική πλατεία, ύστερα εξαπλώνεται στις γύρω γειτονιές, γεμίζει το twitter, το facebook και τα κινητά τηλέφωνα... 

Ένα παραλήρημα που μιλά για 'Δημοκρατία'.

Και μετά;

Θα έρθει μήπως τελικά η 'Δημοκρατία';

Κι αν ναι, τότε.. ποιά 'Δημοκρατία';

Ποιά απ'όλες;

Τηλεοπτική εκπαιδευτική εκπομπή της Encyclopedia Britannica για το λήμμα "Δημοκρατία", παραγωγής 1945. 
Αξίζει να το δείτε ολόκληρο. 


.

 

πόσο δημοκρατικό είναι το Al Jazeera;

Μετά την αλλαγή πολιτικού σκηνικού στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, βασική απορία που απασχολεί τους πολιτικούς αναλυτές των τεκταινομένων στον αραβικό κόσμο είναι ποιό καθεστώς θα είναι το επόμενο προς αποδόμηση. 

Αν και ακούγεται περίπλοκο ένα τέτοιο ερώτημα, είναι πλέον κοινό μυστικό πως τόσο αυτό όσο και πολλά άλλα θέματα προς συζήτηση θα μπορούσαν ευκολότατα να λυθούν με ένα απλό τηλεφώνημα στα γραφεία της αρχισυνταξίας στα κεντρικά γραφεία του αραβικού ειδησεογραφικού τηλεοπτικού καναλιού Al Jazeera, στο λιλιπούτειο Εμιράτο του Κατάρ. 

Άλλωστε, έχει πια αποδειχθεί :  όποιο καθεστώς μπήκε στο στόχαστρο των ρεπορτάζ τόσο της αραβικής όσο και της αγγλόφωνης έκδοσης του καναλιού, βρέθηκε τελικά ηττημένο.

Αξίζει να επισημανθεί ότι οι εκπομπές του Al Jazeera αλλά και η πρόσβαση στις ιστοσελίδες του είχαν απαγορευθεί από την Τύνιδα, ενώ η ρητορεία που μεταδιδόταν από τα κεντρικά του στούντιο στην Ντόχα κατά του τότε καθεστώτος Μπεν Αλί, προκάλεσαν την ανάκληση του τυνήσιου πρεσβευτή από το Εμιράτο. Η Παλαιστινιακή Αρχή απαγόρευσε την επίγεια αναμετάδοσή του στις περιοχές που ελέγχει και οι ανταποκριτές του στη Ραμάλλα κλήθηκαν να εγκαταλείψουν τη Δυτική Όχθη κακήν κακώς, επειδή το κανάλι κράτησε ξεκάθαρη στάση υπέρ της Χαμάς. Το κανάλι τήρησε επικριτική στάση και ως προς τα καθεστώτα της Υεμένης και της Αλγερίας, προμοτάροντας τις μη κρατούσες πολιτικές δυνάμεις στα υπάρχοντα καθεστώτα, οι οποίες ως επί το πλείστον ανήκουν στον άφθαρτο και 'θρησκευτικά ορθό' ισλαμιστικό χώρο. Επίσης, άλλες εκπομπές του στάθηκαν κατά καιρούς αιτία να απαγορευθεί η αναμετάδοσή του τόσο στην Αίγυπτο όσο και στο γειτονικό Κουβέιτ.

Παρ' όλ' αυτά, η γραμμή του Al Jazeera δείχνει να μην επιθυμεί να θίξει τα κακώς κείμενα στα γειτονικά Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη Σαουδική Αραβία και στο αρτηριοσκληρωτικά απολυταρχικό Ομάν. Τηρεί σιγή ιχθύος σε ο,τιδήποτε αφορά την εσωτερική κατάσταση του Ιράν, καλύπτοντας σχεδόν επιδερμικά τις πρόσφατες αναταραχές στις μεγάλες ιρανικές πόλεις, και κρατά στάση θλιμμένου παρατηρητή στα κατά καιρούς πολύνεκρα βομβιστικά επεισόδια στο γειτονικό Ιράκ και στον Λίβανο, χωρίς να θέλει να δυσαρεστήσει την Τεχεράνη που ευθέως στηρίζει το κατά τόπους  ισχυρό σιιτικό στοιχείο. Συνακόλουθα, σε ο,τιδήποτε αφορά τις λεπτές εσωτερικές ισορροπίες στο γειτονικό Βασίλειο του Μπαχρέην -με το οποίο μέχρι πρόσφατα το Εμιράτο του Κατάρ είχε σημαντικές εδαφικές διαφορές ως προς την κυριότητα των πετρελαϊκών κοιτασμάτων στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ των δύο χωρών-  η αναφορά είναι εντυπωσιακά επιγραμματική. Ανάλογη ουδέτερη έως ψυχρή στάση ακολουθεί το κανάλι και σε ό,τι αφορά τις μετ'εμποδίων 'δημοκρατικές' μεταρρυθμίσεις στο γειτονικό Κουβέιτ, ύστερα από τη διπλωματική ένταση που δημιουργήθηκε με αφορμή παλαιότερα ρεπορτάζ του καναλιού, σχετικά με την ποιότητα του εκεί κοινοβουλευτισμού. 

Κοινός παρονομαστής λοιπόν στις ειδησεογραφικές 'εκδημοκρατικές' επιλογές του Al Jazeera είναι η τήρηση ενός ιδιότυπου 'απυρόβλητου' όσον αφορά το σιιτικό στοιχείο, όπου κι αν αυτό βρίσκεται. Και όσο και να δηλώνεται απερίφραστα από το Κατάρ -και μάλιστα δια στόματος Υπουργών/συγγενών του Εμίρη- ότι το τηλεοπτικό αυτό κανάλι υπηρετεί πιστά το ιδεώδες της ελεύθερης και αδέσμευτης δημοσιογραφίας και όχι εντολές του Εμίρη Χάμαντ Μπιν Χαλίφα Αλ-Θάνι, τα γεγονότα και η περιφερειακή πραγματικότητα διαψεύδει όποιο δημοσιογραφικό ιδεώδες προβάλλεται με στόμφο από τα πολυτελή και ακριβοπληρωμένα από την τοπική κυβέρνηση κεντρικά στούντιο της Ντόχα.

  

Από την άλλη, το Κατάρ φρόντισε να μην δημοσιεύονται δημογραφικά στοιχεία που αφορούν το ποσοστό που συγκεντρώνει ο σιιτικός πληθυσμός του Εμιράτου. Με ιδιαίτερη προσοχή άλλωστε καλύπτονται οι κατά καιρούς εντάσεις ανάμεσα στο καθεστώς του γειτονικού Μπαχρέην και τους εκεί σιίτεες περσόφωνους μουσουλμάνους, που αποτελούν κάτι λιγότερο από το 50% του τοπικού πληθυσμού. 

Γίνεται λοιπόν σαφές, ότι κάποια ζητήματα δεν είναι πρέπον να θιγούν, ούτε καν από αυτό το αδέσμευτο και κατά τα άλλα ανεξάρτητο Al Jazeera. 

το πρώτο μέρος του αφιερώματος της εκπομπής "60 Minutes" για το Κατάρ

Το κουτί της Πανδώρας του εκδημοκρατισμού των αραβικών χωρών άνοιξε άγαρμπα με την αμερικανική εισβολή και κατοχή του Ιράκ το 2003, με φυσικό αυτουργό τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ ήταν όμως πάλι αυτές που το έκλεισαν εξίσου άγαρμπα και βιαστικά, με την άνοδο του Μπαράκ Ομπάμα στην εξουσία. Τεχνηέντως όμως, ο απόηχος της κατά τόπους μισοτελειωμένης απόπειρας εκδημοκρατισμού διατηρήθηκε από τις εκπομπές του δημοφιλούς παναραβικού ειδησεογραφικού καναλιού, και μάλιστα όχι τυχαία. 

Κατά τη διάρκεια της αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν, πάντα με σκοπό τον 'εκδημοκρατισμό του Ιράκ', το Κατάρ αναβαθμίσθηκε από την Ουάσιγκτον στρατιωτικά και διπλωματικά, με την μετεγκατάσταση των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων από τη λιγότερο ασφαλή Σαουδική Αραβία στο αραιοκατοικημένο αλλά με μεγάλη γεωστρατηγική σημασία απολυταρχικό και πλουσιότατο σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο Εμιράτο. 

Έτσι, με την απαρχή της κατοχής του Ιράκ, οι ΗΠΑ κατέστησαν το Κατάρ την ισχυρότερη βάση λογιστικής και διοικητικής μέριμνας των στρατευμάτων τους σε όλο τον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα όμως, το τοπικό καθεστώς αναδέχθηκε τον δύσκολο και συνάμα σημαντικότατο ρόλο να εμφυσήσει σε παναραβικό επίπεδο το ιδεώδες του δυτικότροπου εκδημοκρατισμού των υφισταμένων καθεστώτων της περιοχής.

Η επιθετική ρητορική που ανέπτυσσε το Al Jazeera για τα καθεστώτα των χωρών του Μαγρέμπ, της Παλαιστινιακής Αρχής και της Υεμένης ήταν εντονότατη, γεγονός το οποίο κέρδιζε ολοένα και υψηλότερα ποσοστά τηλεθέασης σε εκείνες τις χώρες, προκαλώντας όπως είναι φυσικό τη δυσαρέσκεια των κρατούντων. 

Από την άλλη όμως, το ίδιο το Κατάρ ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικό ως προς τη διαδικασία του δικού του εκδημοκρατισμού. Και βέβαια, αντίστοιχη ..ανεκτικότητα ως προς αυτήν την τυχαία κωλυσιεργία επέδειξε και το Al Jazeera, γεγονός διόλου παράξενο.

ο Σεΐχης του Κατάρ, Χάμαντ Μπιν-Χαλίφα αλ-Θάνι

Έτσι, το Εμιράτο ενέκρινε με δημοψήφισμα το πρώτο του Σύνταγμα το 2003, που από το 2005 βρίσκεται σε ισχύ και στο οποίο από τη μία ορίζεται τύποις η διάκριση των εξουσιών, από την άλλη όμως οι υπόλοιπες διατάξεις του αναιρούν τα αυτονόητα : 

Προβλέπεται 45μελές συμβουλευτικό συλλογικό όργανο, από τα μέλη του οποίου τα 30 εκλέγονται από τους πολίτες και τα υπόλοιπα 15 επιλέγονται από τον Εμίρη. Από την άλλη όμως, η ύπαρξη πολιτικών κομμάτων δεν αναγνωρίζεται, η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός διορίζονται και παύονται από τον Εμίρη, ενώ το συμβουλευτικό συλλογικό όργανο δεν συγκεντρώνει καμμία από τις αρμοδιότητες που θα το προσομοίωνε με τα σύγχρονα δυτικά κοινοβούλια. Έτσι, οι έννοιες του κοινοβουλευτικού ελέγχου ή της αρχής της δεδηλωμένης είναι πράγματα άγνωστα για την έννομη τάξη του Εμιράτου. Τέλος, η εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος της χώρας αρχίζει αλλά και τελειώνει από τον ίδιο τον Εμίρη, ο οποίος και διατηρεί όλες τις υπερεξουσίες του σε κάθε στάδιό. 

Η πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα εκλογική διαδικασία ανάδειξης πολιτικών αξιωμάτων που πραγματοποιήθηκε στο Εμιράτο πριν καν υπάρξει Σύνταγμα και ήταν οι ούτως ή άλλως άχρωμες πολιτικά δημοτικές εκλογές του 1999, στις οποίες μπορούσαν να ψηφίσουν και οι γυναίκες -σε αντίθεση με το Κουβέιτ, όπου το ζήτημα του δικαιώματος ψήφου των γυναικών την ίδια περίοδο είχε προκαλέσει κυβερνητική κρίση-. 

Όσο για την εκλογή των 30 από τα 45 συνολικά μέλη του συμβουλευτικού "Κοινοβουλίου", επρόκειτο να πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο του 2010. Όμως ο Εμίρης του Κατάρ, Χάμαντ  Μπιν Χαλιφα Αλ-Θάνι, αποφάσισε διαφορετικά και οι σχετικές διατάξεις ανεστάλησαν, κατ' αρχήν για το 2015...

Δικαίως λοιπόν, στην Ετήσια Λίστα Αξιολόγησης Δημοκρατικότητας (Democracy Index) του περιοδικού Economist για το 2010, το -κατά τα άλλα υπέρμαχο των δημοκρατικών ελευθεριών- Εμιράτο του Κατάρ συγκαταλέγεται στην κατηγορία των 'απολυταρχικών καθεστώτων' και βρέθηκε μόλις στην 137η θέση σε σύνολο 167 χωρών. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι αμέσως μετά το Κατάρ, στην 138η θέση βρίσκεται η Αίγυπτος του καθεστώτος Μουμπάρακ.

το δεύτερο μέρος του αφιερώματος της εκπομπής "60 Minutes" για το Κατάρ

Έχει μάλλον καταστεί σαφές, ότι το 2011 θα μείνει στην Ιστορία ως η χρονιά απαρχής της πολιτειακής αποδόμησης των αραβικών καθεστώτων και το φαινόμενο ντόμινο δεν φαίνεται να σταματά στην Τυνησία και την Αίγυπτο. 

Επειδή όμως είναι επίσης σαφές ότι τα ποσοστά θεαματικότητας του Al Jazeera θα απογειωθούν πολλές φορές ακόμα καθ' όλη τη διάρκεια αυτού του χρόνου, καλό θα ήταν να μην ξεχνάμε από πού εκπορεύεται η δημοσιογραφική δεοντολογία της κατά τα άλλα αισθητικά και τεχνικά άρτιας τηλεοπτικής κάλυψης των γεγονότων στον αραβικό κόσμο. 

Έναν κόσμο που, άγεται και φέρεται από ουτοπίες
και ελπίδες εκδημοκρατισμού. 

Ελπίδες που πιθανόν, σε βάθος χρόνου, αποδειχθούν φρούδες .

,