Συρία : μια χώρα προς τουρκική επιτήρηση;

Ενώ ο εμφύλιος στη Συρία συνεχίζεται και η διεθνής κοινότητα παραμένει αμήχανη στο τι μέλλει γενέσθαι στο Προεδρικό Μέγαρο της Δαμασκού, διαπιστώνονται βασικές ομοιότητες με άλλες περιφερειακές κρίσεις της Μέσης Ανατολής που συνέβησαν κατά το παρελθόν. 

Παρά την γεωστρατηγική και διπλωματική πολυπλοκότητα που διακρίνει την περιοχή, το ασφαλέστερο συμπέρασμα που μπορεί να εξάγει κανείς εξετάζοντας διαχρονικά τα τεκταινόμενα είναι πως τελικά, στη Μέση Ανατολή εκπλήξεις δεν υπάρχουν : 

Όποτε εκδηλώνονται ενδοκοινοτικές -εθνοτικές, πολιτικές ή θρησκευτικές- διαμάχες σε κάποια από τις χώρες της ευρείας Μέσης Ανατολής, και από τη στιγμή που δεν υπάρχουν εσωτερικοί πολιτικοί μηχανισμοί αποσώβησής τους, είναι ζήτημα χρόνου αυτές οι διαμάχες να αποκτήσουν υπερχειλή περιφερειακή ή διεθνή διάσταση. 

Η Συρία, αν και έδινε επί δεκαετίες την εντύπωση ενός κράτους με εσωτερική σταθερότητα, τελικά αποδείχθηκε ότι κάτω τέτοιο δεν ήταν αληθές. Παρά το ότι στη δεκαετία του '80 το καθεστώς του Χάφεζ Άσσαντ έδειξε το σκληρό του πρόσωπο καταστρέφοντας ολοκληρωτικά την πόλη Χάμα, που ήλεγχαν οι τότε αντικαθεστωτικοί αντάρτες, τίποτα δεν συνηγορεί στην υπόθεση ότι ο σημερινός εμφύλιος αποτελεί τη συνέχεια όσων συνέβησαν τότε. Παρόλαυτά, άγνωστες αποτελούν ακόμα οι ιδεολογικές καταβολές των σύριων αντικαθεστωτικών, αφού οι πηγές πληροφόρησης από το εσωτερικό της χώρας είναι λιγοστές.

Είναι γεγονός ότι πολύ λίγα ξέρουμε για το όραμα που έχουν οι αντάρτες για τη χώρα τους, όταν πλέον αυτή δεν θα διοικείται από το καθεστώς του προέδρου Άσσαντ που φυλλορροεί. Αυτό όμως που σίγουρα ξέρουμε είναι ότι η Διεθνής Κοινότητα, και ιδιαίτερα η Δύση, κοιτά τα τεκταινόμενα με περισσή αμηχανία. 

Η δυτική στάση έναντι της εκρηκτικής κατάστασης στη Συρία, πολύ λίγο θυμίζει την αποφασιστική τακτική που ακολούθησε στις ανάλογες περιπτώσεις της Τυνησίας, της Λιβύης λίγους μήνες πριν -χωρίς να υπολογίσουμε τη στάση έναντι του Ιράκ ή του Αφγανιστάν. 

Η τωρινή δυτική αμηχανία όμως, δεν είναι ανεξήγητη.

Ανάλογη αμηχανία επέδειξε η Νατοϊκή Συμμαχία, μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου στα μέσα της δεκαετίας του '60. Οι αιματηρές ενδοκοινοτικές ταραχές στην Κύπρο είχαν απειλήσει σοβαρά τη συνοχή του ΝΑΤΟ, καθότι η ενδοκυπριακή διαμάχη είχε δημιουργήσει αντίστοιχη ένταση ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία , χώρες-μέλη της συμμαχίας. Παράλληλα, η ΕΣΣΔ από τη μια και η νασερική Αίγυπτος από την άλλη, είχαν βρει την ευκαιρία να διευρύνουν τις σφαίρες επιρροής τους στην περιοχή λαμβάνοντας καθαρή θέση υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς, με αποτέλεσμα αφ'ενός η Αθήνα να αποδυναμώνεται από επιχειρήματα εντός Νατοϊκών πλαισίων, αφ'ετέρου η Άγκυρα εκμεταλλεύθηκε τις περιστάσεις, λαμβάνοντας ρόλο του δυτικού τοποτηρητή στο νησί μια δεκαετία αργότερα..

Χαρακτηριστικό είναι το συμπέρασμα του τότε Πρέσβη του Ισραήλ στην Άγκυρα, Μοσέ Σασσών, ο οποίος αναλύοντας την τότε κατάσταση στην Κύπρο σε απόρρητη έκθεσή του τον Απρίλιο του 1964, επιρρίπτει ευθύνες για τον εκτροχιασμό της ενδοκοινοτικής διαμάχης στην ίδια τη Νατοϊκή Συμμαχία και στην αμηχανία που επεδείκνυε, θεωρώντας την μάλιστα ως την μόνη ηττημένη από τις εξελίξεις που ολοένα έθεταν την κατάσταση στην περιοχή εκτός ελέγχου. 

Τότε μάλιστα, και ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60, είχε εκτιμήσει ότι εάν δεν εκδηλωθεί εγκαίρως μια ενιαία δυτική στάση, τότε τίποτα δεν θα μπορούσε να σταματήσει μια τουρκική εισβολή στο νησί κάποια στιγμή στο μέλλον. Ήταν σαφές ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60 πως η Δύση, θέλοντας να διασφαλίσει την απεμπόλιση του νασερισμού αλλά και του κινδύνου 'κουβανοποίησης' της Κύπρου, προτίμησε την Τουρκία ως τοποτηρητή.

Εδώ και μήνες στη Συρία ζούμε ένα παρόμοιο σενάριο "δυτικής αμηχανίας", με αποτέλεσμα τον εκτροχιασμό της κατάστασης τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στην περιοχή γενικότερα. Παράλληλα, αυτή η αμηχανία εκ μέρους της Δύσης αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα να εκδηλωθούν ψύγματα του πάλαι ποτε διπολισμού μεταξύ Ρωσίας και Δύσης. Διπλωματικές προσπάθειες αντιμετώπισης της συριακής κρίσης εντός των πλαισίων του ΟΗΕ πέφτουν στο κενό λόγω της σαφούς φιλοκαθεστωτικής στάσης που υιοθετούν η Ρωσία και η Κίνα. 

Οι ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ αδυνατούν να βρουν κοινό σημείο ανάληψης δράσης, κυρίως λόγω της νομισματικής κρίσης που μαστίζει την κοινωνική και πολιτική τους σταθερότητα. 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνονται να παρατηρούν αμήχανα τα τεκταινόμενα επειδή γνωρίζουν πολύ καλά ότι εάν η Συρία αποτελέσει έναν ακόμα Νατοϊκό στόχο -όπως είχε αποτελέσει κατά το παρελθόν η Σερβία και πρόσφατα η Λιβύη- αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την αναζωπύρωση ενός νέου Ψυχρού Πολέμου έναντι της Ρωσίας, την απαρχή μίας στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν, με αλυσιδωτές αντιδράσεις που θα απειλούσαν σοβαρά την ασφάλεια του Ισραήλ, του σημαντικότερου συμμάχου τους στην περιοχή. 

Η παρουσία ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων στο συριακό λιμάνι Ταρτούς δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας ότι η Μόσχα επιθυμεί να έχει τον πρωτεύοντα -αν όχι τον τελευταίο- λόγο για το ποιός θα είναι ο Σύρος Πρόεδρος της επόμενης μέρας. 

Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η ισραηλινή κυβέρνηση πιέζει τους τελευταίους μήνες εντονότατα την αμερικανική ηγεσία να λάβει αποφασιστικά μέτρα κατά της ιρανικής πυρηνικής μηχανής, χωρίς ακόμα να έχει καταφέρει να βρει υποστηρικτές στο περιβάλλον του Προέδρου Ομπάμα.

Όπως ακριβώς στην περίπτωση της Κύπρου της δεκαετίας του '60, έτσι και στην περίπτωση της αυτοσπαρασσόμενης Συρίας του 2012, η Τουρκία αναμένει υπομονετικά να αναδεχθεί το ρόλο που η αμήχανη Δύση δείχνει πως δεν είναι σε θέση να αναλάβει. Άραγε, μία τουρκική στρατιωτική κατοχή ενός τμήματος της Συρίας θα αποτελούσε σήμερα μία ρεαλιστική λύση "δυτικής επιτήρησης";

Εάν υποθέσουμε ότι η Άγκυρα θα αναδεχθεί για ακόμα μια φορά το ρόλο του δυτικού 'τοποτηρητή' της περιοχής, αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να τη φέρει αργά ή πολύ γρήγορα αντιμέτωπη με έναν νέο κουρδικό ανταρτοπόλεμο όχι μόνο στο κατεχόμενο τμήμα της Συρίας αλλά και στις τουρκικές πόλεις όπου υπάρχει έντονο κουρδικό στοιχείο. 

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν μπορεί πλέον να υπολογίζει στην ισραηλινή γεωστρατηγική περιφερειακή κάλυψη, δεδομένου ότι η Άγκυρα έκανε ό,τι μπορούσε για να εγκαθιδρύσει εξαιρετικά πρώιμα το νεοθωμανικό της όραμα, ρίχνοντας το Τελ Αβίβ στην "αγκαλιά" της Λευκωσίας και στην αναντικατάστατη ενεργειακή συνεργασία Κύπρου-Ισραήλ στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο. 

Έτι περαιτέρω, η αγνόηση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στα συριακά παράλια αλλά και στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο θα είχε μοιραίες επιπτώσεις, προσδίδοντας ανεπιθύμητες διεθνείς διαστάσεις στο συριακό πρόβλημα. Τέλος, δεν είναι καθόλου βέβαιο εάν η Δύση πράγματι εξυπηρετείται από τις τουρκικές νεοθωμανικές βλέψεις, οι οποίες κατά το πρόσφατο παρελθόν εκδηλώθηκαν με διπλωματικούς χειρισμούς που εν πολλοίς ξάφνιασαν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους γενικότερα.

Οι σημερινές εύθραυστες γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, οι πρώτες ενδείξεις αναβίωσης του διεθνούς διπολισμού με αφορμή την επικείμενη κατάρρευση του καθεστώτος Άσσαντ, αλλά και το ρίσκο υψηλού κινδύνου τόσο εκ μέρους της Δύσης όσο και εκ μέρους της Άγκυρας, δεν επιτρέπουν ίδιες λύσεις στη Συρία με αυτές που η Δύση επέλεξε για την Κύπρο του '60 και του '70. 

Μία πιθανή αναβάθμιση της Τουρκίας, αναλαμβάνοντας το ρόλο του τοποτηρητή δια της κατοχής συριακού εδάφους, θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση του ήδη υπάρχοντος κουρδικού Δούρειου Ίππου στο εσωτερικό της αφ'ενός, αφ'ετέρου το νεοθωμανικό της όραμα είναι ασύμβατο με την πραγματικότητα μιας κατοχής αραβικών εδαφών -γεγονός που θα την εξομοίωνε στα μάτια των Αράβων, ούτε λίγο ούτε πολύ, με το Ισραήλ.. 

Από την άλλη, η Άγκυρα δεν θα μπορούσε να ελπίζει πλέον σε αποφασιστική ισραηλινή στήριξη υπό τις παρούσες συνθήκες, αφού έτσι κι αλλιώς η αναβίωση μιας τέτοιας συμμαχίας θα αναιρούσε παντελώς το νεοθωμανικό δόγμα Νταβούτογλου, που η τουρκική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει ως θεμέλιο λίθο της περιφερειακής της πολιτικής.

Παρ'όλ'αυτά, οιαδήποτε εκτίμηση για τις επερχόμενες εξελίξεις στη Συρία καθίσταται εξαιρετικά ελλιπής, όσο δεν αποσαφηνίζονται οι ιδεολογικές καταβολές των σύριων αντικαθεστωτικών και το πώς αντιλαμβάνονται τη θέση της Συρίας στην περιοχή μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσσαντ. 

Αποφασιστικό ρόλο θεωρείται σίγουρο ότι θα παίξει η στάση της Ρωσίας, η οποία αφ'ενός στηρίζει διπλωματικά το καθεστώς Άσσαντ, αφ'ετέρου όμως διατηρεί στρατιωτική παρουσία στη χώρα αναμένοντας να δει την επόμενη μέρα για να πει -ή για να επιβάλει- την τελευταία της λέξη. Και στο ενδεχόμενο ύπαρξης μιας ακόμα τουρκικής επιτήρησης στην περιοχή, η Ρωσία προς το παρόν τουλάχιστον, δεν έχει κανέναν λόγο να πει "Ναι".

Τουρκία-Ισραήλ : το διαζύγιο

Όπως ήταν αναμενόμενο εδώ και μήνες, η επισημοποίηση του διαζυγίου Τουρκίας-Ισραήλ είναι πλέον γεγονός, μετά την απέλαση του Ισραηλινού Πρέσβη στην Άγκυρα την περασμένη Παρασκευή (2/9). Μία ιστορία αγάπης που η κυβέρνηση Ερντογάν αποφάσισε ότι έπρεπε να λάβει τέλος. 

Αφορμή για αυτό το διαζύγιο στάθηκε η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στην αποκλεισμένη Γάζα με το πλοίο Mavi Marmara τον περσινό Μάιο, μία αποστολή που σημαδεύτηκε με τον θάνατο 9 τούρκων ακτιβιστών κατά τη διάρκεια της επιχείρησης κατάληψής του εκ μέρους του ισραηλινού πολεμικού ναυτικού. 

Ενώ πτυχές του περιεχομένου του πορίσματος της ειδικής εξεταστικής επιτροπής που συνέστησε ο ΟΗΕ για την απόδοση ευθυνών για το αιματηρό εκείνο συμβάν είχαν ήδη διαρρεύσει στον τουρκικό και ισραηλινό Τύπο εδώ και καιρό, παράλληλα εντείνονταν οι παρασκηνιακές προσπάθειες τόσο της ισραηλινής όσο και της αμερικανικής διπλωματίας ούτως ώστε η Άγκυρα να ικανοποιηθεί με κάτι λιγότερο από την επίσημη 'συγγνώμη' που επιζητούσε από την ισραηλινή ηγεσία. Μάλιστα, ενώ οι δύο πλευρές είχαν επανειλημμένως συναινέσει να μην ανακοινωθεί το πόρισμα της Επιτροπής Πάλμερ μέχρις ότου βρεθεί μία διπλωματική λύση και περισωθεί κάτι από τις μέχρι πρότινος άριστες σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες, τελικά κάτι τέτοιο δεν επετεύχθη. 

Έτσι, ο ΟΗΕ εξέδωσε το πόρισμα της εξεταστικής του επιτροπής το πρωί της Παρασκευής 2/9/2011 δικαιώνοντας εν μέρει και τις δύο πλευρές, δυσαρεστώντας όμως εξ ίσου και τις δύο. 

Σύμφωνα με το πόρισμα, ο θαλάσσιος αποκλεισμός της Λωρίδας της Γάζας εκ μέρους του Ισραήλ αποτελεί νόμιμο μέσο αυτοάμυνας της χώρας έναντι των 'ενόπλων τρομοκρατικών ομάδων που δρουν στην περιοχή'. Νόμιμη χαρακτηρίσθηκε επίσης και η χρήση στρατιωτικής δράσης στα διεθνή ύδατα, 'προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος παραβίασης του νόμιμου θαλάσσιου αποκλεισμού της Γάζας', πλην όμως η στρατιωτική επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε από το ισραηλινό πολεμικό ναυτικό για τον έλεγχο του Mavi Marmara χαρακτηρίσθηκε 'αμετροεπής ως προς την εφαρμογή της'. 

Η Επιτροπή Πάλμερ καταλόγισε ευθύνες και στην τουρκική πολιτική ηγεσία, επειδή 'δεν έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να μειώσει την ένταση στην περιοχή, παρέχοντας πλήρη πολιτική κάλυψη' προς την τουρκική μη κυβερνητική ισλαμιστική οργάνωση ΙΗΗ, η οποία είχε την πρωτοβουλία για το όλο εγχείρημα. 

Τέλος, ο ΟΗΕ δια του πορίσματος της Επιτροπής Πάλμερ, ως λύση της διένεξης ανάμεσα στις δύο χώρες προτείνει την καταβολή αποζημιώσεων εκ μέρους του Ισραήλ στις οικογένειες των τούρκων θυμάτων και τραυματιών, ζητώντας παράλληλα από το Ισραήλ να εκφράσει 'τη βαθειά λύπη του' προς την Τουρκία, και όχι "συγγνώμη" όπως απαιτούσε η Άγκυρα.

Οι δύο κυβερνήσεις, σε πλήρη ευθυγράμμιση  με την κοινἠ γνώμη των χωρών τους, απέρριψαν εν μέρει το πόρισμα του ΟΗΕ, ως προς τα σημεία που δεν δικαίωναν τις πολιτικές τους επιλογές. Η Τουρκία όμως προχώρησε πολλά βήματα περισσότερο : απέλασε τον Ισραηλινό Πρέσβη από την Άγκυρα, υποβαθμίζοντας έτσι στο κατώτερο δυνατό επίπεδο τις διπλωματικές της σχέσεις με την Ιερουσαλήμ. Αποφάσισε την επ'αόριστον αναστολή των συμφωνιών αμοιβαίας στρατιωτικής συνεργασίας, απείλησε να εφαρμόσει οικονομικό και εμπορικό εμπάργκο στο Ισραήλ και δεσμεύθηκε να ενθαρρύνει και να στηρίξει οικονομικά και πολιτικά την άσκηση αγωγών αποζημιώσεως των τούρκων πολιτών που θα στραφούν ενώπιον των δικαστηρίων στην Τουρκία ή σε τρίτες χώρες κατά του Ισραηλινού στρατού και των υπευθύνων για την επιχείρηση στο Mavi Marmara.  

Ένας τρίτος παρατηρητής ίσως δεν αντιλαμβάνεται πλήρως την ένταση που δημιουργήθηκε ανάμεσα στις δύο χώρες, με αποτέλεσμα τη διάλυση της πιο ισχυρής περιφερειακής συμμαχίας που γνώρισε ποτέ η Μέση Ανατολή μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Τουρκία υπήρξε ο δεύτερος σημαντικότερος σύμμαχος του εβραϊκού κράτους μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, και ο μόνος στρατιωτικός εταίρος του στην περιοχή κατά τα τελευταία είκοσι και πλέον χρόνια. 

Άραγε ο άξονας Άγκυρας-Ιερουσαλήμ ήταν τόσο ευάλωτος, ώστε να διαλυθεί τόσο εύκολα, και μάλιστα παρά την σταθερή επιμονή της Ουάσιγκτον να τον διατηρήσει πάση θυσία;

Η Μέση Ανατολή σήμερα δεν μοιάζει σε τίποτα με αυτό που ήταν τον Μάιο του 2010, όταν η Τουρκία αργά αλλά σταθερά έκτιζε την Νεο-οθωμανική της πολιτική στην περιοχή. Ο σπόρος του εκδημοκρατισμού που η αμερικανική ηγεσία δοκίμασε ανεπιτυχώς να εφαρμόσει στο Ιράκ μετά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, είχε σαν αποτέλεσμα να ανθίσουν απρόσμενοι καρποί στον αραβικό κόσμο λίγους μήνες μετά το συμβάν στο Mavi Marmara. Αρχής γενομένης στην Τυνησία τον Δεκέμβριο του 2010 και μετέπειτα στην Αίγυπτο, στο Μπαχρέην, στην Υεμένη, στη Λιβύη και εσχάτως και στη Συρία, στις αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής εκτυλίσσεται ως φαινόμενο-ντόμινο η απαρχή της βίαιης αντικατάστασης των σταθερών πολιτικών δομών με άλλες, άγνωστες ακόμα ως προς τον μελλοντικό διεθνή προσανατολισμό τους. 

Η Τουρκία δεν έχει την πολυτέλεια να παρακολουθεί αμέτοχη τις εξελίξεις, τη στιγμή μάλιστα που και η ίδια είναι ευάλωτη στο εσωτερικό της -όχι μόνο λόγω της διαιωνούμενης εσωτερικής αντιπαλότητας ανάμεσα στον κεμαλικό στρατό και στην παρούσα νεοϊσλαμιστική πολιτική ηγεσία, αλλά και εξ αιτίας της ολοένα και αυξανόμενης έντασης που παρατηρείται στο εσωτερικό κουρδικό μέτωπο των  νοτιοανατολικών επαρχιών της. 

Η Νεοοθωμανική θεώρηση της πραγματικότητας και η εφαρμογή του δόγματος Νταβούτογλου στη Μέση Ανατολή, στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και στις (τουρκογενείς, κατά την άποψη της Άγκυρας) πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας -δεν μπορεί να συνάδει με τη διατήρηση του άξονα Άγκυρας-Ιερουσαλήμ, ο οποίος πλέον δείχνει να είναι όχι μόνο ανεπαρκής αλλά και επιζήμιος για τα τουρκικά ζωτικά συμφέροντα.

Με την απαρχή της "Αραβικής Άνοιξης", όπως μάλλον υπερβολικά αισιόδοξα αποκαλείται η παρούσα εναλλαγή κυβερνώντων στις αραβικές χώρες, η Άγκυρα επιδιώκει να διασκεδάσει τις δυσμενείς προς αυτήν εντυπώσεις ύστερα από πολλές δεκαετίες αντιαραβικής και αντίστοιχα, φιλοδυτικής και φιλοϊσραηλινής πολιτικής. Έτσι, ενώ πολύ πριν τις διαδηλώσεις της Τύνιδας που έφεραν την βίαιη ανατροπή Μπεν-Αλί, η Τουρκία υιοθετώντας την νεο-οθωμανική της πορεία, είχε ήδη αποφασίσει την διάλυση του άξονά της με το Ισραήλ σχεδιάζοντας με μαθηματική ακρίβεια την κρίση του Mavi Marmara. 

Τώρα, και με δεδομένο ότι οι αραβικές ηγεσίες του παρελθόντος θα ανατραπούν η μία μετά την άλλη, δεν έχει πολλά περιθώρια ελιγμών στις αποφάσεις της. Εμμένει σταθερή στην φιλοαραβική της στροφή προετοιμαζόμενη για την επόμενη μέρα που έρχεται στη Μέση Ανατολή, στρέφοντας το βλέμμα της στα τεκταινόμενα στη γειτονική Συρία αλλά και στην σημαντικότατη αριθμητικά κουρδική μειονότητα που κατοικεί στα νοτιοανατολικά της σύνορα. 

Όσο περνάει ο καιρός και το καθεστώς Άσαντ μετρά τις μέρες αντίστροφα, τόσο περισσότερο η Άγκυρα τείνει χέρι βοηθείας στον εξεγερμένο συριακό λαό υπονοώντας ακόμα και τη στρατιωτική του  προστασία(!) -με απώτερο σκοπό όχι τόσο να εξασφαλίσει τον ομαλό εκδημοκρατισμό της Δαμασκού αλλά για να ελέγξει τον κουρδικό εθνικισμό στις συριακές επαρχίες που συνορεύουν με την τουρκική επικράτεια. Δεν αποκλείεται μάλιστα η Άγκυρα να επιδιώξει να τεθεί ως 'εγγυητής' της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας, όταν πλέον και επισήμως οι αντικαθεστωτικές διαμαρτυρίες εξελιχθούν σε πραγματικό εμφύλιο σπαραγμό, γεγονός που αργά ή γρήγορα δεν αποκλείεται να φέρει στην επιφάνεια και το παλαιότατο αίτημα του κουρδικού λαού για αυτονομία ή ακόμα και ανεξαρτησία. 

Μία τέτοια εξέλιξη σαφώς θα απειλούσε τα τουρκικά ζωτικά συμφέροντα, αφού έτσι η τουρκική επικράτεια θα συνορεύει με κουρδικές κρατικές οντότητες τόσο στα ανατολικά της (Βόρειο Ιράκ) όσο και στα ούτως ή άλλως ευάλωτα νοτιοανατολικά της σύνορα.

Εκτός από το μέχρι τώρα αδιαμόρφωτο πολιτικό σκηνικό στον αραβικό κόσμο, η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη διαμόρφωση του κοψίματος της "ενεργειακής πίτας" στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, με μήλον της έριδος τα πλούσια σε φυσικό αέριο κοιτάσματα  εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, που συνορεύει με την αντίστοιχη Ισραηλινή. Ο ισχυρισμός της Άγκυρας ότι τα κυπριακά κοιτάσματα  δεν βρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά ανήκουν στο τουρκοκυπριακό Ψευδοκράτος που εκείνη συνέστησε και μόνο εκείνη αναγνωρίζει, προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της ισραηλινής πολιτικής ηγεσίας, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια θεώρηση ως 'απαράδεκτη τουρκική θρασύτητα'. 

Και ενώ την 1η Οκτωβρίου θα αρχίσουν οι έρευνες με σκοπό την έναρξη της άντλησης του κυπριακού φυσικού αερίου από αμερικανική εταιρεία, που ήδη αντλεί το ισραηλινό φυσικό αέριο λίγα ναυτικά μίλια νοτιοανατολικότερα, η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την Κυπριακή Δημοκρατία αλλά και με τον άλλοτε σταθερό της στρατηγικό εταίρο, το Ισραήλ.

Με βάση λοιπόν τα ως άνω δεδομένα, η τουρκική πολιτική ηγεσία επιδεικνύει σταθερή αδιαλλαξία μετρώντας 'φίλους κι εχθρούς' στη Μέση Ανατολή, μέσα σε ένα περιβάλλον ευμετάβλητο όσο ποτέ. Εμμένει στις νεο-οθωμανικές της φιλοδοξίες, αυτοδεσμευόμενη στις φιλοαραβικές της επιλογές όχι μόνο για να ικανοποιήσει το ισλαμιστικό αίσθημα της τουρκικής κοινής γνώμης αλλά και για να περισώσει την ενότητα της επικράτειάς της έναντι πιθανών κουρδικών αξιώσεων αυτονομίας ή ανεξαρτησίας, στο πνεύμα 'διαμαρτυρίας και ανατροπής' που κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος όχι μόνο στην γειτονική Συρία και στον υπόλοιπο αραβικό κόσμο αλλά και στα δυτικά think-tanks, που δείχνουν να ακολουθούν τις εξελίξεις παρά να τις προβλέπουν. 

Έτσι, δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν η Τουρκία να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των αράβων πολιτών για ελευθερία και δημοκρατία από τη μια, ενώ από την άλλη να συνεχίζει την στρατιωτική της συνεργασία με το εβραϊκό κράτος.

Από την άλλη, τα συγκρουόμενα συμφέροντα με το Ισραήλ στο τομέα της ενέργειας, με επίκεντρο τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Κυπριακής ΑΟΖ που θα εξασφαλίσουν τόσο στην Κυπριακή Δημοκρατία όσο και στο Ισραήλ ενεργειακή αυτονομία σε βάθος χρόνου 150 ετών, δεν επιτρέπουν άλλη επιλογή παρά τη διάσπαση του άξονα Άγκυρας-Ιερουσαλήμ.

Οι προκλήσεις για την τουρκική πολιτική είναι μεγάλες και ίσως ανυπέρβλητες, λαμβάνοντας υπ'όψιν την αμερικανοβρετανική επίκριση της τουρκικής βουλιμίας επί του κυπριακών κοιτασμάτων. Από την άλλη πλευρά, η αποκαλούμενη "Αραβική Άνοιξη" και η βούληση των αραβικών λαών για απαλλαγή από τα μονολιθικά αραβικά καθεστώτα, σε καμμία περίπτωση δεν αναγορεύει την Άγκυρα σε 'προστάτιδα των Αράβων', όπως ίσως εκείνη θα επιθυμούσε να ακούσει.

Οι νεο-οθωμανικές ασκήσεις επί χάρτου ακούγονται ευχάριστα στην κοινή γνώμη της Γείτονος και ιδιαίτερα δημοφιλή προς εσωτερική κατανάλωση. Άλλωστε, οι ισλαμιστικές κορώνες και οι εκδηλώσεις μουσουλμανικής αλληλεγγύης αποτελούν πρωτόγνωρα συστατικά για την μέχρι τώρα σταθερά προσανατολισμένη στα κεμαλικά ιδεώδη σύγχρονη Τουρκία. 

Η εφαρμογή τους όμως και η επικράτηση του σύγχρονου τουρκικού μεγαλοϊδεατισμού στη Μέση Ανατολή και στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο κατά το δόγμα Νταβούτογλου, σε καμμία περίπτωση δεν αποτελούν εύκολη υπόθεση.

Είναι άραγε τόσο δυνατή η Τουρκία του 2011 για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στους τόσο υψηλούς στόχους που έθεσε η ίδια για τον εαυτό της, δείχνοντας να αγνοεί φίλους κι εχθρούς; 

Οι επόμενοι μήνες ίσως λύσουν αυτήν την απορία.

για ποιά 'Δημοκρατία' ;

Η διεθνώς κακοποιημένη έννοια της "Δημοκρατίας", έστω και καθυστερημένα, φαίνεται πως χτυπά δυνατά την πόρτα στο πολιτειακό γίγνεσθαι του αραβικού κόσμου. Μία έννοια άγνωστη για τις κατά τόπους αραβικές κοινωνίες, οι οποίες ακόμα δεν έχουν καταλήξει τι ακριβώς σημαίνει γι'αυτές αυτή η τόσο πολυδιαφημισμένη μορφή διακυβέρνησης.

Αλήθεια, είναι δυνατόν να επιλέξεις  ενσυνείδητα κάτι το οποίο ποτέ δεν γνώρισες τι ακριβώς είναι;

"αραβικού τύπου δημοκρατία" vs. "δυτικού τύπου δημοκρατία"

Το πρώτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο ήταν δυτικής εμπνεύσεως και εφαρμόσθηκε στον Λίβανο. Μία χώρα που στην πορεία της Ιστορίας της φάνηκε να συγχέει τη Δημοκρατία με τον εθνοτισμό. Το νεοαποικιακής παραγωγής Σύνταγμα της χώρας ενίσχυε αυτή την πολύ σημαντική σκόπιμη σύγχυση, και μετέπειτα έθεσε τις βάσεις για τον εμφύλιο σπαραγμό που δεν άργησε να εκδηλωθεί.

Κάθε κόμμα αντιπροσώπευε και συνεχίζει να αντιπροσωπεύει τις μερίδες των πολιτών που το ίδιο το πολίτευμα ήθελε να διαιρούνται σε θρησκείες, θρησκευτικά δόγματα, καταγωγή και οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θα προσέθετε την ιδιότητα του 'απλού λιβανέζου πολίτη'. Σαν να μην έφτανε όλη αυτή η ηθελημένη συνταγματικά διαίρεση της τοπικής κοινωνίας, προστέθηκε και η έννοια του 'κομματικού στρατού'. Έτσι, κάθε πολιτικό κόμμα, εάν δεν συμπληρωνόταν και από το αντίστοιχο στρατιωτικό του σκέλος - στην ουσία ήταν αδύνατον να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις. Ο κρατικός στρατός  μοιραίως έβλεπε τις κατά καιρούς εθνοτικές διαμάχες να διαδραματίζονται ερήμην του και οι πολίτες να προστρέχουν στις  ισχυρότερες 'εθνοτικοθρησκευτικές πολιτοφυλακές' που στην ουσία σαμπόταραν την κρατική κυριαρχία όταν δεν τους εξυπηρετούσε, ή αντιθέτως, την ενίσχυαν όταν η κρατική εξουσία ελεγχόταν από ημετέρους. 

Δεν είναι καθόλου ανεξήγητο γιατί το λιβανικό μοντέλο αραβικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας απέτυχε παταγωδώς, παίρνοντας μαζί του χιλιάδες ανθρώπινα θύματα, αφήνοντας ουσιαστικά ανοχύρωτη μία κρατική οντότητα, προσελκύοντας εξωτερικούς εχθρούς και καθιστώντας τον Λίβανο το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αποφυγή σε όλον τον αραβικό κόσμο. Ακόμα περισσότερο : το φόβητρο κάθε μέσου άραβα πολίτη ήταν ακριβώς αυτή η  αυτοκαταστροφική πρακτική της Λιβανικής Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, στη δικαιοδοσία της οποίας η καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων ήταν επιεικώς αφόρητη επί δεκαετίες.

Έτσι, πολύ απλά και πολύ νωρίς, η εφηρμοσμένη αραβικού τύπου "Δημοκρατία" έβγαλε  πολύ άσχημο όνομα στον αραβικό κόσμο, με όλα όσα διαδραματίσθηκαν και συνεχίζουν να διαδραματίζονται σε αυτήν τη μικρή και ουσιαστικά ανοχύρωτη χώρα, εσωτερικά και εξωτερικά.

λιβανική προεκλογική διαφήμιση (2009)

Η δεύτερη χρονικά απόπειρα εισαγωγής δημοκρατικών θεσμών στην αραβική κοινωνία πραγματοποιήθηκε σε ένα κράτος που ..δεν είναι αραβικό : στο Ισραήλ -κι ας ακούγεται  αιρετικό αυτό το συμπέρασμα στα αμύητα αυτιά-. 

 προεκλογική αραβική αφίσα του αριστερού ισραηλινού κόμματος Μαπάι (1952)

Το 20% των ισραηλινών πολιτών είναι Άραβες, στους οποίους περιλαμβάνονται σουνίτες μουσουλμάνοι, δρούζοι και χριστιανοί. Το ισραηλινό πολιτικό σύστημα, από την απαρχή της δημιουργίας του, διέφερε δραστικά από τα πολιτεύματα της περιοχής, αφού δεν γνώρισε ποτέ μέχρι σήμερα δικτατορία. Εν μέσω πολέμων οι εκλογές διεξάγονταν κανονικά, το σύστημα της απλής-απλούστατης αναλογικής και σε ενιαία εκλογική περιφέρεια δεν μεταβλήθηκε ποτέ και η συντριπτική πλειοψηφία των κυβερνήσεων της χώρας σχηματιζόταν από συνασπισμούς πολιτικών κομμάτων. Το αραβικό στοιχείο -παράλληλα με το εβραϊκό- σχημάτισε δικά του κόμματα και δημοτικές παρατάξεις, ενώ ανέπτυξε τη δική του ρητορική υπό αντίξοες γι'αυτό συνθήκες.

Η κατοχή της Δυτικής Όχθης και της Γάζας έφερε σε πολύ δύσκολη θέση τους αραβικής καταγωγής ισραηλινούς πολιτικούς και συχνά οι αντιεβραϊκές τους θέσεις ακούστηκαν δυνατά στο ισραηλινό κοινοβούλιο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο εβραϊκό στοιχείο που απαρτίζει το υπόλοιπο 80% των πολιτών της χώρας. Οι άραβες ισραηλινοί πολιτικοί συχνά βρίσκονται να ακροβατούν ανάμεσα στην πίστη τους στην ισραηλινή κρατική μηχανή και τη φωνή των ομοεθνών ψηφοφόρων τους. 

Με δεδομένη την ιδιαίτερη πολιτική κατάσταση, σε καμμία περίπτωση δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι η αραβική μειονότητα του Ισραήλ απολαμβάνει πλήρως τα αγαθά της "Δημοκρατίας", αφού οι αραβικοί κομματικοί μηχανισμοί βρίσκονται μονίμως στο περιθώριο της πολιτικής ζωής της χώρας. Απόδειξη : ποτέ κανένα αραβικό κόμμα δεν κυβέρνησε σε κάποια από τις πάμπολλες κυβερνήσεις συνασπισμού. 

Από την άλλη όμως, όλα τα μη θρησκευτικά και εβραιοκρατούμενα κόμματα εξουσίας λειτουργούν τοπικές επιτροπές στις αραβικές πόλεις εντός της ισραηλινής επικράτειας, οι οποίες απαρτίζονται 100% από αραβικής καταγωγής ισραηλινούς υπηκόους. Παράλληλα όμως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ όλα στα χαρτιά 'λειτουργούν' κανονικά, η πραγματικότητα της ισραηλινής κατοχής και η συνεχής ένταση στα σύνορα της χώρας αναιρούν σε μεγάλο βαθμό όσα ένα δημοκρατικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα θα μπορούσε να προσφέρει σε όλους τους πολίτες του -ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη θρησκεία και την εθνοτική του προέλευση.

προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ του ισραηλινού αραβικού κόμματος Μπάλαντ, με την βουλευτή Χανίν Ζουάμπι, γνωστή από τη συμμετοχή της στην αποστολή του τουρκικού πλοίου Mavi Marmara στη Γάζα.

Το τρίτο πείραμα εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο έρχεται κι αυτό βάσει εξωτερικών κελευσμάτων. Το Ιράκ βιώνει και αυτό με τη σειρά του το δράμα του δικού του εκδημοκρατισμού.
Όπως περίπου και ο Λίβανος, έτσι και το Ιράκ από ενιαία κρατική οντότητα, βάσει του μετακατοχικού του Συντάγματος μετατράπηκε σε ένα σύνολο από εθνοτικά καντόνια, όπως απαίτησαν οι ΗΠΑ - και βέβαια πάντα με τη σύμφωνη γνώμη της Δύσης. 

Έτσι, μετά και την επίσημη αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, η ιρακινή κοινωνία -ύστερα από την καταπίεση του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν, τον 10ετή πόλεμο με το Ιράν αλλά και την αμερικανική κατοχή- ξέσπασε σε εθνοτικές διαμάχες στο όνομα πάντα μιας "Δημοκρατίας", στην οποία ουδέποτε πίστεψε. Ο εθνοτισμός, είτε με βάση τη θρησκεία, είτε με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή, μετάλλαξε το δημοκρατικό ιδεώδες και οδήγησε στη σταδιακή αυτοαπομόνωση του κουρδικού Βορρά, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες της μελλοντικής απόσχισής του από την υπόλοιπη χώρα -αν κάτι τέτοιο στην ουσία δεν έχει ήδη συμβεί. 

Από την άλλη, η Ιορδανία, το Μαρόκο, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και -εσχάτως μόνο- το Κατάρ και το Κουβέιτ υιοθέτησαν στοιχεία από τις δυτικές βασιλευόμενες δημοκρατίες -τύπου Ηνωμένου Βασιλείου-, χωρίς όμως να αποψιλώσουν τον Μονάρχη από τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Ο Μονάρχης διοικεί και ασκεί πολιτική. Η Κυβέρνηση διορίζεται/εκτελεί/παύεται από το Παλάτι και το Κοινοβούλιο "συμβουλεύει", αφού προηγουμένως έχει διορισθεί ή εν μέρει εκλεγεί, με διαδικασίες αμφίβολης αξιοπιστίας -με φωτεινή εξαίρεση τις εκλογικές διαδικασίες στο Μπαχρέην-. 

Τα κόμματα δεν προστατεύονται πλήρως ως πολιτειακός θεσμός ή αναγνωρίζονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και εφόσον εγκριθεί το ιδεολογικό τους υπόβαθρο από τον Μονάρχη. 

Μία 'Δημοκρατία'  ψευδεπίγραφη και υπό μοναρχική σκέπη.

Το ιδιότυπο 'δημοκρατικό' μοντέλο της κομματικής μονοκρατορίας επιλέχθηκε από την Τυνησία του Μπεν-Αλί, την Αίγυπτο του Μουμπάρακ, την Αλγερία του Μπουντιφλίκα, την Υεμένη του Αλ-Σάλεχ και τη Συρία της οικογένειας Άσαντ. 

Τα σοβιετικού τύπου και εμπνεύσεως συνταγματικά τους κείμενα θεώρησαν ως ιδεολογική τους αφετηρία το αξίωμα ότι ο λαός ως σύνολο εκπροσωπείται από το κυρίαρχο Ένα Κόμμα που προστατεύει όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Αρχικά μάλιστα, προβλήθηκε το νασερικής εμπνεύσεως ιδεολόγημα περί 'Παναραβισμού', το οποίο αποδείχθηκε περισσότερο προσωποπαγές απ'όσο θα έπρεπε, εκτός του ότι δεν συνέφερε καθόλου τις προτεραιότητες της Δύσης αλλά και την πολυποικιλότητα των υπόλοιπων αραβικών καθεστώτων.

απόσπασμα από το ντοκυμαντέρ του BBC "Egypt, we're watching you", με μαρτυρίες παρατηρητών της διαδικασίας των κοινοβουλευτικών εκλογών στη χώρα το 2005.

Ο "Ηγέτης" εκλέγεται και επανεκλέγεται, ο γιος ή ο στενός συνεργάτης του Ηγέτη διαδέχεται τον Ηγέτη-πατέρα ή τον Ηγέτη-προϊστάμενό του, ενώ από οικονομικοκοινωνικής άποψης, η ιδιωτική πρωτοβουλία ενθαρρύνεται, και αντίστοιχα  κηρύσσονται παράνομες οι ισλαμιστικές φωνές -οι οποίες εμμέσως πλην σαφώς, θεωρούν ότι η κρατική εξουσία δεν είναι δυνατόν να υπερέχει έναντι του Θείου Νόμου. Αντιπολίτευση δεν υπάρχει ούτε ως έννοια ούτε ως θεσμός, ή -στις περιπτώσεις που ίσως αναγνωρισθεί- τότε στην ουσία δεν εκπροσωπεί την πραγματική αντιπολιτευόμενη μερίδα του λαού, αφού αυτή εκφράζεται από πολιτικές παρατάξεις που έχουν τεθεί εκτός νόμου -και διώκονται. Κι όσο για τις εκλογές, αυτές πραγματοποιούνται ξανά και ξανά, αλλά τα αποτελέσματα είναι γνωστά πολύ πριν ανοίξουν ή κλείσουν οι κάλπες.. 

Σταθερότητα -εγγυημένη. 
'Δημοκρατία' όμως, ουσία ανύπαρκτη. 

Η Λιβύη αποτελεί όντως μία κατηγορία από μόνη της. 

Η "Λαϊκή Τζαμαχιρία" του Καντάφι στην ουσία αποτύπωσε στον 'Οργανωτικό Νόμο' της την πραγματικότητα της τοπικής κοινωνίας και έως ενός σημείου, υπήρξε όντως ειλικρινής στην πρόθεσή της να μην εισαγάγει θεσμούς και διαδικασίες που δεν ανταποκρίνονταν στην λιβυκή πραγματικότητα. 

Έτσι, οι έννοιες του 'Κοινοβουλίου', των 'πολιτικών κομμάτων' ή της 'αρχής της δεδηλωμένης' παρέμειναν άγνωστες εδώ και 42 χρόνια που κυβερνά τη χώρα ο συνταγματάρχης Καντάφι. Οι τοπικές φυλές και η έννοια της διευρυμένης κοινωνικά 'οικογένειας' ήταν και συνεχίζουν να είναι οι ρυθμιστές των εσωτερικών ισορροπιών.

πρόσφατη συνέντευξη του Συνταγματάρχη Καντάφι στο πανευρωπαϊκό τηλεοπτικό κανάλι Euronews

Η Τζαμαχιρία (μτφ. "Λαοκρατία") ορίζει την ύπαρξη πολλών τοπικών συμβουλίων και ακόμα περισσότερων επιτροπών και υποεπιτροπών σε τοπικό επίπεδο. Όλες αυτές οι λαϊκές συνελεύσεις έχουν απώτερο σκοπό την πραγμάτωση της πολιτικής θεωρίας που αποτυπώνεται στο Πράσινο Βιβλίο του Μουάμαρ Καντάφι, του εμπνευστή αυτής της ιδιότυπης μορφής πολιτεύματος. Ένα πολίτευμα που τελεί υπό αίρεση -αφού το ίδιο ορίζει ότι η χώρα διανύει μία 'Επανάσταση' που κάποτε θα πραγματώσει τους σκοπούς του ιδεώδους της Λαοκρατίας.. 

Ένα πολίτευμα που πολύ έξυπνα, υπό την ιδιότητα του 'μέλους των τοπικών επιτροπών' κατέστησε 'συνενόχους' τους πολίτες του σε ο,τιδήποτε δεν λειτουργούσε καλά, αφού ημέτεροι εξυπηρετούνταν από ημέτερους μέσα από υποεπιτροπές υποεπιτροπών. 

Και στην πράξη: ο Ηγέτης δεν ελέγχεται από κανέναν. 

Εσχάτως μάλιστα,  βομβαρδίζει τους ίδιους τους πολίτες του..!

ο Συνταγματάρχης Μουάμαρ Καντάφι με ομπρέλα, αφού διέταξε να βομβαρδιστούν από τη λιβυκή πολεμική αεροπορία οι πολίτες της ίδιας του της χώρας. (22.2.2011)

 
Πρωτοφανής μορφή 'λαϊκής κυριαρχίας' !  
Και καλό θα ήταν να θυμόμαστε ότι κάποτε, η επίσημη και δημοκρατικά εκλεγμένη Ελληνική ηγεσία της δεκαετίας του '80 δήλωνε καταγοητευμένη από τη.. Λαϊκή Σοσιαλιστική Λιβυκή Τζαμαχιρία..

Δεν θα ήταν υπερβολή να επισημανθεί τελικά ότι ο Σουλτάνος του Ομάν, Καμπούς μπιν Σαΐντ, σε σχέση με τους υπόλοιπους Ηγέτες, Μονάρχες και Προέδρους του σημερινού αραβικού κόσμου, αποδεικνύεται ως ο πλέον συνεπής στις πράξεις και στις προθέσεις του. 

Το Σουλτανάτο του Ομάν δεν ισχυρίσθηκε ποτέ ότι πραγματώνει κανενός είδους 'Δημοκρατία'. Ο Σουλτάνος δεν αποφασίζει, αλλά διατάζει. Δεν επιλέγει, αλλά διορίζει. Δεν ζητά παραίτηση, απλώς καταργεί και απολύει. Δεν ρωτά ποτέ - Ανακοινώνει. 

Και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, στην είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο ρίσκου στη Δύση για εκδημοκρατικές αλλαγές εκ μέρους του Σουλτανάτου.

Ειλικρινής επίσης είναι και η Σαουδική Αραβία, η οποία ούτε αυτή ποτέ ισχυρίσθηκε ότι  επιθυμεί να εκδημοκρατισθεί ή να πείσει για κάτι τέτοιο τους πολίτες της.  Οι φυλές και οι διευρυμένες οικογένειες υπάγονται στο Παλάτι, η αίγλη του οποίου δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Άλλωστε, η Σαουδική Αραβία δεν είναι μόνο θεματοφύλακας των Ιερών Τόπων της Μέκκας και της Μεδίνας - είναι θεματοφύλακας του μεγαλύτερου όγκου πετρελαϊκών αποθεμάτων στην περιοχή. Το μόνο μέχρι τώρα πιθανό εμπόδιο στη σταθερότητα του Βασιλείου: η συμπαγής σιιτική μειονότητα στις ανατολικές επαρχίες της χώρας και ίσως τα εσωτερικά προβλήματα συνοχής στο Μπαχρέην, σε συνδυασμό με την ολοένα και περισσότερο διαφαινόμενη εμφύλια κρίση στη γειτονική Υεμένη

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η έννοια της 'Δημοκρατίας' ποικίλει σε κάθε μία από τις εξεγερμένες κοινωνίες των αραβικών χωρών, που μοιάζουν να έχουν όλες καταληφθεί από κοινό επαναστατικό παραλήρημα.

Ένα παραλήρημα που αρχίζει από κάποια κεντρική πλατεία, ύστερα εξαπλώνεται στις γύρω γειτονιές, γεμίζει το twitter, το facebook και τα κινητά τηλέφωνα... 

Ένα παραλήρημα που μιλά για 'Δημοκρατία'.

Και μετά;

Θα έρθει μήπως τελικά η 'Δημοκρατία';

Κι αν ναι, τότε.. ποιά 'Δημοκρατία';

Ποιά απ'όλες;

Τηλεοπτική εκπαιδευτική εκπομπή της Encyclopedia Britannica για το λήμμα "Δημοκρατία", παραγωγής 1945. 
Αξίζει να το δείτε ολόκληρο. 


.

 

2010: χρονιά σταθμός για την Νοτιοανατολική Μεσόγειο

Το 2010 υπήρξε μια χρονιά ανατροπών σε κάθε επίπεδο
Ειδικά στην περιοχή μας, και συγκεκριμένα στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, το 2010 αποτέλεσε την απαρχή καίριων μεταβολών των περιφερειακών συσχετισμών. Αφορμή υπήρξε το θερμό επεισόδιο της 31ης Μαΐου , όταν ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις εμπόδισαν την άρση του αποκλεισμού του λιμανιού της Γάζας, καταλαμβάνοντας το τουρκικό πλοίο Mavi Marmara στο οποίο επέβαιναν ακτιβιστές με σκοπό να παραδώσουν ανθρωπιστικό υλικό στη Λωρίδα της Γάζας, που ελέγχεται πολιτικά και στρατιωτικά από την παλαιστινιακή ισλαμιστική οργάνωση Χαμάς.

Οι νεκροί τούρκοι ακτιβιστές, η διεθνής κατακραυγή κατά του Ισραήλ -το οποίο κατηγορήθηκε για 'κρατική πειρατεία', δεδομένου ότι το Mavi Marmara έπλεε στα διεθνή ύδατα κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης- αλλά κυρίως η ρήξη που επήλθε στον άλλοτε σταθερό άξονα Τουρκίας-Ισραήλ, άλλαξαν άρδην τα γεωπολιτικά δεδομένα της περιοχής.

Ο άξονας Τουρκίας-Ισραήλ αποδείχθηκε ανίσχυρος να αντέξει μπροστά στις προτεραιότητες που έθεσε για τον εαυτό της η τουρκική ηγεσία, επιθυμώντας να προβάλει έμπρακτα πλέον το ισλαμιστικό της προφίλ τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στο εσωτερικό της, στέλνοντας σαφές πλέον μήνυμα στο Τελ Αβίβ ότι Νεοοθωμανισμός και Σιωνισμός αποτελούν δύο ξεχωριστούς πόλους. 

Άλλωστε, η Τουρκία ήταν φυσικό να προτιμήσει τις παρθένες αγορές των υπανάπτυκτων και αναπτυσσόμενων καταναλωτικά αραβικών χωρών της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής, τις πρώτες ύλες του Ιράν αλλά και την θρησκευτικοπολιτική ταύτιση που τη συνδέει με τον μουσουλμανικό κόσμο, παρά την αμιγώς στρατιωτική και τεχνολογική αρωγή του Τελ Αβίβ, τη στιγμή μάλιστα που το κουρδικό μέτωπο φαινόταν να είχε πάψει πια να αποτελεί 'ασύμμετρη απειλή'.   

Δεδομένου ότι η ανθρωπιστική βοήθεια του Mavi Marmara υποστηρίχθηκε μέχρι τέλους από την τουρκική πολιτική ηγεσία, δεν χωρεί καμμία αμφιβολία ότι η κατάρρευση του τουρκοϊσραηλινού άξονα υπήρξε καθαρή επιλογή της Άγκυρας, η οποία δεν δίστασε αμέσως μετά να στραφεί προς την Τεχεράνη, τη Συρία και εν γένει στις ομόθρησκες αραβικές χώρες, ακολουθώντας πιστά και κατά γράμμα το Δόγμα Νταβούτογλου.

Ενώ η διεθνής διπλωματία παρατηρούσε εμβρόντητη το ξαφνικό και επεισοδιακό τέλος του μακροχρόνιου 'μήνα του μέλιτος' μεταξύ Άγκυρας και Ιερουσαλήμ, οι εξελίξεις ήρθαν από μόνες τους να εξηγήσουν τα βαθύτερα αίτια αυτής της ανατροπής, επιβεβαιώνοντας ότι ούτε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ούτε η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν άγεται και φέρεται από μεγαλοσχήμονες φιλοπαλαιστινιακούς συναισθηματισμούς. 

Πριν καν περάσει μια εβδομάδα από το αιματηρό επεισόδιο στα ανοιχτά της Γάζας, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι βρίσκεται προ των πυλών η εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου στον υποθαλάσσιο χώρο στα ανοιχτά της Χάιφας, και μάλιστα στα όρια των κυπριακών και λιβανικών χωρικών υδάτων. Παράλληλα, σε αντίστοιχες δηλώσεις προχώρησε και η Κυπριακή Δημοκρατία για τα δικά της κοιτάσματα φυσικού αερίου -και ίσως- και πετρελαίου στην ίδια περιοχή, γεγονός το οποίο προκάλεσε αντίστοιχη τουρκική υπενθύμιση περί casus belli, εφόσον θιγούν οι φυσικοί πλουτοπαραγωγικοί πόροι του Ψευδοκράτους της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου".

Το κεφάλαιο 'φυσικό αέριο στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο' μόλις αποκάλυψε τις πρώτες του σελίδες τη χρονιά που μάς πέρασε, αφού η ισραηλινή και κυπριακή πρωτοβουλία προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις τόσο από πλευράς Λιβάνου -που ισχυρίζεται ότι κάποια από τα ισραηλινά κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων-  όσο και από πλευράς Συρίας, η οποία βρήκε την ευκαιρία να αναθερμάνει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις της με την πάλαι ποτε εχθρική Τουρκία, για να εξασφαλίσει  τη σταθερότητα των βορείων και ανατολικών συνόρων της, την εσωτερική της πληθυσμιακή συνοχή αλλά και τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ.

Η ισραηλινή διπλωματία δεν έμεινε άπρακτη. 

Το Ισραήλ ισχυροποίησε ακόμα περισσότερο τους παραδοσιακά καλούς δεσμούς της με τη Λευκωσία, δεδομένου μάλιστα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πολύ ορθά δεν επέτρεψε την de facto νομιμοποίηση του παράνομου λιμανιού της κατεχόμενης Αμμοχώστου, εμποδίζοντας το Mavi Marmara αλλά και τα άλλα πλοία της ανθρωπιστικής νηοπομπής να εισέλθουν στα κυπριακά χωρικά ύδατα. 

Παράλληλα, το 2010 σημαδεύτηκε με την απαρχή ενός νέου κεφαλαίου στις σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ. Μία εξέλιξη που κατ'αρχήν εξέπληξε την παραδοσιακά φιλοπαλαιστινιακή ελληνική πολιτική ηγεσία και κοινή γνώμη, πλην όμως η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη υπό το πρίσμα των ραγδαίων περιφερειακών ανακατατάξεων. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι ο ελληνικός υποθαλάσσιος χώρος στα ανοιχτά του Καστελορίζου φέρεται να είναι πλούσιος σε κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, και μάλιστα σε ποσότητα τέτοια που θα εξασφαλίσει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας μας για διάστημα 100 ετών. 

Η ύπαρξη 'ενεργειακών νησίδων' εντός των όμορων ελληνικών, κυπριακών και ισραηλινών χωρικών υδάτων, αποτελεί μία πολύ καλή αιτία για τη σύσφιγξη των σχέσεων αυτών των χωρών.
Από την άλλη, η Τουρκία δεν θα μπορούσε να παραμείνει αδιάφορη σε μια τέτοια εξέλιξη που θα αφορά τόσο τις διεκδικούμενες από αυτήν ελληνικές 'γκρίζες ζώνες', όσο και τα χωρικά ύδατα του παράνομου Ψευδοκράτους της, στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το 2010 φεύγει αφήνοντας πολλά κεφάλαια ανοιχτά στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο και όλες τις εμπλεκόμενες χώρες σε στάση αναμονής.

Η Τουρκία, αντιλαμβανόμενη ότι τα συμφέροντά της στην περιοχή (οικονομία, εμπόριο, ασφάλεια, ενέργεια) δεν συνάδουν πια με τα αντίστοιχα ισραηλινά, αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο και να διαρρήξει τον άξονα Άγκυρας-Ιερουσαλήμ. Αφορμή στάθηκε η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, που ελέγχεται από τη διεθνώς απομονωμένη Χαμάς. Η Άγκυρα γνώριζε ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα έπληττε τις σχέσεις της με το Ισραήλ, γεγονός το οποίο δεν απέτρεψαν οι χειρισμοί του ισραηλινού ΥΠΕΞ Αβίγκντορ Λίμπερμαν. Ο θάνατος των τούρκων ακτιβιστών δεν έδωσε περιθώρια στην Άγκυρα να αμβλύνει τις διαφορές, και έτσι το ισλαμιστικό ΑΚΡ έδωσε το δικό του στίγμα στην πορεία της εξωτερικής πολιτικής της χώρας, αναθερμαίνοντας τις σχέσεις με τη Συρία, τον Λίβανο αλλά και το διεθνώς απομονωμένο Ιράν -προβληματίζοντας προς στιγμήν ακόμα και τις ΗΠΑ για το ρόλο που η Άγκυρα επιθυμεί να έχει στην περιοχή- .

Από την άλλη, η Τουρκία δεν κατάφερε να "νομιμοποιήσει" το παράνομο λιμάνι της κατεχόμενης Αμμοχώστου, ούτε να παρασύρει τον αραβικό κόσμο να προβεί στην αναγνώριση του Ψευδοκράτους -από το οποίο ανεφοδιάσθηκε η ανθρωπιστική νηοπομπή προς τη Γάζα- με την παραπλανητική αναγωγή του εμπάργκο κατά των αμάχων στη Γάζα με το διεθνές εμπάργκο κατά του Τουρκοκυπριακού Ψευδοκράτους, που δικαίως άλλωστε επιβλήθηκε.
Επανέλαβε όμως την προειδοποίηση της περι casus belli κατά της Κύπρου, εάν η Λευκωσία αποφασίσει να διεξάγει έρευνες για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα χωρικά της ύδατα, λαμβάνοντας από την άλλη σαφή προειδοποίηση -αυτή τη φορά από το Ισραήλ- ότι οποιαδήποτε τουρκική ανάμιξη στο ζήτημα αυτό κρίνεται απαράδεκτη και καταφανώς αντίθετη από απόψεως διεθνούς δικαίου.

Η ισραηλινή διπλωματία έδειξε αρχικά εξαιρετικά αμήχανη λόγω της σθεναρής κρατικής τουρκικής υποστήριξης προς τους ακτιβιστές του Mavi Marmara, όπως επίσης και μετά τις εκτός ελέγχου αιματηρές εξελίξεις που πρόσθεσαν ακόμα μία διεθνή κατακραυγή κατά της χώρας. Μετά τις άκαρπες προσπάθειες άμβλυνσης των διαφορών με την τουρκική ηγεσία, το Ισραήλ δεν είχε πλέον κανέναν λόγο να μην αποκαλύψει την ενεργειακή του πολιτική ως προς τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην περιοχή.
Προχώρησε στη σαφή οριοθέτηση των θαλάσσιων ορίων του με την Κύπρο εξασφαλίζοντας ένθεν και ένθεν αμερικανική τεχνολογική υποστήριξη. Παράλληλα, άνοιξε δίαυλο επικοινωνίας με την Ελλάδα, η οποία μέχρι τώρα τηρούσε έντονα επιφυλακτική στάση έναντι του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ και ακολουθούσε πιστά φιλοαραβική στάση (χωρίς ωστόσο αυτή να αποδίδει ανάλογα διπλωματικά, οικονομικά ή επιχειρηματικά οφέλη υπέρ της εκ μέρους των αραβικών κρατών). 

Συγχρόνως όμως, η ανακοίνωση του ισραηλινού ενεργειακού προγράμματος δημιουργεί προϋποθέσεις ανοίγματος ενός νέου μετώπου με τον γειτονικό Λίβανο, δεδομένου ότι η Βηρυτός θεωρεί ότι πολλά από τα κοιτάσματα των ισραηλινών βρίσκονται εντός των λιβανικών χωρικών υδάτων.

Η Κύπρος αντιμετώπισε την κρίση του Mavi Marmara με ορθολογισμό και προσεκτικά βήματα, αποτρέποντας την άμεση εμπλοκή της αφ'ενός, αφ'ετέρου καθιστώντας σαφές ότι δεν θα ενέδιδε σε τουρκικές πράξεις εντυπωσιασμού που θα δημιουργούσαν νέα τετελεσμένα εις βάρος της εθνικής της κυριαρχίας.
Παράλληλα, και παρά την απαγόρευση της διέλευσης του Mavi Marmara από τα χωρικά της ύδατα, η Λευκωσία κατάφερε με λεπτούς χειρισμούς να μην στρέψει εναντίον της τον Αραβικό Κόσμο -αν και η Άγκυρα το επεδίωξε- ενώ εξασφάλισε την ισραηλινή στήριξη τόσο στο ζήτημα των κοιτασμάτων, όσο και όσον αφορά τη συνέχιση της τουρκικής κατοχής -αφήνοντας τους ισραηλινούς αξιωματούχους να επικρίνουν ανοιχτά εκείνοι πια τον τουρκικό νεοοθωμανικό επεκτατισμό-. 

Ο Λίβανος απέδειξε ακόμα μια φορά την ανικανότητά του να αντιμετωπίσει τον ισχυρό του γείτονα , το Ισραήλ. Έτσι, ενώ το Ισραήλ ανακοίνωνε το ενεργειακό του πρόγραμμα και ενώ ήδη λειτουργούν θαλάσσιοι σταθμοί έρευνας στην περιοχή, οι λιβανικές πολιτικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να συσπειρωθούν και να προβούν σε ουσιαστικές ενέργειες προκειμένου να προβληθεί αποτελεσματικά στα διεθνή fora μία ενιαία θέση ως προς το ζήτημα των κοιτασμάτων.
Η εξαιρετικά ευάλωτη πολιτική ηγεσία της χώρας και ο ανεπτυγμένος εθνοτισμός σε συνάρτηση με την ισχυρή ιρανική και συριακή επιρροή στα εσωτερικά πολιτικά ήθη, αφήνουν ακόμα μια φορά τον χρόνο να δουλεύει 'υπέρ των άλλων' και όχι υπέρ του Λιβάνου και των πραγματικών εθνικών του συμφερόντων. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι αν και θεωρείται βέβαιο ότι κοιτάσματα φυσικού αερίου υπάρχουν και εντός του λιβανικού υποθαλάσσιου χώρου, επισήμως από πλευράς λιβανικού κράτους δεν υπάρχει κανένας προγραμματισμός ή μελλοντική πρόβλεψη για την εκμετάλλευσή τους.

Για τη Συρία το 2010 αποτελεί σίγουρα χρονιά-ορόσημο.
Η κατάρρευση του άξονα Τουρκίας-Ισραήλ έφερε και το τέλος της διεθνούς της απομόνωσης. Άλλωστε, απο ιδεολογικής και θρησκευτικής απόψεως, το 'δέσιμο' της Δαμασκού με την Τεχεράνη του Αχμαντινετζάντ ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο ακόμα και για την ίδια τη σταθερότητα του καθεστώτος Άσσαντ. Η Τουρκία έτεινε χείρα φιλίας προς τη Δαμασκό, διαγράφοντας δεκαετίες έντασης που έφθασαν ακόμα και στα πρόθυρα πολέμου, όταν το Κουρδικό βρισκόταν σε όξυνση. 

Η σύσφιγξη όμως των σχέσεων της Τουρκίας με τη Συρία, τον Λίβανο κια την Ιορδανία δεν κατέστησε τις χώρες αυτές λιγότερο φιλικές ως προς την Κύπρο. Απόδειξη : η εσπευσμένη επίσκεψη του προέδρου Άσσαντ στην Κύπρο, κατά τη διάρκεια της οποίας η Λευκωσία δεν απέκλεισε μελλοντική συνεργασία στον τομέα της ενέργειας και με τη Συρία, ανάλογη με αυτήν που συνήφθη με το Ισραήλ.

Η Ελλάδα μέσα σε αυτήν την εξαιρετικά δυσμενή οικονομική και δημοσιονομική συγκυρία, δεν είχε άλλα περιθώρια επιλογών από το να παρακολουθεί τις εξελίξεις εκ του σύνεγγυς, αφήνοντας την κυπριακή διπλωματία να αρθρώσει τον δικό της λόγο επί των δικών της εθνικών ζητημάτων. Άλλωστε, η ελληνική πλευρά και ειδικά υπό τις παρούσες συνθήκες δεν θα μπορούσε να διαχειρισθεί αποτελεσματικά τη δημιουργία ακόμα ενός τόσο σοβαρού 'μετώπου' με την οικονομικά  και διπλωματικά ισχυρότερη Τουρκία. Από την άλλη, η Αθήνα έδειξε αξιοθαύμαστο πραγματισμό, συσφίγγοντας τις σχέσεις της με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα φρόντισε να μην προκαλέσει υπέρμετρη τουρκική δυσαρέσκεια, αποφεύγοντας προς το παρόν να θέσει θέμα ορισμού Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στα ανοιχτά του Καστελλορίζου. 

Από την άλλη, οι πρώτες επιπτώσεις για την Ελλάδα από την προσέγγιση Τουρκίας-Συρίας φάνηκαν σε διπλωματικό επίπεδο, όταν πρόσφατα η Δαμασκός αναγνώρισε με το συνταγματικό της όνομα την  Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η οποία χαίρει σθεναρής διπλωματικής στήριξης εκ μέρους της Άγκυρας.

Γεγονός πάντως είναι ότι η ελληνική πλευρά, αργά ή γρήγορα, θα κληθεί να λάβει μια καθαρή θέση όσον αφορά το ενεργειακό της μέλλον, δεδομένης της κρισιμότητας της οικονομικής της κατάστασης αλλά και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στην περιοχή.  

Η παλαιστινιακή πλευρά αποχαιρετά το 2010 περισσότερο αποδυναμωμένη από τα προηγούμενα χρόνια. Ο διχασμός ανάμεσα στην Φατάχ και την Χαμάς παγιώνεται ολοένα και περισσότερο, με τις δύο πλέον παλαιστινιακές πραγματικότητες (στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα) να ακολουθούν εκ διαμέτρου αντίθετες πορείες.
Η Χαμάς -παρά τη στήριξη της κοινής γνώμης μετά το αιματηρό επεισόδιο στο Mavi Marmara- δεν έδρεψε ανάλογους διπλωματικούς καρπούς, ούτε αφαιρέθηκε από τον κατάλογο των διεθνών τρομοκρατικών οργανώσεων. Από την άλλη, η πολιτική ηγεσία της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Όχθη, που ελέγχεται από την Φάταχ. δυσκολεύεται πάρα πολύ να πείσει τους πολίτες της ότι ανοίγει ο δρόμος για την ουσιαστική ανεξαρτησία του παλαιστινιακού λαού. 

 

Τέλος, η Αίγυπτος μένει παρατηρητής στα ενεργειακά δρώμενα της περιοχής, ιδιαίτερα μάλιστα μετά  την υπαναχώρησή της να προχωρήσει σε σύσταση ΑΟΖ με την Κύπρο, υποκύπτοντας στις έντονες πιέσεις της Τουρκίας. Το Κάϊρο φέρεται πως επιλέγει προς το παρόν να μην συμμετέχει στο ενεργειακό μοίρασμα της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, μη θέλοντας να δεσμευθεί σε συσχετισμούς που θα εξυπηρετούσαν τους δύο κύριους παίκτες της περιοχής - δηλαδή την Τουρκία και το Ισραήλ. 

Άλλωστε τίποτα δεν είναι δεδομένο για την παρούσα αιγυπτιακή πολιτική ηγεσία, με τον Πρόεδρο Μουμπάρακ να φέρεται βαριά ασθενής αλλά και το εσωτερικό ισλαμιστικό μέτωπο να οξύνεται ολοένα και περισσότερο.

Το ενεργειακό μέλλον της Νοτιοανατολικής Μεσογείου ίσως τελικά να αποτελέσει τη Λυδία Λίθο για το εάν και κατά πόσον ο κοινός φυσικός πλούτος μπορεί να αποτελέσει είτε μοναδική ευκαιρία επίλυσης των ποικίλων περιφερειακών θεμάτων είτε βασική αιτία ενός ακόμα περιφερειακού πολέμου.
Η πρόκληση είναι μεγάλη, αφού τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο μπορούν να εξασφαλίσουν ενεργειακή αυτονομία για έναν ολόκληρο αιώνα. 

Η λογική της πόλωσης θα υπερισχύσει της λογικής της ειρηνευτικής επίλυσης των διαφορών;
Η λογική του στείρου περιφερειακού ανταγωνισμού, που έως τώρα φαίνεται πως επικρατεί τόσο ως προς το Παλαιστινιακό όσο και ως προς το Κυπριακό, θα καταφέρει να δώσει τη θέση της στη λογική της περιφερειακής συνεργασίας; 

Το 2011 αναμένεται αποκαλυπτικότερο.

Δημοσιεύθηκε την 29/12/2010 

στο ειδησεογραφικό πόρταλ The Insider

"Ortadoğu" όπως .."Μέση Ανατολή"

Το ρεσιτάλ της τουρκικής διπλωματίας συνεχίζεται στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο, αφού πλέον άρχισαν να διαφαίνονται καθαρά στην πράξη και 'επί χάρτου' οι προθέσεις και οι στόχοι της Άγκυρας. Έτσι, μέσα σε λίγες μόλις μέρες μετά τα τραγικά γεγονότα της 31ης Μαϊου στην ανοιχτή θάλασσα και το αιματηρό τέλος της νηοπομπής που διοργανώθηκε κατά κύριο λόγο από την τουρκική βακουφική μη κυβερνητική οργάνωση İHH προς τη Γάζα, η Άγκυρα με γρήγορες και πολύπλευρες κινήσεις κατάφερε να χαράξει τη δική της γραμμή σε αυτό που τώρα ονομάζει 'φυσικό της χώρο': αυτόν των μουσουλμανικών χωρών της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, επέλεξε να σπάσει την πολύπλευρη συμμαχία της με το Ισραήλ, που φέρεται να είναι εγκλωβισμένο όσο ποτέ από μία άκαιρα ακραία κυβέρνηση, μη αντιλαμβανόμενη ακόμα ότι η τουρκική μακροπρόθεσμη μεσανατολική της πορεία δεν συμβαδίζει πια με τις επιδιώξεις της Ιερουσαλήμ. 

Η τουρκική διπλωματία τόνισε τις θρησκευτικές και οθωμανικές της καταβολές σε όλα τα διεθνή fora που διατηρεί σήμερα προνομιούχο θέση, με πρώτο και καλύτερο τον Οργανισμό της Συνδιάσκεψης της Ισλαμικών Κρατών αφ' ενός και αφ' ετέρου τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του οποίου διατηρεί την ιδιότητα του μη-μόνιμου μέλους από το 2009 έως και το τέλος του 2010 -μία ιδιότητα που με κάνεναν τρόπο η Άγκυρα δεν θα ήταν λογικό να αφήσει ανεκμετάλλευτη-

Και μέσα σε όλον αυτόν τον κυκεώνα που δημιούργησε η αλλαγή των περιφερειακών ισορροπιών, η τουρκική πλευρά κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει πόντους, διαφυλάσσοντας τα κεκτημένα της στην περιοχή.

Η τελευταία διπλωματική επιτυχία της Τουρκίας διαδραματίσθηκε την περασμένη Πέμπτη, 10 Ιουνίου 2010, όταν μετά το πέρας των εργασιών του ΤουρκοΑραβικού Οικονομικού Φόρουμ στην Κωνσταντινούπολη, οι Υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Συρίας, του Λιβάνου και της Ιορδανίας αποφάσισαν τη δημιουργία κοινής ζώνης ελευθέρων συναλλαγών.

Έτσι, εμπορεύματα και υπηρεσίες θα διακινούνται ελεύθερα ανάμεσα στις συμβαλλόμενες χώρες, θα αρθούν άμεσα οι θεωρήσεις εισόδου-εξόδου από και προς τις χώρες αυτές και θα δημιουργηθεί ένας κοινός γεωγραφικός χώρος διακίνησης εμπορευμάτων, προσώπων και υπηρεσιών. Τα τουρκικά ΜΜΕ αναγόρευσαν το γεγονός ως την απαρχή μίας προσομοίωσης του νομικού καθεστώτος της πάλαι ποτε επιτυχημένης Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας των περασμένων δεκαετιών στο μεσανατολικό οικονομικό γίγνεσθαι, αφού , όπως αποφασίσθηκε, η τελωνειακή αυτή ένωση θα είναι ανοιχτή και για άλλες ομοιογενείς και φιλικές μουσουλμανικές χώρες της περιοχής. 

Δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρήθηκε η δημιουργία ενός οικονομικού συνασπισμού στη Μέση Ανατολή με πολιτικές προεκτάσεις. Το πρώτο πείραμα 'ένωσης' ήταν η 'Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία' που είχαν συστήσει στα τέλη της δεκαετία του '50 η νασερική Αίγυπτος και η Συρία , ένα πείραμα που έπεσε πολύ γρήγορα στο κενό λόγω της διαφορετικής μπααθικής θεώρησης της τότε αραβικής πολιτικής πραγματικότητας.

Το δεύτερο εγχείρημα τελωνειακής ένωσης που ακόμα δείχνει να επιβιώνει και να αποδίδει καρπούς και στον πολιτικό τομέα, είναι το Συμβούλιο Συνεργασίας των Χωρών του Αραβικού Κόλπου, στο οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Μπαχρέην, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ομάν. Μέχρι πρότινος μάλιστα, προωθείτο  και η δημιουργία κοινού νομίσματος του Αραβικού Κόλπου κατά τα πρότυπα του ευρώ, άγνωστο όμως είναι κατά πόσον κάτι τέτοιο τελικά θα πραγματοποιηθεί όχι μόνο λόγω των διεθνών οικονομικών εξελίξεων αλλά και λόγω της οικονομικής δυστοκίας που αντιμετώπισε πρόσφατα το Ντουμπάι. 

Με την ιστορικά πρώτη τουρκοαραβική τελωνειακή ένωση που αποφασίσθηκε την εβδομάδα που μάς πέρασε στην Κωνσταντινούπολη ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, όχι τόσο στην οικονομική πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής όσο κυρίως στην παγίωση της νεο-οθωμανικού τύπου τουρκοαραβικής προσέγγισης, η οποία -τουλάχιστον υπό τις παρούσες συνθήκες- δείχνει να πληροί βασικές προϋποθέσεις μακροημέρευσης.

Ίσως αρχικά να ακούγεται παράδοξο, όμως η αλήθεια είναι ότι η 'επίσημη θέσπιση' τελωνειακής ένωσης ανάμεσα στην Τουρκία, στη Συρία και στην Ιορδανία θα ήταν μάλλον περιττή. 

Η τουρκική οικονομία τα τελευταία χρόνια διανύει τη δική της 'Αναγέννηση'. Τα τουρκικά καταναλωτικά προϊόντα με το χαμηλό τους κόστος, με την ανεκτή για τα τοπικά δεδομένα τεχνολογική τους απόδοση και με την έξυπνη τακτική προώθησής τους έχοντας ως βασικό target group την ανερχόμενη οικονομικά αστική τάξη των υποδεέστερων οικονομικά γειτονικών αραβικών κρατών, κατάφεραν να επικρατήσουν και να δώσουν μια ποιοτική και οικονομικά προσιτή εναλλακτική λύση στο μέσο αραβικό νοικοκυριό, που δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τα πολύ ακριβότερα ευρωπαϊκά και αμερικανικά καταναλωτικά προϊόντα.

Δεν θα ξεχάσω όταν πριν δυο χρόνια βρέθηκα στο Αμμάν της Ιορδανίας και περιδιαβαίνοντας τα ράφια των σούπερ μάρκετ, μού δημιουργόταν η ψευδαίσθηση ότι μάλλον βρισκόμουν σε ..τουρκικό περίπτερο κάποιας διεθνούς εμπορικής έκθεσης. Οι τιμές κάθε είδους τουρκικών προϊόντων, από τσίχλες και μπισκότα έως τηλεοράσεις, ηλεκτρκές κουζίνες, ψυγεία και λάπτοπ, ήταν πραγματικά ασυναγώνιστες. Η τουρκική διεισδυτικότητα στις αραβικές αγορές αποτελεί καθημερινή πλέον πραγματικότητα, χωρίς να χρειαζόταν να θεσπισθεί κάποια 'τελωνειακή ένωση'.

Από την άλλη, αποτελεί αφελή ψευδαίσθηση η πιθανότητα να ...κατακλύσουν την τουρκική αγορά ορδές προϊόντων ..Συρίας, Λιβάνου ή Ιορδανίας, γεγονός το οποίο οι άραβες επιχειρηματίες των χωρών αυτών γνωρίζουν ήδη πολύ καλά.  

ΒΕΚΟ όπως... SONY

VESTEL όπως... BOSCH

COLA TURKA όπως... COCA COLA

Η νεοσυσταθείσα τελωνειακή ένωση Τουρκίας-Συρίας-Λιβάνου και Ιορδανίας στην ουσία επισφραγίζει τον πολιτικό άξονα που η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει στην έτσι κι αλλιώς ρευστή Μέση Ανατολή, μετά την επεισοδιακή διάλυση της ιδιότυπης συμμαχίας Ισραήλ-Τουρκίας.

Τα οφέλη τόσο της Τουρκίας όσο και των αραβικών χωρών που επέλεξαν προς το παρόν να συμβαδίσουν με τον Νεο-οθωμανισμό είναι ποικίλα, τα οποία είναι χρήσιμο να τα δούμε αναλυτικότερα:  

Έτσι, η Τουρκία διασφαλίζει τη συνεργασία της άλλοτε ψυχρής έως εχθρικής Συρίας ως προς τον έλεγχο του κοινού εχθρού της Δαμασκού και της Άγκυρας, που δεν είναι άλλος από το κουρδικό αυτονομιστικό κίνημα.

Αντίστοιχα, η Συρία, ακολουθώντας την τακτική του γειτονικού της Ιράν, επιδιώκει να επωφεληθεί από τη διεισδυτικότητα της Άγκυρας στη Δύση και κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να αποβάλλει επιτέλους από πάνω της τη 'ρετσινιά' της χώρας-μέλους του Άξονα του Κακού, όπως χαρακτηριστικά και επανειλημμένως κατηγορείται μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. 

Η Ιορδανία, που υποχρεούται να επιβιώνει και να διατηρεί μετριοπαθή στάση εν μέσω δυνατών γειτόνων, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της πληθυσμιακής της σύνθεσης αλλά και λόγω των διπλωματικών σχέσεων που διατηρεί με το Ισραήλ, βρίσκει την νεο-οθωμανική λύση ως την πλέον συμφέρουσα διπλωματική διέξοδο, τουλάχιστον στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία. Έτσι, η ιορδανική πολιτική ηγεσία, ακολουθώντας το άρμα της νεο-ισλαμικής Τουρκίας, 'δανείζεται' -σε ελεγχόμενες πάντα δόσεις- την έντονα φιλοπαλαιστινιακή μεταστροφή του Ερντογάν, ικανοποιώντας το εξίσου έντονα φιλοπαλαιστινιακό και νεο-ισλαμιστικό λαϊκό αίσθημα στο εσωτερικό της, με σκοπό να διασκεδασθούν οι διαφορές ανάμεσα στην φιλοβασιλική ελίτ και στο αντιβασιλικό στην ουσία του Πολιτικό Ισλάμ της χώρας.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις οικονομικές προϋποθέσεις περαιτέρω διείσδυσής της στον τομέα της ιορδανικής αγοράς παροχής υπηρεσιών, ανταγωνιζόμενη την αντίστοιχη παρουσία των αραβικών κρατών του Κόλπου.

Ο Λίβανος, ο οποίος διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις τόσο με την 'μητροπολιτική'  Γαλλία όσο και με την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία στις δύσκολες ώρες διασφάλισε επί μακρόν το λιβανικό μεγάλο κεφάλαιο, θεώρησε την νεο-οθωμανική λύση όχι τόσο ως μέσο ενίσχυσης των παραδοσιακά 'άχρωμων' τουρκολιβανικών σχέσεων, όσο περισσότερο  ως την ιδεώδη αφορμή επαναπροσέγγισής του με την άλλοτε κατέχουσα και μόνιμα απειλητική Συρία. Άλλωστε, είναι ακόμα νωπές οι 'πληγές' του Λιβάνου λόγω της πολυετούς συριακής κατοχής αλλά και της συριακής εμπνεύσεως δολοφονίας του πατέρα του νυν Προέδρου του. Η τουρκική αφορμή οικονομικής συμφιλίωσης με τη μορφή αυτής της 'τελωνειακής ένωσης', δημιουργεί προϋποθέσεις σταθερότητας των λιβανοσυριακών συνόρων, τουλάχιστον προς το παρόν.

Αντίστοιχα, η Τουρκία δημιουργεί τις προϋποθέσεις 'φιλοξενίας' των λιβανικών κεφαλαίων σε τουρκικές τράπεζες -ή ακόμα καλύτερα- σε υποκαταστήματα τουρκικών τραπεζών που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος της Κύπρου, οι κατεχόμενες ακτές της οποίας απέχουν μόλις ..μισή ώρα από το λιμάνι της Βηρυτού. Άλλωστε, η διεθνής τραπεζική απομόνωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στο Ψευδοκράτος αποτελεί εγγύηση ασφαλούς 'ξεπλύματος κεφαλαίων΄, γεγονός το οποίο στη 'διάφανη' Ευρωζώνη που ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι δυνατόν πια να πραγματοποιηθεί. Και δεν ήταν καθόλου τυχαία η πολυήμερη παραμονή του τουρκοκυπρίου ψευδοΠροέδρου Ντερβίς Έρογλου στην Τουρκία, όσο χρόνο διαρκούσαν οι εργασίες του Τουρκοαραβικού Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας, δεδομένου ότι το βασικό πρόβλημα του Ψευδοκράτους σήμερα δεν είναι βέβαια η συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή και η στασιμότητα των ενδοκοινοτικών συνομιλιών, αλλά το συνεχιζόμενο εις βάρος του διεθνές εμπάργκο και ο αποκλεισμός των λιμανιών που λειτουργούν στα κατεχόμενα κυπριακά εδάφη του Βορρά.

Μία εβδομάδα λοιπόν ήταν υπεραρκετή για να διαμορφωθεί μία 'νέα' Μέση Ανατολή, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των τουρκικών επιδιώξεων. Και όλα αυτά συμβαίνουν, ενόσω η ευρωπαϊκή και αμερικανική διπλωματία στην κυριολεξία 'κρέμονται από τα λόγια' του Ερντογάν, ο οποίος βέβαια διαμηνύει ότι η Τουρκία 'δεν στρέφεται στην Ανατολή για να απορρίψει τη Δύση'.

Ο τούρκος Πρωθυπουργός υπήρξε απόλυτα ειλικρινής. Η Τουρκία δεν έχει κανέναν λόγο να απορρίψει προτάσεις συνεργασίας της Δύσης, αφού αναβάθμισε μόνη της το ρόλο της σε μία περιοχή τόσο προβληματική αλλά και τόσο σημαντική για τους δυτικούς. 

Η Τουρκία δεν 'αρνείται' λοιπόν τη Δύση.

Απλώς, 'επέστρεψε' εκεί όπου ούτως ή άλλως ανήκε:

στις παλιές-καλές Οθωμανικές ρίζες της.

..κι όποιος Δυτικός ψάχνει στην Άγκυρα για 'Μεγάλο Ασθενή',

(τουλάχιστον για την ώρα) μάλλον ματαιοπονεί..  

AKBANK όπως... HSBC

.